Кіріспе

Қоңыр дақты пардалота (Pardalotus punctatus) – Австралияның шығыс және оңтүстік бөліктерінде, 2200 метрге дейінгі биіктікте кездесетін шағын, қызылқұстар отрядына жататын құс. Ол пардалоталар тұқымдасының (Pardalotidae) құрамына кіреді. Жаңа Оңтүстік Уэльс халқының алғашқы қоныс аударушылары оны қауырсындағы дақтары үшін «алмаз құс» деп атаған, ал Джон Гулд оны «тақты алмаз құс» деп атады. Басқа ерте атаулары – алмаз торғайы, жаға алмазы және алмаз тік құбыр, соңғы екеуі өзен жағалауындағы ұяларымен байланысты. Батыс Австралияның оңтүстігіндегі жазықтар мен Перт аймақтарындағы жергілікті халық оны «widopwidop» және «bilyabit» деп білген, бірақ бұл атаулар жолақты пардалотаға да қолданылған. «Бас ауру құсы» деген халықтық атау оған көктемде естілетін, қайталамалы «ұйықтау мүмкін» дыбысынан берілген. 1816 жылы Луи Пьер Вийот осы түрді Pardalotus туысына енгізіп, «пардалота» деген сөзді де қолданды. Туыс ішінде оның ең жақын туысы – қырық дақты пардалота (Pardalotus quadragintus), олардың дене мөлшері мен қауырсындарының ұқсастығына байланысты. Рамзи оның сипаттамасын талқылау Маккойды өз сипаттамасын жариялауға итермелеген деп күдіктенді; алайда Маккой олардың бұл түрдің жеке екенін біраз уақыттан бері білгендерін айтты. Қай жағдайда болса да, Маккойдың сипаттамасы қабылданды, ал Рамзидің сипаттамасы синоним ретінде қарастырылды. 1983 жылы Лестер Шорт және әріптестері екі таксонның қауырсындары мен дыбыстарының ұқсастығын, сондай-ақ екі түрдің таралымындағы Викториядан алынған гибридтік мысалдарды атап өтті. Джон Войнарски Бендиго аймағында (екі таксон да кездесетін) жұптардың көп бөлігінде екі түрдің өкілдері кездесетінін анықтады. Батыс Австралиялық орнитолог Джулиан Форд Батыс Австралияда будандасуға дәлелдердің жеткіліксіз екенін айтты және сондай-ақ жерді өңдеу мен ортаны өзгерту оңтүстік-шығыс Австралияда будандасуға ықпал еткен болуы мүмкін деген ойын білдірді. Олар Фордтың Батыс және Оңтүстік Австралияда араласудың жоқтығына қатысты дәлелдерінің жеткіліксіз екенін мойындады, бірақ Батыс Австралияда қосымша зерттеулер қажет екенін атап өтті. 1999 жылғы «Австралия құстарының каталогында» Ричард Шодде және Иэн Мейсон сары кентпардалотаны (militaris) түршесінің аралық сипаттамалары мен оңтүстік-шығыс Австралияда кең таралған будандасуына байланысты түрше статусына төмендетті. Олар Фордтың Батыс және Оңтүстік Австралияда араласудың жоқтығына қатысты дәлелдерінің берік еместігін мойындады, бірақ Батыс Австралияда далалық жұмыстардың қажеттігін атап өтті.

Сипаттама

Салмағы шамамен грамм болатын нүктелі пардалоттың ұзындығы 11-13 см. Аталы түршесінің ересек аталығының жоғарғы бөлігі сұр-қоңыр түсті, көптеген ақшыл сары дақтармен, қара бас, қанаттары мен құйрығы ақ дақтармен, ақ қабақтарымен және қызыл құйрығымен сипатталады. Сары құйрықты түршесі жалпы алғанда ірілеу, ал мүсізі салыстырмалы түрде кішкентай. Ересек аталығының арқасында ұсақ ақ дақтар, жарқын сары құйрығы және кремі түсті төсі болады. Ересек анасы аталы түршесінің анасына қарағанда нашаррақ дақтарға ие. Ылғалды тропиктер түршесі кішкентай, мүсізі салыстырмалы түрде үлкен. Ересек аталығының құйрығы қызыл, ал төменгі жағы ақшыл сарыдан қызыл қоңырға дейін өзгереді. Бірақ, қазіргі уақытта бұл түрдің жойылу қаупі жоқ деп есептеледі. Жұмыртқалары 19 күндей күнін күтіп, одан кейін шабақтары 21 күндей ұяда қалады. Жұптар күні бойы бірін-біріне жұмсақ, сыбызғыдай "уит-уит" дыбыстарын шығарады, олар алысқа естиді. Пардалотты табудағы қиындықтардың бірі – байланыс шақыруының іс жүзінде екі шақырудан тұратыны: алғашқы шақыру және дерлік бірден берілетін жауап, сондықтан олар екі түрлі бағыттан естілуі мүмкін.