Кіріспе

Наваб Акбар Шахбаз Хан Бугти (Баллучи, урду: ; 12 шілде 1926 – 26 тамыз 2006) – Пәкістан саясаткері және Балуч халқының Бугти тайпасының Тұмандары (басшысы). Ол Пәкістанда Ішкі істер министрінің орынбасары және Белуджистан провинциясының губернаторы қызметтерін атқарды. Сондай-ақ, Фероз Хан Нун кабинетінде қорғаныс министрі болды. Бұрын ол да Ішкі істер министрінің орынбасары болып жұмыс істеген. Ол Белуджистан үшін үлкен автономия күресіне қатысты, кейде қарулы да болды. Пәкістан үкіметі оны жеке милиция ұстап, мемлекетке қарсы партизан соғысын жүргізді деп айыптады. 2006 жылдың 26 тамызында Бугти Кветтадан шамамен 150 миль шығысқа қарай орналасқан Колудағы тығылған үңгірі құлап, қаза тапты.

Жас шағы мен отбасы

Наваб Акбар Шахбаз хан Бөгті 1926 жылғы 12 шілдеде Дера Бөгтіде (қазіргі Белуджистан) дүниеге келген. Ол өз тайпасының басшысы Наваб Мехраб хан Бөгтінің ұлы, сэр Шахбаз хан Бөгтінің немересі болды. Алғашқы білімін Карачи грамматикалық мектебінде, кейін әкесі қайтыс болғаннан кейін Эйчсон колледжінде алды, соңынан Оксфорд университетіне қабылданды. Тайпа басшысының ұлы болғандықтан, әкесінен кейін тайпаның тумандары (басшысы) болды. Наваб Акбар Бөгтінің үш әйелі және он үш баласы (6 ұл, 7 қыз) болды. Бірінші әйелінен: Навабзада Салим Бөгті, Талал Бөгті, Рехан Бөгті және Салал Бөгті. Олардың ешқайсысы қазір тірі емес. Навабзада Салал Бөгті 1996 жылғы маусым айында Кветтада қарсыласы Бөгті Калпар тайпасымен болған қақтығыста қаза тапты. Наваб Акбар Бөгтінің екінші әйелінен: Жәмил Бөгті. Ал үшінші әйелінен: Шахзвар Бөгті. Жәмил Бөгті және Шахзвар Бөгті – Наваб Акбар Бөгтінің тірі қалған ұлдары. Ақбар Бөгтінің бірінші әйелінен бес қызы болды: Дүрр-е Шахвар (қайтыс болған), Нилофер, Назли (қайтыс болған), Дурдана және Зарин. Екінші әйелінен екі қызы болды: Шахназ Марри (Наваб Хайр Бұкс Марридің туысы Хумаюн Марридің әйелі) және Фарах Наз Бөгті (Наваб Ахмад Наваз Бөгтінің ұлы Бибраг Бөгтінің әйелі, ол Наваб Акбар Бөгтінің інісі), олар Жәмил Бөгтінің әпкелері. Бөгті немерелері: қазіргі Бөгті тайпасының Навабы Мұхаммед Мир Әли Бөгті, шаһид Мұхаммед Мир Зонг Бөгті, шаһид Мұхаммед Мир Талех Бөгті, П.Дж.В.П. төрағасы Мұхаммед Мир Замран Бөгті және П.Дж.В.П. вице-төрайымы Мұхаммед Мир Кохмир Бөгті (кез келген уақытта қайтыс болған Навабзада Салим Акбар Хан Бөгтінің ұлдары), Мир Брахамдаг және оның екі әпкесі (Рехан Бөгтінің ұлы мен қыздары), Ж.В.П. президенті Мир Шахзайн, Мир Гограм және Мир Чакар (Талал Бөгтінің ұлдары). Сондай-ақ Салал Акбар Бөгтінің екі немере қызы бар.

Белуджистандағы көтеріліс

Ақбар Бугти басқа Балуш көшбасшыларымен, мысалы, Хайр Бакс Марри немесе Атаулла Менгалмен салыстырғанда, Балуш ұлтшылдығының алдыңғы қатарында болған емес. Ол көбінесе өзінің тайпасы үшін, әсіресе оның кіші тайпасы үшін күрескен Бугти болып қала берді.

2005 жылы шиеленістің артуы

2005 жылы Бугти Пәкістан үкіметіне 15 тармақты күн тәртібін ұсынды. Олардың талаптарының арасында провинцияның ресурстарын бақылауды күшейту және әскери базалар салуға мораторий енгізу болды. Сондай-ақ, провинцияны дамытуға жұмсалған барлық қаржының шамамен 50 пайызы оларға тиесілігін талап етті. Осы уақыт аралығында аймақта Пәкістан армиясына жасалған шабуылдар да күшейді, оның ішінде 2005 жылы тікұшаққа жасалған шабуылда Пәкістанның шекара корпусының басшысы мен оның орынбасары жарақат алды. 2006 жылдың наурыз айында Дера-Бугтиде үйлену тойынан қайтып келе жатқан автобус танкіге қарсы минаға түсті. Нәтижесінде 28 адам, олардың көпшілігі әйелдер мен балалар қаза тауып, 7 адам жарақат алды. Қаза болғандардың көп бөлігі Ақбар Бугтинің билігіне қарсы шыққан Масури Бугти тайпасынан еді. Ақбар Бугти автобусқа жасалған шабуылға жауапкершілікті мойнына алды. Аудан басшысы Абдул Самад Ласидің сөзіне қарағанда, Ақбар Бугтидің басшылығымен әрекет ететін содырлар Дера-Бугтидің әртүрлі аймақтарындағы топырақ жолдарға жүздеген мина орналастырған. Мұндай миналарды орналастырудың мақсаты – аймақтағы қауіпсіздік күштерін нысанаға алу болды. Сонымен қатар, Пәкістан қауіпсіздік күштері аймақта орналастырылған көптеген миналарды залалсыздандырды деп хабарлады.

Өлім

2006 жылғы 26 тамызда Ақбар Бугти жасырынған үңгірдің құлауынан қаза тапты. Әскери байланыс қызметінің (ISPR) бас директоры баспасөз мәслихатында Ақбар Бугтидің қазасына қатысты мәліметтер берді. Бас директордың айтуынша, Кохлу ауданында Наваб Ақбар Бугтині іздеуге жалданылған екі жетекшінің бірі «ол үңгірдің ішінде» екенін хабарлағаннан кейін сарбаздар L пішіндес үңгірдің 9 фут енді аузына жеткізілді. Жетекшілер Бугти руынан шыққан. Бас директор сарбаздардың «Ақбар Бугтимен келіссөздер жүргізу үшін» үңгірге кіргенін мәлімдеді. Әскерлерге Ақбар Бугтині ұстауға, оған зиян келтірмеуге және өлтірмеуге бұйрық берілді. Сарбаздар үңгірге кіргеннен кейін «тегі белгісіз жарылыс» болды. Жарылыс үңгірді құлатты, нәтижесінде барлық адам қаза тапты. Бас директордың сөзіне қарағанда, «күдіспен қараған» жарылыстан бұрын ешқандай шайқас немесе жарылғыш заттар қолданылмаған, ол оның құлауына себеп болды. Сонымен қатар, бас директор үңгірдің қираған жерінен 100 миллион рупия, 96 мың доллар ақша, екі спутниктік телефон, құжаттар, сегіз АК-47 автоматтары және бірнеше ракеталар табылғанын айтты. Алайда, кейбір жаңалықтарда үңгір сарбаздар мен содырлардың арасындағы атыс салдарынан құлағандығы хабарланды. Нәтижесінде 21 сарбаз, 60 содыр және Ақбар Бугти қаза тапты. Кейін Пәкістан әскері Ақбар Бугти қаза болған үңгірге бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдерін алып барды. Пәкістан армиясының инженерлері үңгірдің қираған жерін тазартып, ішінде қаза тапқан Ақбар Бугти мен басқалардың денелерін шығарды. Ол Ақбар Бугтиге тиесілі көзілдірігі мен Rolex сағаты арқылы танылды. Журналистерге оның көзілдірігі, таяғы және Rolex сағаты көрсетілді.

Брахмадаг Бугтидің мәлімдемесі

Лондон қаласындағы "Балұш жастар кеңесінің" төрағасы Ваджа Мир Хазар Хан Балуч, Ақбар Бугтинің өлтірілуіне Балах Марри кінәлі екенін мәлімдеді. Балах Марри сол кезде "Белудж азаттық әскерінің" (БАӘ) жетекшісі болған.

Салдары

2006 жылдың 1 қыркүйегінде Бугти өзінің ұлы мен бауырының қабірінің жанында, табыты мөрленген күйінде Дера Бугтиде жерленді. Оның отбасы Кветтада көпшілік жерлеу рәсімін өткізуді қалаған, бірақ олар жерлеуге қатыспады. Ақбер Бугтидің кейбір туыстары мен Бугти тайпасының адамдары Дера Бугтиде жерленген мәйіттің Ақбер Бугтиге тиесілі емес деп ойлайды. 2010 жылдың 26 қыркүйегінде Пакистанның ірі федералды министрі Абдул Қайюм Хан Джатои армияны Балуш көшбасшысы Наваб Акбар Бугтиді және пакистандық саясаткер Беназир Бхуттоны өлтіргені үшін сынға алып, айыптады. Кейіннен ол саяси партиясы шақырып, сөздерін түсіндіруді сұрағанда отставкаға кетті.

Тергеу және айыптау

2012 жылдың 11 шілдесінде Баллучистанның Сиби қаласындағы Пәкістанның терроризмге қарсы соты бұрынғы әскери тәуелсіз билеуші Первез Мушарраф және Акбар Бугтинің өліміне қатысы бар деп айыпталған бірнеше жоғары лауазымды шенеуніктерді қамауға ордер шығарды. Мушарраф 2013 жылдың 13 маусымында Баллучистан полициясының тобымен ресми түрде тұтқындалды, бірақ денсаулығының нашарлығы және айғақтардың ұсынылмауы себепті кепілдікке босатылды.