Кіріспе

Американдық қала құрылысшы және сәулетші

Эдмунд Норвуд Бейкон (2 мамыр 1910 – 14 қазан 2005) – американдық қала құрылысшы, сәулетші, педагог және жазушы. 1949 жылдан 1970 жылға дейін Филадельфия қалалық жоспарлау комиссиясының атқарушы директоры қызметін атқару кезеңінде, оның көзқарастары оның туған қаласы – бүгінгі Филадельфияның қалыптасуына зор үлес қосты, сондықтан оны кейде "Қазіргі Филадельфияның әкесі" деп атайды. Ол "Қалаларды жобалау" атты маңызды қала құрылысы кітабының авторы.

Ерте өмір және білім

Бекон Батыс Филадельфияда Хелен Аткинсонның (туған тегі Комли) және Эллис Уильямс Беконның ұлы ретінде дүниеге келді. Ол Филадельфия маңында өсіп, 1928 жылы Пенсильвания штатының Свартмор қаласындағы Свартмор орта мектебін бітірді. Ол Корнелл университетінде архитектураны оқыды. Корнеллдегі дипломдық жұмысы Филадельфия үшін жаңа азаматтық орталық салуды ұсынды, соның ішінде LOVE паркі орналасқан қалалық парк болды. Колледжді бітіргеннен кейін, кішкентай мұрасымен әлемді аралап жүргенде, Бекон Қытайдың Шанхай қаласында Генри Мерфидің кеңсесінде архитектор болып жұмысқа орналасты. Ол Нанкин әуежайын жобалауға жауапты болды. Мерфимен бірге Пекинге сапар шекті, бұл қала оның ой-өрісіне терең ықпал етті. Қытайда бір жыл өткен соң, ол Филадельфияға оралып, архитектор Уильям Поуп Барнидің кеңсесінде жұмыс істеді. Біраз уақыттан кейін ол Мичиган штатының Блумфилд Хиллс қаласындағы Кранбрук өнер академиясына фин архитектор және жоспарлаушы Элиэль Саариненнің стипендиясын жеңіп алды, оны Бекон өте құрметтеді. Саариненнің "Қала" кітабында баяндалған қала туралы теориялары Беконның кейінгі жұмысының негізі болды.

Жұмыс барысы туралы ақпарат

Сааринен Бэконды Мичиган штатындағы Флинтке WPA жол жүрісін зерттеуге жіберді. Бұл жоба Бэкон үшін Флинт жоспарлау және зерттеу институтында тұрақты жұмысқа айналды. Бэкон Флинттегі қоғамдық өмірге белсенді қатысып, Флинт тұрғын үй қауымдастығын құруға және қаланың жоспарлау комиссиясын реформалауға көмектесті. Флинтте жұмыс істеген кезінде Бэкон 1936-37 жылдарғы Флинт отырыс ереуіліне куә болды және жұмысшыларға көңіл жағды. Бэкон Федералдық тұрғын үй басқармасын құруға атсалысқан Кэтрин Бауэр және Льюис Мамфорд сияқты адамдармен жақын байланыс орнатты. Осы байланыстар арқылы ол Флинтке тұрғын үй салуға федералдық қаржыны тартуға көмектесті. Бірақ, жергілікті жылжымайтын мүлік саласы бұл федералдық қаржыландыруды мемлекеттік тұрғын үйге бөгет деп қарады, бұл FHA тарихының алғашқы кезеңінде көп қалаларда болған жағдай. Қаржыландырудан бас тартты, және Бэкон 1939 жылы Флинттен қуылды.

Филадельфия тұрғын үй қауымдастығы

Флинттен Бэкон Филадельфияға Филадельфияның тұрғын үй қауымдастығының басқарушы директоры қызметіне оралды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыста Тынық мұхитында USS Shoshone кемесінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінде қызмет етті. 1947 жылы ол Филадельфия қалалық жоспарлау комиссиясының штатына қосылды, атқарушы директор Роберт Митчелл басшылығымен жұмыс істеді және 1947 жылғы «Жақсы Филадельфия» көрмесін Оскар Стоноров пен Луи Канмен бірлесіп жобалауға қатысты. Бэкон сондай-ақ болашақ азаматтық лидер Уолтер М. Филлипс құрған, жас филадельфиялықтардың қалалық саясат комитетінің ерте мүшесі болды, бұл комитет Филадельфияның саяси реформа қозғалысына зор үлес қосты. Комитет мүшелері 1952 жылдан кейін Филадельфия үкіметінде жетекші рөлдерге ие болды, осы кезде реформашы демократ және кейін АҚШ сенаторы болған Джозеф Силл Кларк мэр сайланды, Ричардсон Дилворт округтік прокурор болды және жаңа Үй ережесі қабылданды. 1949 жылы Бэкон Митчеллдің орнын басып, Филадельфия қалалық жоспарлау комиссиясының атқарушы директоры болды. Мэрлер Сэмюэл, Кларк, Дилворт және Тейт басшылығымен жұмыс істеген ол, Бостондағы Эдвард Дж. Лог және Нью-Йорктегі Роберт Мозес сияқты, орта ғасырдағы қала жаңарту дәуірінде ұлттық танымал атаққа ие болды. Оның суреті 1964 жылы Time журналының мұқабасында, ал 1965 жылы Life журналы оның жұмысына арналған мақала жариялады. Сол жылы Бэкон президент Джонсон тарапынан Ақ үйдің демалыс және табиғи сұлулық жөніндегі конференциясына мүше болып тағайындалды. 1967 жылы ол «Қалаларды жобалау» атты еңбегін жазды, ол әлі де маңызды сәулеттік мәтін саналады. Бұл қала құрылысының тарихи және заманауи принциптері арасындағы байланысты, сондай-ақ қала құрылысын жоспарлаудың, әсіресе Филадельфияға қатысты тәжірибесін көрсететін маңызды жұмыс. Қалалық жоспарлау комиссиясындағы қызметі кезінде Бэкон және оның командасы бүгінгі Филадельфияны қалыптастырған көптеген ірі және шағын масштабтағы дизайн идеяларын жасап, іске асырды. Бұл дизайн тұжырымдамалары Penn Center, Market East, Penn’s Landing, Society Hill, Independence Mall және Қиыр Солтүстік-Шығысқа айналды. Орталық қаладағы жолаушылар байланысы, сол кездегі радикалдық идея саналған, 1950 жылдары Жоспарлау комиссиясының қызметкері Р. Деймон Чайлдс ойлап тапты, ол Бэконнан кейін атқарушы директор болды. Бэкон қолдаған барлық тұжырымдамалар іске аспады. Роберт Митчелден мұра еткен бір ұсынысы – Орталық қаланың айналасын «Кросстаун» (I 695) және Вайн-стрит (I 676) тас жолдарымен қоса, экспресс-жолдар желісімен қоршау болды. Төрт экспресс-жолдың үшеуі салынды; алайда, «Кросстаун» экспресс-жолы жергілікті халықтың күшті қарсылығына тап болды және салынбады, ал Вайн-стритте кішірек экспресс-жол салынды. Кросстаун экспресс-жолының ұсынысы Оңтүстік көшедегі жылжымайтын мүліктің құнын және жалдау бағасын төмендетті, нәтижесінде көршіліктің кейіпкері еврейлерге тиесілі киім-кешек дүкендерінен бүгінгі коммерциялық және түнгі ойын-сауық орталығына айналды. Бэконның қызметі кезінде жасалған басқа да тұжырымдамалар, мысалы, 1963 жылғы Орталық қала жоспарына енгізілген Скуилкилл өзен саябағы, көп жылдардан кейін іске асырылды.

Академия

1970 жылы Бэкон Жоспарлау комиссиясынан зейнеткерлікке шыққаннан кейін, ол жеке жоспарлау фирмасы Mondev U. S. A. вице-президенті қызметін атқарды, 1950 жылдан 1987 жылға дейін Иллинойс университетінде және Пенсильвания университетінде адъюнкт-профессор болып жұмыс істеді. Ол Рим папасы Сикст V тұсындағы Рим қаласының, Жорж Эжен Хаусманн тұсындағы Париж қаласының, Джон Нэш тұсындағы Регент Лондон қаласының, американдық қалалардың және мұнайдан кейінгі болашақ дәуірдегі қалалардың тарихы мен дамуын көрсететін, жүлделі "Қалаларды түсіну" деректі фильмдер сериясын баяндады. Бэкон Филадельфия қалалық үйінен биік ғимараттар салуға қарсы болды, себебі 1984 жылға дейін Уильям Пенн мүсінінің бас киімінен биіктік шегі белгіленген еді. Бұл "джентльмендер келісімі" деп аталатын дәстүрді Уиллард Г. Роуз III-нің "Бір Ырыс-ордасы" жобасы бұзды. The New York Times газеті Бэконның жобаға қарсылығын дұрыс атап өтті, бірақ "Бейкон мырза One Liberty Place биік ғимаратына қарсылық білдірген кезде 1986 жылы мұнараның іргетасын қалау рәсіміне қатысудан бас тартып, оны салған досы Уиллард Г. Роуз III-ке сөйлесуден бас тартты. 'Менің ойымша, оның және оның жалғыз өзі қаланың өте жақсы және тәртіпті қалыптасқан тарихи дәстүрін жоюды таңдағаны өте зиянды', - деді Бэкон сол кезде" деген мәлімдемесі дұрыс емес еді. Бэкон 1985 жылдың мамырында өткен іргетас қалау рәсіміне қатысты. Әрине, Руз бұл дәстүрді өз күшімен өзгерте алмады, тіпті ол ресми түрде заңды болмаса да. Руздың зор жобасына қала әкімі У. Уилсон Гуд, Филадельфия қалалық кеңесі және қала жоспарлау комиссиясы қолдау көрсетті. Руздың жоспары жарияланғаннан кейін комиссия Филадельфияның болашағы үшін өзінің ескірген жоспары жоқ екенін мойындауға мәжбүр болды. Бэкон Филадельфияның болашағы туралы өз көзқарасын кейінгі жылдары да белсенді түрде жақтады. 1990 жылдары ол Independence Mall, Penn's Landing және Бенджамин Франклин авенюін жақсарту үшін жаңа ұсыныстар жасады. Сол кезеңде ол Солтүстік Америка қалалары үшін ең жақсы "Post Petroleum" қаласын жобалау бойынша дизайн конкурсын ұйымдастырды. Бұл жобаға тек Канаданың Оттава қаласы ғана қатысты. 2002 жылы 92 жасында ол LOVE Park-те скейтборд теуіп, 1932 жылы Корнелл университетінде құрылған және жобаланған алаңда скейтборд тебуге тыйым салған қала әкімдігіне қарсы наразылық білдірді. 2003 жылы ол Филадельфиялық сәулетші Луис Кан туралы "Мой архитектор" деректі фильмінде пайда болды. 2006 жылдың қыркүйегінде 15-ші көше мен J. F. K. бульварының солтүстік-батыс бұрышында, LOVE Park жанында The Ed Bacon Foundation және Пенсильвания тарихи және мұражай комиссиясы Бэконның естелігін құрметтеп, оның еңбектерін еске алу үшін мемлекеттік тарихи белгіні орнатып берді.

Марапаттар

Бэконға 1962 жылы Франк П. Браун медалі, Америкалық жоспарлаушылар институтының Ерекше қызмет көрсеткені үшін сыйлығы, Филадельфия сыйлығы және Пенсильвания университетінің құрметті докторлық дәрежесі табысталды. 1983 жылы Бэкон Ұлттық дизайн академиясына қауымдас мүше ретінде сайланды, ал 1994 жылы толық мүше болды. 2004 жылдан бастап, келесі жылы 95 жасында қайтыс болғанға дейін Бэкон өзінің атымен аталатын қорды құруға көмектесті және сол қордың құрметті директоры қызметін атқарды. Қазіргі таңда бұл қордың бағдарламаларын Филадельфия сәулет орталығындағы Эдмунд Н. Бэкон еске алу комитеті басқарады.

Жеке өмір

Бэкон алты баланың әкесі болды, оның ішінде екі ұлы – актер Кевин Бэкон, музыкант Майкл Бэкон, және төрт қызы – Карин, Элинор, Хильда және Пруденс (кейін Кира). Оның әйелі – мұғалім және либералды саяси белсенді Рут Хилда Холмс. Оның достары Бакминстер Фуллер, Стин Эйлер Расмуссен, Джеймс Роуз және Константинос Апостолос Доксиадис болды.