Кіріспе

Джон Генри Джонсон (24 қараша 1929 – 3 маусым 2011) – американдық кәсіби футболшы, шабуылшы. Ол фулбек позициясында жүгіруші және блокер ретінде өте жақсы ойын көрсетуімен танымал болды. Оның кәсіби мансабының бастауы Канададағы Батыс провинцияаралық футбол лигасында (WIFU, қазіргі Канада футбол лигасының алдағы лигасы) «Калгари Стампедерс» командасында бір маусым ойнаудан басталды. Содан кейін ол Ұлттық футбол лигасында (NFL) «Сан-Франциско 49ers», «Детройт Лайонс» және «Питтсбург Стийлерс» командаларында өнер көрсетті. Ал соңғы маусымын Америка футбол лигасында (AFL) «Хьюстон Ойлерс» командасында өткізді. Көптеген адамдар оны жай ғана Джон Генри деп атады, бұл сол атпен белгілі болған халық батырына сілтеме. Джонсон – қатал және жанкешті ойыншы, карьерасының соңына дейін жоғары деңгейде өнер көрсетті. «Сент-Мэрис Гейлс» және «Аризона штатының күн шағылыстары» командаларында колледж футболында ойнағаннан кейін, Джонсон 1953 жылғы NFL драфтының екінші турында «Стийлерс» командасымен 18-ші нөмірмен таңдалды. Ол бір маусым «Стампедерс» командасы үшін ойнап, лиганың ең құнды ойыншысы атанды және Джефф Никлиннің естелік кубогын жеңіп алды. Содан кейін ол «49ers» командасымен келісім жасады және Сан-Францисконың танымал «Миллион долларлық қорғаныс» құрамында сол жақтан шабуылшы болып ойнады. 1957 жылы «Детройтқа» ауыстырылып, сол жылы команданың NFL чемпионатында жеңіске жетуіне көмектесетін команданың ең көп жүгірген ойыншысы болды. Оның қабілеттері төмендеген сияқты көрінді, Джонсон 1960 жылы «Питтсбургке» ауыстырылды, онда мансабының ең табысты жылдарын өткізді, екі маусымда 1000 ярдтан астам жүгірді. Ол 1000 ярдты жүгірген екінші ең қарт ойыншы (Жохан Риггинстен кейін), ол 1964 жылдың 6 желтоқсанында 35 жас 12 күндік шағында соңғы рет бұл көрсеткішке жетті. Ол ойын кезінде 200 немесе одан да көп ярдқа жүгірген ең қарт ойыншы. Төрт рет Про Боулға қатысқан Джонсон NFL-дің барлық уақыттағы ең көп жүгірген ойыншылар тізімінде үшінші орында болды, бірақ ол әріптестерінің естелігінде блоктау шеберлігімен қалды. 1987 жылы Профутбол Даңқы залына енгізілді.

Ерте өмір

Джонсон солтүстік-шығыс Луизианада, Тенсас округінің оңтүстігіндегі Уотерпруф қаласында дүниеге келді. Ол Солтүстік Калифорниядағы Питтсбург жоғары мектебінде футбол ойнады.

Колледж мансабы

Ол Калифорния штатының Морага қаласындағы Сент-Мэри колледжінде университет футболымен айналысты, содан кейін Темпедегі Аризона мемлекеттік колледжіне ауысты. Сент-Мэри колледжінде ойнаған кезде спорт журналистері Джонсонды "Тынық мұхитының жағалауындағы ең жылдам және ең шебер ойыншылардың бірі" деп атады. Колледж 1950 жылғы маусымнан кейін футболдан бас тартты. 1952 жылы Аризона штатында оқып жүргенде, ол сол жақтан шабуылдайтын жартылай қорғаушы болып ойнады және елдегі ең қатал және ең күшті жүгірушілердің бірі ретінде танылды, сонымен қатар қауіпсіз ойыншы ретінде де үздік қорғаушылардың бірі болды. Ол сондай-ақ допты қайтаруда да өте жақсы болды, екі ойынның ішінде төрт допты тачдаунға дейін қайтарды. Джонсонның жүгіру дағдылары оны кәсіби футболға үміткерлердің қатарына қосты.

Калгари штамперлері

1953 жылы НФЛ-дің екінші раундында «Питтсбург Стиллерс» командасы оны таңдағанмен, Джонсон оның орнына 1953 жылы Канадада, Батыс провинцияаралық футбол лигасының (WIFU) «Калгари Стампедерс» командасында бір маусым ойнады. Джонсон «Калгари» көбірек ақша ұсынғанын айтты, бірақ «Стиллерс» командасының иесі Арт Руни Джонсонның Питтсбургте салқын болады деп ойлағанын болжады. «Ол сол жақта демалыс орнына бара жатыр деп ойлаған болар», - деп әзілдеді Руни. Ол лиганың ең бағалы ойыншысы ретінде Джефф Никлиннің естелік кубогымен марапатталды.

Сан-Франциско 49ерс

Джонсон 1954 жылы Сан-Франциско 49ers командасына жартылай қорғаушы ретінде қосылды, онда ол Хью МакЭленни, Й. А. Титтл және Джо Перриге қосылып, 49ers командасының әйгілі "Миллион долларлық қорғаныс шебін" құрады. Сол жылы 49ers командасы маусымдағы жүгіру көрсеткіші бойынша командалық рекордты жаңартты. Джонсон 681 ярдпен лигада екінші орынды иеленді, ал Джо Перри 1049 ярдпен бірінші орынды алды, оның көп бөлігін Джонсонның блоктауының арқасында жинады. Джонсон тоғыз гол соқты, бұл оның мансабындағы бір маусымдағы ең көп голы болды. Маусымнан кейін ол алғаш рет Pro Bowl-ға шақырылды, онда Титтл мен Перри де болды. Джонсон United Press International (UPI) және New York Daily News басылымдарынан екінші команданың құрамына ілікті. Сан-Францискодағы қалған уақытында Джонсон өзінің жаңашыл жылының табысын қайталай алмады, себебі келесі екі маусымда оның көрсеткіштері айтарлықтай төмендеді. 1955 жылы ол Лос-Анджелес Рамс командасына қарсы ойында иығын жарақаттағанға дейін жеті ойында ойнады және маусымды 69 ярд және бір тачдаунмен 19 жүгірумен аяқтады. 1956 жылғы маусымнан кейін ол Фулбэк Билл Боуман мен қорғаушы Билл Ститспен алмастырылып, Детройт Лайонс командасына ауыстырылды.

Детройт Лайонс

"Лайонз" клубының бас жаттықтырушысы Бадди Паркер Джонсонның допты ұстап берудегі (блокер) маңыздылығын байқап, оны фулбекке көшірді. 1958 жылғы маусымға қадам басқан "Арыстандар" өз сәттіліктерін жалғастыруды көздеді, ал Джонсон команданың басты допты тасушысы болады деп күтілді. Бірақ Джонсон жарақаттарға байланысты бірнеше ойынды қатыстыра алмады, нәтижесінде "Арыстандар" 4–7–1 есебімен аяқтады және лигадағы ең нашар шабуылдың бірін көрсетті. 1959 жылы Джонсон "Лайонз" командасының 49ers-қа 33:7 есебімен жеңілгеннен кейін, 1 қарашада Детройтқа қайтатын ұшаққа отырмағандықтан мерзімізсіз тоқтатылды. Осыған дейін "Арыстандардың" есебі 1–5 болды, ал жаттықтырушы Джордж Уилсон Джонсонның тоқтатылуын команданың "күш-жігердің" жетіспеушілігін сынау мүмкіндігі ретінде пайдаланды. Джонсонға соңында 1000 доллар айыппұл салынды. Уилсон 1958 және 1959 жылдары Детройттың қиындықтары үшін жауапкершілікті өз мойнына алды, бірақ команданың жоғары жалақы алатын ойыншыларының, оның ішінде Джонсонның нық қадамдарына күмән келтірді. Маусым аяқталғаннан кейін Джонсон екі таңдау құқығы үшін "Питтсбург Стиллерс" клубына сатылды. "Біз одан осыны ғана ала алдық", - деді Уилсон.

Питтсбург стайлерлері

Ақыры, «Стиллерс» командасы Джонсонды 1960 жылы сатып алды, оны сегіз жыл бұрын таңдағанда CFL-ге өткізіп алғаннан кейін. Командамен өткізген алғашқы маусымында ол 621 ярдқа жүгіріп, орташа есеппен 5,3 ярд көрсетті, соның ішінде «Филадельфия Иглз» командасына қарсы өткен ойында мансабындағы ең жоғары 87 ярдтық нәтижеге қол жеткізді. 1962 жылы ол бір маусымда 1000 ярдқа жеткен «Стиллерс» командасының алғашқы ойыншысы болды және 1964 жылы бұл жетістікті қайталады. 1964 жылы 1048 ярд көрсетіп, бір маусымда 1000 ярдтан асып өткен NFL тарихындағы ең егде жастағы ойыншы атанды, бірақ кейін Джон Риггинс бұл көрсеткішін жаңартты. Джонсон 1964 жылғы 6 желтоқсанда 1000 ярдтық шекараны басып өткенде 35 жас 12 күндік болды. Риггинс 1984 жылы осы жетістікке қол жеткізгенде, 89 күн үлкен болды. 1964 жылғы маусымда «Кливленд Браунс» командасына қарсы өткен ойында 34 жастағы Джонсон 30 рет 200 ярдқа жүгіріп, үш тачдаун соқты, соның арқасында легендарлы Джим Браунды басып өтті. Бұл NFL тарихында 200 ярдқа жүгірудің тоғызыншы көрсеткіші болды және ол осы көрсеткішке жеткен ең егде жастағы ойыншы рекордын әлі күнге дейін сақтап тұр. Джонсонның бұл күш-жігері «Стиллерс» командасының президенті Дэн Руниге үлкен әсер етті, ол «ол дерлік барлық ярдты өзі жинады» деп мәлімдеді. Дегенмен, команда маусымды Шығыс дивизионында 3–11 есебімен аяқтады. Джонсон 37 жасында маусымнан кейін карьерасын аяқтады. Ол NFL карьерасында 1,571 рет 6,803 ярдқа жүгіріп, 48 тачдаун соқты, сондай-ақ 186 қабылдаумен 1,478 ярд және жеті қабылдау тачдаунына қол жеткізді.

Ойын стилі

Джонсон блокер және жүгіруші ретінде бірдей шеберлік танытты, ол "НФЛ-дің үлгілі фулбекі" деп сипатталды. Талантты жүгіруші, ол жарыс алаңының ішінде де, сыртында да күшпен жүгірді, ал жылдамдығы МакЭлхенни мен Перриге тең болды. Джим Браун Джонсонды өзі көрген ең ұлы қақпашы деп атады. 1955 жылығы маусым алдындағы ойында Джонсон Чикаго Кардиналс командасының жартылай қорғаушысы Чарли Триппиді соншалықты қатты ұрды ki, Триппидің бетін бірнеше жерде сындырып, мұрнын сындырып, миын шайқады, бұл оның мансабын дерлік аяқтады. "Футбол – бұл шайқас аймағы сияқты", – деді Джонсон. "Маған әрқашан қарсыласқа соққыны өзің жеткізу керек деді. Күтіп отырсаң, соққы сенің үстіңе келеді." Джонсонның "Лайонз" және "Стилерс" командаларындағы әріптесі, квотербек Бобби Лэйн, Джонсонды 1964 жылы "SPORT" журналында жарияланған "Pro Football's 11 Meanest Men" тізіміне енгізді. "Мен 'қатал' дегенім – қатігез, басқаруға келмейтін, үнемі қатал дегенді білдіремін", – деді Лэйн. "Мен жамандықпен шатастырғым келмейді." Лэйн сондай-ақ Джонсонды өзінің "қорғаушысы" деп атады, "Жақсы жүгірушілердің жартысы, егер оларды ұзақ сақтасаң, пастың өмірін қиюға дейін барады. Бірақ квотербек Джонсон сияқты екі функцияны орындайтын ойыншыны алса, ол толыққанды табысқа жетеді." және "Стилерс" командасының иесі Арт Руниді өзінің ұсынушысы ретінде таңдады. Көптеген замандастары оның атаққа ие болуын кешіктірген деп есептейді. "49ers" командасының "Миллион долларлық бекфильді" қазіргі уақытта төрт мүшесінің де Атақ залына енген жалғыз толық бекфильд болып табылады. Джонсон 1970 жылға дейінгі команданың ең үздік ойыншыларын құрметтейтін "Питтсбург Стиллерс Легендтер" командасының мүшесі. 2009 жылы ол "Сан-Франциско 49ers" Атақ залына енгізілді.

Жеке өмірі мен кейінгі өмірі

1955 жылдың қараша айында, иық жарақатынан 49ers командасының ауру тізімінде жатқанда, Джонсон Окленд қаласында (Калифорния) өртеніп жатқан пәтер үйінен екі әйелді қауіпсіз жерге шығарды. Олардың бірі – оның жүкті әйелі Барбара Джонсон еді. Бірнеше күннен кейін Джонсон мен оның алты апта бұрын қайтыс болған «Миллиондық Бэкфилд» командаласы Джо Перридің миы Бостон университетінің зерттеушілеріне зерттеу үшін берілетіні жарияланды. Бұл зерттеушілер спортта бас жарақаттарын зерттеп жатқан еді. Екеуінің де созылмалы травматикалық энцефалопатия (СТЭ) ауруы болуы мүмкін деген күдік болды, бұл ауру көп рет миға соққы тиюмен байланысты. Оның қызының айтуынша, Джонсон өмірінің соңғы жылында сөйлей де, жұта да алмады, сонымен қатар оған мүгедектер арбасы қажет болды. Ол «Сан-Франциско Хроникл» газетіне берген сұхбатында әкесінің миын донор ретінде беру арқылы «ауруды емдеуге көмектеседі» деген үміттерін білдірді. Джонсонға 4-ші сатыдағы СТЭ диагнозы қойылды, бұл аурудың ең ауыр түрі. Ол осы аурумен өлгеннен кейін анықталған кем дегенде 345 NFL ойыншысының бірі болды.