Кіріспе

Математикада, статистикалық талдау саласында, биспектр — сызықтық емес өзара әрекеттесулерді табуға қолданылатын статистикалық шама.

Анықтамалар

Екінші реттік кумулянттың Фурье түрлендірілісі, яғни автокорреляциялық функциясы, дәстүрлі қуат спектрі болып табылады. C3(t1, t2) (үшінші реттік кумулянтты тудыратын функция) Фурье түрлендірілісі биспектр немесе биспектрлік тығыздық деп аталады.

Есептеу

Конвольция теоремасын қолдану биспектрді жылдам есептеуге мүмкіндік береді: , мұнда сигналдың Фурье түрлендіруін, ал оның күйдірмесін білдіреді.

Қолданбалар

Бір өлшемде таралатын толқындардың үздіксіз спектрінің сызықтық емес өзара әрекеттесуіне биспектр және бикогеренттілік қолданылуы мүмкін. ЭЭГ сигналдарын мониторингтеу үшін биспектрлік өлшемдер жүргізілді. Сондай-ақ, биспектрлер музыкалық аспаптардың түрлері арасындағы айырмашылықтарды сипаттайтыны көрсетілді. Сейсмологияда сигналдардың ұзақтығы уақыт бойынша орташа есептеулерден ақылға қонымды биспектрлік бағалаулар жасауға жеткіліксіз болады. Биспектрлік талдау екі толқын ұзындығында жасалған байқауларды сипаттайды. Ғалымдар планета атмосферасының элементтік құрамын әртүрлі түсті сүзгілер арқылы шағылысқан және қабылданған жарықтың мөлшерін талдау арқылы оны жиі пайдаланады. Екі сүзгіні біріктіріп, алып тастау арқылы тек екі сүзгіден көп ақпарат алуға болады. Қазіргі заманғы компьютерлік интерполяция арқылы үшінші виртуалды сүзгі жасауға болады, ол нақты түсті фотосуреттерді қайта құруға мүмкіндік береді. Бұл фотосуреттер ғылыми талдау үшін аса пайдалы болмаса да, оқулықтарда және қайырымдылық науқандарында көпшілікке танымал. Биспектрлік талдау Жердегі толқын үлгілері мен толқындардың өзара әрекеттестігін талдау үшін де қолданылуы мүмкін. Анестезияның тереңдігін бақылау үшін ЭЭГ толқын формаларына биспектралды индекс деп аталатын биспектрлік талдау түрі қолданылады. Бифаза (полиспектр фазасы) фазалық байланыстарды анықтау, шуды азайту және полигармоникалық (әсіресе, сөйлеу) сигналдарды талдау үшін қолданылуы мүмкін.

Физикалық түсіндірме

Биспектр өзара әрекеттесулердің энергиялық балансын көрсетеді, себебі оны сызықтық емес өзара әрекеттесуге қатысқан толқындардың энергия беретін және энергия қабылдайтын бөліктері арасындағы ковариация ретінде қарастыруға болады. Ал бікогеренттілік – осыған сәйкес келетін корреляциялық коэффициент. Қалай корреляция себеп-салдарлық байланыстың болуын толыққанды көрсетпесе, спектр мен бікогеренттілік те сызықтық емес өзара әрекеттесудің бар екенін толыққанды растай алмайды.

Жалпылау

Биспектрлер жоғары ретті спектрлер немесе полиспектрлер санатына жатады және қуат спектріне толықтырушы ақпарат ұсынады. Үшінші ретті полиспектр (биспектр) есептеуге ең оңай, демек, ең көп қолданылады. Осыған ұқсас анықталған статистика – биспектрлік байланыс немесе бикогеренттілік.

Триспектр

C4 (t1, t2, t3) (төртінші реттік кумулятивті генерациялау функциясы) Фурье түрлендірілісі триспектр немесе триспектрлік тығыздық деп аталады. Триспектр T(f1, f2, f3) жоғары ретті спектрлер немесе полиспектрлер санатына жатады және қуат спектріне қосымша ақпарат береді. Триспектр – үш өлшемді құрылым. Триспектрдің симметриясы 1 – Найквист жиілігі болатын, төмендегі төбелерде орналасқан, қолдау жиынтығын қатты қысқартуға мүмкіндік береді: (0,0,0), (1/2, 1/2, 1/2), (1/3, 1/3, 0), (1/2, 0, 0), (1/4, 1/4, 1/4). (1/6, 1/6, 1/6), (1/4, 1/4, 0) және (1/2, 0, 0) нүктелерін қамтитын жазықтық осы көлемді ішкі және сыртқы аймақтарға бөледі. Стационарлық сигналдың сыртқы аймағындағы күші нөлге тең (статистикалық тұрғыдан). Триспектрлік қолдау жоғарыда көрсетілген жазықтықпен және (f1, f2) жазықтығымен аймақтарға бөлінеді. Әр аймақта нөлден өзге мәндерге қол жеткізу үшін қажетті сигналдың жолақтығына қатысты әртүрлі талаптар бар. Биспектр сигналдың қисықтығына жиілік үштігі арқылы қандай үлес қосатынын анықтаса, триспектр сигналдың куртозына жиілік төрттігі арқылы қандай үлес қосатынын анықтайды. Триспектр қабат құрылымын табу үшін сейсмикалық деректерді деконволюциялау кезінде қолданылатын максималды куртоздық фазалық бағалаудың қолданылу салаларын зерттеу үшін пайдаланылған.