"Есептеу мүмкін емес": Машиналардың логикалық қайшылығы туралы әңгімелер
Does not compute
«Компьютер қатесі» фразасы – роботтар мен компьютерлердегі логикалық қақтығысты білдіретін мәдени сөз. "My Living Doll" мен "Lost in Space" сериалдарында кең таралды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Халық мәдениетінде компьютерлер мен роботтардың жиі айтатын сөзі
A phrase often uttered by computers and robots in popular culture
"Есептеу мүмкін емес" және оның түрлері – компьютерлер, роботтар және басқа да жасанды интеллекттерде жиі кездесетін сөз тіркесі. Бұл фраза машинаның белгілі бір когнитивтік диссонансын көрсетеді. Эмоцияларды, қайшылықтарды немесе парадокстарды өңдеуге тырысатын роботтар немесе компьютерлердің "есептеу мүмкін емес" деген фразаны айтуы халық мәдениетінде көбінесе пародияланып, машинаның іс-қимылсыз қалуына, бұзылуына немесе өзін-өзі жоюына әкеледі. Бұл фраза 1964 жылы "Менің сүйкімді қуыршағым" телешоуында танымал сөз тіркесі ретінде қолданылды. Содан кейін ол "Ғарыштағы жоғалғандар" (1965) сериалында Робот кейіпкерінің жиі айтатын сөзі ретінде кеңінен танылды. Сан емес есептеу нәтижесін қалай сақтау мәселесі (мысалы, 1/0) – бұл ерте компьютерлер үшін нақты проблема болды, олар нөлге бөлу қатесіне немесе бағдарламалық жасақтамада шешілмеген басқа математикалық парадоксқа тап болып, компьютердің істен шығуына себеп болатын. Осы мәселені шешу үшін NaN және оған байланысты дерек түрлері ойлап табылды.
"Does not compute", and variations of it, are phrases often uttered by computers, robots, and other artificial intelligences in popular culture. The phrase indicates a type of cognitive dissonance on the part of the machine in question. The expression of the phrase "does not compute" by robots or computers attempting to process emotions, contradictions or paradoxes is frequently satirized in popular culture, often leading to the machine's inaction, malfunction or self destruction. The phrase was used as a catchphrase by the television show My Living Doll in 1964. It was further popularized in Lost in Space (1965) as a catchphrase often uttered by The Robot character. The problem of how to hold the result of a computation that is not a number is genuine (for example, 1/0) and represented a problem for early computers that would experience divide by zero errors or other mathematical paradoxes that software had not yet been written to deal with, leading to a computer crash. The NaN and related data types were invented to solve this problem.
Тарих және қолданылуы
Бұл сөз тіркесі жиі кездесетін оқиғаларда қолданылды, олар адам эмоциясының машиналар қолданатын логикадағы шектеулерден артық екенін көрсетеді. Компьютерлердің ақпаратты есептеу және өңдеу қабілеті жоғары болғанымен, эмоция мен кездейсоқтықтан мүлдем құр болғандықтан когнитивтік диссонансты шеше алмайтын, нәтижесінде "Есептеу мүмкін емес" деген жауапты берді. Бұл көбінесе компьютердің алған, бірақ оны өзінің дұрыс деп санайтын басқа ақпаратпен келістіре алмайтын мәліметтерге жауабы болды. Сондай-ақ, бұл машинаның бағдарламалауының шектеулі және кемшіліктері бар екенін көрсететін бейнелеу ретінде қарастырылуы мүмкін. Алдын ала бағдарламаланғандықтан, ол өзінің бағдарламалау шеңберінен тыс жағдайларға бейімделе алмайды, ал адамдар мұндай күтпеген оқиғаларға оңай бейімделе алады. Бұл сөз тіркесі "Менің сүйкімді қуыршағым" комедиялық сериалында қолданылды, онда андроид кейіпкері Рода Миллер қарама-қайшы ақпаратқа тап болғанда, әсіресе адамдардың мінез-құлқына қатысты, осы фразаны жиі айтатын. Бірнеше рет ол ақпаратты түсінгенде, "Есептеуге болады" деп жауап берді. Бұл сөз тіркесінің ең танымал қолданылуы – "Ғарыштағы жоғалғандар" телесериалында, онда робот жиі "Есептеу мүмкін емес!" дейтін, ал доктор Смит оған "Немене, есептей алмайсың, ақымақ?!" немесе осыған ұқсас жауап қайтаратын. Алайда, робот өшіп немесе жарылмай, тек логикалық бұйрық берілгенше жұмыс істеуден бас тартатын. Кейбір жағдайларда, компьютер немесе роботқа осындай қарама-қайшылық ұсынса, ол өзін-өзі күшпен жоюға көшеді. Бұл "Жұлдыз жолы" сериалының алғашқы эпизодтарында ("Мен, Мадд", "Метюсалахқа реквием", "Архонттардың оралуы" және "Өзгергіш") және "Логанның қашуы" финалында орын алды. 1968 жылғы "Тәулетші" телехикаясының "Генерал" атты эпизодында Патрик МакГухан суперкомпьютерді "Неге?" деген сұрақпен толықтырып, оны жарылтып жіберді. Мұндай бейнелеулер сол кездегі нақты компьютерлер туралы жалпы түсініктерді көрсетеді, олар көбінесе пайдаланушыға ыңғайлы интерфейстерден мүлдем құр болды. Компьютерлер көбінесе жаман кіріске "есептеу мүмкін емес" сияқты пайдасыз хабарламамен жауап беретін, бірақ жаман кіріс немесе шешілмейтін проблемалардың нәтижесінде өзін-өзі жою екіұшты болды. Дегенмен, "өлтіруші соққы" деген түсінік аппараттық зақымдануға әкелуге бағытталған пайдаланушының кірісін білдіреді. ("От пен су" де де қараңыз.) "Есептеу мүмкін емес" деген сөз тіркесін қолданбағанмен, Айзек Азимовтың 1941 жылғы "Жалғаншы!" атты әңгімесі – роботтың өзін-өзі жоюға әкелген когнитивтік диссонанстың ерте мысалы: ол өтірік айтса да, шындық айтса да немесе ештеңе айтпаса да, адамдарға зиян келтіреді, сондықтан Азимовтың робототехниканың бірінші заңының бұзылуынан қашып құтыла алмайды: "Робот адамға зиян келтіре алмайды немесе әрекетсіздігі арқылы адамға зиян келтіруге мүмкіндік бере алмайды". Бұл мысал когнитивтік диссонансты емдеудің күрделі әдісі, ол өзін-өзі жоюға әкеледі, кейінгі ғылыми-фантастикалық телехикаялардағы мысалдарға қарағанда. Азимов өзінің роботтар туралы әңгімелерінде АИ когнитивтік диссонанс тақырыбын кеңінен зерттеді. "Доктор Худың" "Жасыл өлім" әңгімесінде Доктор өтірікші парадоксын қолдана отырып, қатесіз деп санайтын компьютер БОСС-ты әрекетсіз қалдыруға тырысады. БОСС парадоксты шешуге тырысып жатқандай көрінеді, бірақ шын мәнінде күзет қызметін шақырады. 1990 жылдары жеке компьютерлер мен графикалық интерфейстердің пайда болуымен компьютерлер туралы қоғамдық түсінік достық және күрделі болды, ал күтпеген кірістерге сыпайы жауап бере алмайтын компьютерлік интеллекттің бейнесі көркем әдебиеттен біртіндеп жоғалып кетті, бірақ бұл фраза 1999 жылы "Жұлдыздық соғыстар: I эпизод – Фантомдық қатер" фильмінде комедиялық эффект үшін пайда болды. Ол "Жұлдыздық соғыстар: Клон соғыстары" CGI сериалында Райлот планетасындағы эпизодта, бірнеше Тви'лек кейіпкерлері робот генералына шабуыл жасағанда қайта пайда болды, бұл роботтардың өлімге ұшыраған таңғалысын тудырды.
The phrase was often present in stories which carried a theme of the superiority of human emotion over limitations within the logic utilized by machines. Despite the superior ability of computers to calculate and process information, their lack of emotion and randomness made them unable to resolve cognitive dissonance, which often led to the output of "Does not compute". It was usually the computer's response to information which it had received but could not reconcile with other information it already held to be true. It could also be seen as a depiction of the limited (and thus flawed) nature of a machine's programming; due to its pre programmed nature, it would be unable to adapt itself to circumstances beyond the scope of its programming, as opposed to humans who could adapt to such unforeseen events. The phrase was used in the sitcom My Living Doll in which the android protagonist, Rhoda Miller, uttered the phrase regularly when confronted with contradictory information, usually in relation to human behavior. On a few occasions when she did understand the information, her response was "that does compute". Perhaps the most famous use of the phrase is in the television series Lost in Space where the robot often says, "It does not compute! ", to which Dr Smith would give a reply of "What do you mean it doesn't compute, you ninny?!" or something to that effect. However, the robot did not shut down or explode; it simply refused to continue working until a more logical command was given. In some cases, presenting a computer or robot with such a contradiction would cause it to violently self destruct. This occurs in several episodes of the original series of Star Trek (e. g. "I, Mudd", "Requiem for Methuselah", "The Return of the Archons" and "The Changeling"), as well as in the finale to Logan's Run. In the episode of the 1968 television series The Prisoner entitled "The General", Patrick McGoohan causes a supercomputer to explode by feeding it the question "Why?". Such depictions reflect common perceptions of real computers at the time, which usually lacked friendly user interfaces. Computers often responded to bad input with an error message on the same order of utility as "does not compute", although self destruction was an unlikely result from bad inputs or insoluble problems fed into the computer. The concept of a "killer poke", however, refers to user input intended to induce hardware damage. (See also "Halt and Catch Fire".) Although not using the phrase "does not compute", the short story "Liar!" (1941) by Isaac Asimov is a striking early example of cognitive dissonance leading to a robot's self destruction: that whether it lies, tells the truth or says nothing, it will cause humans injury, so being unable to avoid breaking Asimov's First Law of Robotics: "A robot may not harm a human being, or, through inaction, allow a human being to come to harm." This example is a more sophisticated treatment of cognitive dissonance leading to self destruction than most examples from later television science fiction. Asimov explored the theme of AI cognitive dissonance at length in his robot stories. In the Doctor Who story "The Green Death", the Doctor attempts to put the computer BOSS, which claims to be infallible, out of action using the liar paradox. BOSS feigns suffering from confusion as he appears to try to resolve the paradox, but has in fact summoned security. By the 1990s, with the rise of personal computers and the graphical user interface, the public conception of computers became more friendly and sophisticated, and the image of the computer intelligence unable to respond gracefully to unexpected inputs has gradually faded away from fiction, though the phrase did show up in Star Wars: Episode I – The Phantom Menace as comic relief in 1999. It re appeared in the CGI series Star Wars: The Clone Wars in an episode on the planet Ryloth, when a number of Twi'Lek characters attacked a robotic general, much to the robots' fatal surprise.