Жейн Джейкобс: қала тұрғындары үшін күрескен журналист және ойшыл

Кіріспе

Американдық-канад журналисі, жазушы және белсенді (1916–2006)

Джейн Джейкобс (туған аты Бутцнер; 4 мамыр 1916 – 25 сәуір 2006) – американдық-канад журналисі, автор, теоретик және белсенді, қала зерттеулері, әлеуметтану және экономика салаларына зор ықпал етті. Оның "Ұлы американдық қалалардың өлімі мен өмірі" (1961) атты кітабында "қалалық жаңару" және "қаңғыбас елді мекендерді тазарту" қала тұрғындарының қажеттіліктерін ескермейтіндігі айтылды. Джейкобс қалалық жаңару мен қаңғыбас елді мекендерді тазартудан көршіліктерді қорғауға бағытталған халықтық қозғалыстарды ұйымдастырды, әсіресе Роберт Мозестің оның өзінің Гринвич Виллидж көршілігін қайта құру жоспарларына қарсы күресті. Ол Манхэттеннің кейіннен СоХо ретінде танылатын аймағынан тікелей өтетін, сондай-ақ Кіші Италия мен Чайнатаунның бір бөлігін қамтитын Төменгі Манхэттен тас жолын тоқтатуға зор үлес қосты. 1968 жылы ол осы жоба бойынша өткен қоғамдық тыңдауда халықты қоздырды деген айыппен тұтқындалды. 1968 жылы Торонтоға көшіп келгеннен кейін ол Spadina тас жолына және Торонтода жоспарланған және салынып жатқан тас жолдар желісіне қарсы шықты. Қала құрылысы саласындағы сарапшыларды сынға алған әйел және жазушы ретінде Джейкобс белгілі тұлғалардың сынына ұшырады. Ол көбінесе колледж білімі немесе қала құрылысы саласындағы формальды білімі болмағандықтан, алдымен үй шаруасындағы әйел ретінде сипатталды; нәтижесінде, оның біліктіліктерінің жетіспеуі сынға негіз болды. Оның идеяларының әсерін Ричард Флорида және Роберт Лукас сияқты беделді мамандар мойындады.

Алғашқы жылдар

Джейкобс Джейн Изабель Бутзнер Пенсильвания штатының Скрантон қаласында, бұрынғы мұғалім және медбике Бесс Робисон Бутзнер мен дәрігер Джон Деккер Бутзнердің қызы болып дүниеге келді. Олар протестант отбасы еді. Оның інісі Джон Деккер Бутзнер кіші, АҚШ-тың төртінші апелляциялық сотының судьясы болды. Скрантон орта мектебін бітірген соң, ол Scranton Tribune газетінің әйелдер беті редакторының ақысыз көмекшісі ретінде бір жыл жұмыс істеді.

Нью-Йорк қаласы

1935 жылы Ұлы депрессия кезінде ол әпкесі Беттимен бірге Нью-Йорк қаласына көшіп келді. Джейн Бетзнер Манхэттеннің Гринвич Виллиджіне бірден әуестенді, ол қаланың торлы құрылымынан өзгеше еді. Көп ұзамай олар Бруклиннен осы жерге көшіп келді. Манхэттендегі алғашқы жылдары Джейкобс түрлі жұмыстар істеді, стенограф және тәуелсіз жазушы болып жұмыс істеді, қаладағы жұмысшы аудандары туралы жазды. Кейін ол: "Осы тәжірибелер маған қалада не болып жатқанын, бизнес пен жұмыстың қандай екенін жақсырақ түсінуге көмектесті" деді. Оның алғашқы жұмысы сауда журналында хатшы, содан кейін редактор болып жұмыс істеу болды. Ол Sunday Herald Tribune, Cue және Vogue журналдарына мақалалар сатты. Ол Колумбия университетінің жалпы білім беру мектебінде екі жыл оқыды, геология, зоология, құқық, саясаттану және экономика пәндерін алды. Өзінің кең қызығушылықтарын зерттеуге мүмкіндік алғаны туралы ол былай деді:

"Алғаш рет мектепті ұнатып, алғаш рет жақсы баға алдым. Бұл мен үшін қиын жағдайға түсірді, себебі статистикалық түрде белгілі бір мөлшердегі кредиттер жинағаннан кейін мен Колумбиядағы Барнард колледжінің меншігіне өттім, ал Барнардтың меншігіне өткеннен кейін, Барнардтың қалағанын оқуға мәжбүр болдым, өзім қалағанын емес. Бақытыма орай, орта мектептегі бағаларым нашар болғандықтан Барнард мені қабылдамайды деп шешті, сондықтан мен білімімді жалғастыруға мүмкіндік алдым."

Мансап

Колумбия университетінің жалпы білім беру мектебінде екі жыл оқығаннан кейін, Бутзнер "Темір дәуір" журналында жұмысқа орналасты. Оның 1943 жылғы Скрантондағы экономикалық төмендеу туралы мақаласы кеңінен таралды және Американың Мюррей корпорациясын соғыс ұшақтары зауытын сол жерге орналастыруға итермеледі. Осы жетістіктен шабыттанған Бутзнер Соғыс өндірісі жөніндегі кеңеске Скрантондағы қосымша өндіріс орындарын қолдау туралы өтініш жасады. "Темір дәуірде" жұмыс істегенде дискриминацияға ұшыраған ол әйелдерге тең еңақы төлеуді және жұмысшылардың кәсіподақ құру құқығын жақтады.

Америка

Ол Соғыс ақпарат басқармасында мақалалар жазып, кейін АҚШ Мемлекеттік департаментінің орыс тіліндегі басылымы – "Америка" журналының тілшісі болды. Сол жерде жұмыс істеп жүргенде ол Колумбия университетін бітірген, "Grumman" компаниясы үшін ұшақтар жобалаған архитектор Роберт Хайд Джейкобс-младшиймен танысты. Олар 1944 жылы үйленді. Олардың Баргин есімді қызы және Джеймс пен Нед есімді екі ұлы болды. Олар 555 Хадсон көшесіндегі үш қабатты үй сатып алды. Соғыстан кейін Джейн "Америка" журналына жазуын жалғастырды, ал Роберт "Grumman" компаниясынан кетіп, қайтадан архитектор болып жұмыс істеді. Джейкобстар қарқынды дамып жатқан қала шетіндегі елді мекендерді "паразиттік" деп санап, Гринвич Виллиджде қалуды жөн көрді. Олар тұрғын және коммерциялық ғимараттардың арасында орналасқан үйін жөндеп, артқы ауласына бақша жасады. Маккарти дәуірінде Мемлекеттік департаментте жұмыс істеген Джейкобсқа саяси нанымы мен адалдығы туралы сауалнама жіберілді. Джейкобс коммунизмге қарсы болды және Федералды жұмысшылар одағынан оның коммунистік көзқарастарға ие болуына байланысты шығып кетті. Дегенмен, ол кәсіподақтарды қолдады және Саул Алинскийдің еңбектерін жоғары бағалады, сондықтан күдік тудырды. 1952 жылдың 25 наурызында Джейкобс өзінің жауабын АҚШ Мемлекеттік департаментінің Лоялдылық және қауіпсіздік кеңесінің төрағасы Конрад Э. Сноуға тапсырды. Жауабының кіріспесінде ол былай деді:

Менің ойымша, дәстүрімізге төнген екінші қауіп – өз үйімізде. Бұл қазіргі кездегі радикалды идеялардан және оларды таратушы адамдардан туындаған қорқыныш. Мен сол және оң жақтың экстремистерімен келіспеймін, бірақ олардың сөйлеуге және жариялауға құқығы болуы керек деп санаймын, себебі олардың өздері құқықтарына ие және олар жойылған жағдайда, біздің қалғандарымыздың құқықтары да қауіпсіздікте болмайды.

Архитектуралық форум

Джейкобс 1952 жылы «Америка» компаниясы Вашингтонға көшірілетінін жариялағанда кетіп қалды. Содан кейін ол «Time Inc.» баспасының Генри Люс басқаратын «Architectural Forum» журналында жақсы жалақы алатын жұмыс тапты. Ол редактордың көмекшісі болып жұмысқа қабылданды. Бұл лауазымда алғашқы табысқа жеткен соң Джейкобс қала құрылысы және «қалалық кемсітушілік» мәселелері бойынша тапсырмалар ала бастады. 1954 жылы ол Филадельфиядағы Эдмунд Бэкон жобалаған құрылысты жабуға тағайындалды. Редакторлары оң пікір күткенімен, Джейкобс Бэконның жобасын сынады, себебі ол тікелей зардап шеккен кедей афроамерикандықтарға немқұрайлы қарағанды. Бэкон Джейкобсқа дамылмаған және дамыған кварталдардың мысалдарын көрсеткенде, ол «даму» көшедегі қауымдық өмірді жойғандай көрінетінін анықтады. «Architectural Forum» кеңсесіне оралғаннан кейін Джейкобс 1950-ші жылдардағы қала құрылысы жөніндегі жалпы пікірге күмәнмен қарады. 1955 жылы Джейкобс Шығыс Гарлемде қызмет ететін епископ шлюз Уильям Киркпен танысты. Кирк «Architectural Forum» кеңсесіне «жаңартудың» Шығыс Гарлемге тигізген әсерін сипаттау үшін келді және Джейкобсты осы ауданмен таныстырды. 1956 жылы «Architectural Forum» редакторы Дуглас Хаскеллдің орнына тұрғанда Джейкобс Гарвард университетінде лекция оқыды. Ол «аралас бастапқы мақсаттар» және «көшедегі қадағалау» терминдерін енгізді, олар қалалық дизайн, социология және көптеген басқа да салаларда кәсіби түрде қабылданды. Джейкобс қала құрылысы мамандығын жалған ғылым деп сипаттап, оның нашар жағдайын көрсетті. Бұл ерлер басым қала құрылысы мамандықтарының наразылығын тудырды. Джейкобсты «әрекетке шақырушы әйел» және «үй шаруасымен айналысатын әйел» деп атады, ол белгілі бір салада араласуға құқығы жоқ әуесқой деп сынады. Бір қала құрылысшы Джейкобстың кітабын «ащы кофеханадағы әңгіме» деп бағаламады. Роберт Мозес кітапты алғаннан кейін, оны «шамадан тыс және қаралағыш» деп атады. Кейіннен оның кітабы сол жақтан нәсілдік мәселені ескермегені және Джейкобстың «жақсарту» деп атаған джентрификацияны ашық қолдағаны үшін сынға ұшырады. 1962 жылы ол толық уақытты жазушы болу және балаларын тәрбиелеуге көңіл бөлу үшін «Architectural Forum» журналындағы лауазымынан кетті. Басқа саяси іс-шараларда ол Вьетнам соғысына қарсы болды, 1967 жылдың қазан айында Пентагонға шеру жасады және Дүниежүзілік сауда орталығының құрылысын Манхэттеннің жағалауы үшін апат деп сынады.

Jacobs left Amerika in 1952 when it announced its relocation to Washington, D. C. She then found a well paying job at Architectural Forum, published by Henry Luce of Time Inc. She was hired as an associate editor. After early success in that position, Jacobs began to take assignments on urban planning and "urban blight". In 1954, she was assigned to cover a development in Philadelphia designed by Edmund Bacon. Although her editors expected a positive story, Jacobs criticized Bacon's project, reacting against its lack of concern for the poor African Americans who were directly affected. When Bacon showed Jacobs examples of undeveloped and developed blocks, she determined that "development" seemed to end community life on the street. When Jacobs returned to the offices of Architectural Forum, she began to question the 1950s consensus on urban planning. In 1955, Jacobs met William Kirk, an Episcopal minister who worked in East Harlem. Kirk came to the Architectural Forum offices to describe the impact that "revitalization" had on East Harlem, and he introduced Jacobs to the neighborhood. In 1956, while standing in for Douglas Haskell of Architectural Forum, Jacobs delivered a lecture at Harvard University. She coined the terms "mixed primary uses", and "eyes on the street", which were adopted professionally in urban design, sociology, and many other fields. Jacobs painted a devastating picture of the profession of city planning, labeling it a pseudoscience. This angered the male dominated urban planning profession. Jacobs was criticized with ad hominem attacks, being called a "militant dame" and a "housewife": an amateur who had no right to interfere with an established discipline. One planner dismissed Jacobs's book as "bitter coffee house rambling". Robert Moses, sent a copy, called it "intemperate and also libelous Sell this junk to someone else." Later, her book was criticized from the left for leaving out race and openly endorsing gentrification, which Jacobs referred to as "unslumming". In 1962, she resigned her position at Architectural Forum to become a full time author and concentrate on raising her children. In other political activities she became an opponent of the Vietnam War, marched on the Pentagon in October 1967, and criticized the construction of the World Trade Center as a disaster for Manhattan's waterfront.

Гринвич ауылы үшін күрес

1950 және 1960 жылдары оның Гринвич ауылындағы үйінің маңы тұрғын үй салуға қала және штат еңбектерімен, жеке құрылыс салушылармен, Нью-Йорк университетінің кеңеюімен және Роберт Мозестің қалалық жаңару жоспарларымен өзгеріске ұшырады (мысалы, Джейкобстың 1961 жылы үлкен пәтер үйлерінің орнына Батыс ауылы үйлерін салуға арналған күресін қараңыз). Мозестің 1949 жылғы Тұрғын үй заңының 1-тарауы бойынша "қаңқабас елді мекендерді тазалау" деп қаржыландырылған жоспары бірнеше кварталды бұзып, олардың орнына жоғары деңгейлі биік үйлер салуды көздеді. Бұл жоспар 132 отбасын үйлерінен шығарып, 1000 шағын бизнестің жұмысын тоқтатты, нәтижесінде Вашингтон сквері ауылы құрылды. Мозес аймақты қайта жандандыру мақсатымен 1935 жылы Вашингтон сквері паркі арқылы Бесінші авенюді кеңейтуді ұсынды. Қоғамның қарсылығына байланысты Мозес жобаны тоқтатты, бірақ 1950 жылдары осы идеяны қайта көтерді. Мозес Бесінші авенюдің кеңейтілуі ауданның көлік ағынын жақсартатынын және жоспарланған Төменгі Манхэттен экспрессі (LOMEX) жолына қол жеткізуді қамтамасыз ететінін мәлімдеді, ол Манхэттен және Уильямсбург көпірлерін Голланд туннелімен байланыстыратын еді. Жауап ретінде жергілікті белсенді Ширли Хейс "Вашингтон сквері паркін сақтау комитетін" құрды, ол жолдың кеңейтілуіне қарсы шыққан ондаған жергілікті топтардың коалициясы болды. Реймонд С. Рубинов ақырында ұйымды басқарды және оның атауын "Вашингтон алаңына көлік жүргізуді тоқтату жөніндегі бірлескен төтенше комитет" деп өзгертті. Джейкобс жергілікті католик дін қызметкері Жерард Ла Маунтин шақырғаннан кейін, оның шіркеуі жоспарланған LOMEX бағытында орналасқандықтан, комитетке Хейспен бірге қосылды, бірақ Рубинов басшылығымен оның рөлі маңыздырақ болды, ол The Village Voice сияқты БАҚ-қа жүгінді, ол New York Times-қа қарағанда көбірек қолдау көрсетті. Комитет Маргарет Мид, Элеонора Рузвельт, Льюис Мамфорд, Чарльз Абрамс және Уильям Х. Уайт, сондай-ақ Гринвич Виллидж тұрғыны және ықпалды демократ көшбасшысы Кармин Де Сапионың қолдауын алды. Де Сапионың қатысуы шешуші болды. 1958 жылдың 25 маусымында қала Вашингтон сквері паркін көлік қозғалысынан жапты және бірлескен комитет лентаны байлау (кеспеу) рәсімін өткізді. LOMEX экспрессінің жоспарлары Кіші Италия сияқты аймақтардағы қоғамның наразылығына қарамастан жалғасты. 1960 жылдары Джейкобс Төменгі Манхэттен экспрессін тоқтату жөніндегі бірлескен комитеттің төрағасы болды. New York Times Мозеске көңіл бөлсе, The Village Voice қоғамдық митингтерді жариялап, экспресстің қарсыласы болды. Джейкобс 1962, 1965 және 1968 жылдары жоспарлар қайта пайда болғанда экспреске қарсы күресін жалғастырды және ол жобаға қарсылық білдіргені үшін жергілікті батыр атанды. 1968 жылдың 10 сәуірінде оны азаматтық киімдегі полиция қызметкері ұстады, осы кезде халық сахнаға шабуыл жасап, стенографтың жазбаларын жойды. Ол тәртіпсіздікке итермелеу, қылмыстық іс-әрекет жасау және мемлекеттік басқаруға кедері келтіру айыптарымен айдалады. Нью-Йоркте бірнеше айға созылған сот процестерінен кейін (Джейкобс Торонтодан қатысты), оның айыбы тәртіпсіздікке дейін төмендетілді. "Нью-Йорк: деректі фильм" сегіз бөлімдік, он жеті жарым сағаттық серияның бір сағатын Мозес пен Джейкобс арасындағы күреске арнады. Роберт Кароның Мозестің өмірбаяны "The Power Broker" осы оқиғаға тек қысқаша сілтеме жасайды, бірақ Джейкобстың Кароға күшті әсеріне қарамастан. 2017 жылы Каро сұхбат берушіге бастапқы қолжазбасынан 300 000-нан астам сөзді алып тастау қиындығы туралы айтты: "Мен Джейн Джейкобс туралы жазған бөлім жоғалып кетті. Егер біреу: "Джейн Джейкобс туралы ештеңе айтылмаған", - десе, мен: "Мен оның туралы көп жаздым", - деп ойлаймын. Менің осы туралы сұраған сайын, маған қорқыныш сезімі келеді".

During the 1950s and 1960s, her home neighborhood of Greenwich Village was being transformed by city and state efforts to build housing (see, for example, Jacobs's 1961 fight to build the West Village Houses in lieu of large apartment houses), private developers, the expansion of New York University, and by the urban renewal plans of Robert Moses. Moses' plan, funded as "slum clearance" by Title I of the Housing Act of 1949, also called for several blocks to be razed and replaced with upscale high rises. The plan forced 132 families out of their homes and displaced 1,000 small businessesthe result was Washington Square Village. As part of his efforts to revitalize the area, Moses had proposed the extension of Fifth Avenue through Washington Square Park in 1935. In the face of community opposition, Moses had shelved the project, but revived the idea in the 1950s. Moses argued that the Fifth Avenue extension would improve the flow of traffic through the neighborhood and provide access to the planned Lower Manhattan Expressway (LOMEX), which would connect the Manhattan Bridge and Williamsburg Bridge with the Holland Tunnel. In response, local activist Shirley Hayes created the "Committee to Save Washington Square Park", a coalition of dozens of local neighborhood groups that opposed the roadway extension. Raymond S. Rubinow eventually took over the organization, changing its name to the "Joint Emergency Committee to Close Washington Square to Traffic". Jacob—recruited to the cause by Fr Gerard La Mountain, a local Catholic priest whose church was in the path of the planned LOMEX route—had joined the committee under Hayes, but she took a more prominent role under Rubinow, reaching out to media outlets such as The Village Voice, which provided more sympathetic coverage than The New York Times. The committee gained the support of Margaret Mead, Eleanor Roosevelt, Lewis Mumford, Charles Abrams, and William H. Whyte, as well as Carmine De Sapio, a Greenwich Village resident and influential Democratic leader. De Sapio's involvement proved decisive. On 25 June 1958, the city closed Washington Square Park to traffic, and the joint committee held a ribbon tying (not cutting) ceremony. Plans for LOMEX expressway continued despite growing community opposition in areas such as Little Italy. In the 1960s, Jacobs chaired the Joint Committee to Stop the Lower Manhattan Expressway. The New York Times was sympathetic to Moses, while The Village Voice covered community rallies and advocated against the expressway. Jacobs continued to fight the expressway when plans resurfaced in 1962, 1965, and 1968, and she became a local hero for her opposition to the project. She was arrested by a plainclothes police officer on April 10, 1968, at a public hearing during which the crowd had charged the stage and destroyed the stenographer's notes. She was accused of inciting a riot, criminal mischief, and obstructing public administration. After months of trials conducted in New York City (to which Jacobs commuted from Toronto), her charge was reduced to disorderly conduct. New York: A Documentary Film devoted an hour of the eight part, seventeen and a half hour series to the battle between Moses and Jacobs. Robert Caro's biography of Moses, The Power Broker, gives only passing mention to this event, however, despite Jacobs's strong influence on Caro. In 2017, Caro told an interviewer about the difficulty in cutting more than 300,000 words from his initial manuscript: "The section that I wrote on Jane Jacobs disappeared. To this day, when someone says: 'There's hardly a mention of Jane Jacobs,' I think, 'But I wrote a lot about her.' Every time I'm asked about that, I have this sick feeling."

Торонтодағы өмір

1968 жылы тұтқындалғаннан кейін көп ұзамай Джейкобс Торонтоға көшіп барды, ақырында ол 1971 жылдан бастап 2006 жылы қайтыс болғанға дейін 69 Albany Avenue-де қоныстанды. Ол АҚШ-ты тастап кетуді шешті, себебі Вьетнам соғысына қарсы болды, екі ұлының әскерге шақырылуын уайымдады және Нью-Йорк қаласының билігімен күресуді жалғастыруды қаламады. Ол күйеуімен бірге Торонтоны таңдады, өйткені ол жерде жағымды орта және жұмыс мүмкіндіктері болды, сондай-ақ, олар көптеген американдықтардың әскерден қашу үшін қоныстанған "Америкалық гетто" деп аталған Торонтоның бір аймағына көшіп барды. Ол жаңа қалада тез арада жетекші тұлғаға айналды және Спадина тас жолын салу жоспарына қарсы шығуға көмектесті. Оның жұмысының басты тақырыбы қалалар адамдар үшін, әлде көліктер үшін салынып жатыр ма деген сұрақ болатын. Ол екі рет наразылық акциялары кезінде тұтқындалды. Сондай-ақ, ол Сент-Лоуренс ауданының жаңғырту жобасына зор ықпал етті, бұл тұрғын үй жобасы үлкен жетістік деп есептелді. 1974 жылы ол Канада азаматы болды, кейін жазушы Джеймс Говард Кюнстлерге сол кезде екі жақты азаматтыққа ие болу мүмкін еместігін айтты, яғни АҚШ азаматтығынан айырылғанын білдірді. 1980 жылы ол "Сепаратизм мәселесі: Квебек және бөліну күресі" атты кітабында Квебек егемендігіне қатысты қалалық көзқарас ұсынды. Джейкобс Торонто провинциясын Онтариодан бөліп шығаруды жақтады. Джейкобс: "ХХІ ғасырда қалалар өркендеу үшін, олар өздерін қоршаған аймақтардан саяси жағынан ажыратуы керек" деді. Ол 1996 жылы қала құрылысы туралы жазған еңбегі мен ойландыратын пікірлері үшін Канада орденінің офицері болып таңдалды. Америкалық әлеуметтану қауымдастығының қоғамдық және қалалық әлеуметтану бөлімі 2002 жылы оған өмірлік жетістіктері үшін сыйлық берді. 1997 жылы Торонто қаласы "Джейн Джейкобс: маңызды идеялар" атты конференция ұйымдастырды, нәтижесінде осы аттас кітап жарық көрді. Конференция соңында Джейн Джейкобс атындағы сыйлық тағайындалды. Ол үш жыл бойына 5000 доллар көлеміндегі жылдық стипендияны "Торонтоның белгілі емес батырларын – қаланың өркендеуіне үлес қосатын азаматтарды іздеу арқылы марапаттау" мақсатымен беруді көздейді. Джейкобс әрқашан белгілі бір кандидаттарды саяси қолдауды білдіруден тартынбады. Ол 1997 жылы Метро Торонто қалаларының бірігуіне қарсы болды, өйткені жаңа құрылымда жеке аудандардың ықпалы азаяды деп қорқыды. Ол 2000 жылғы Торонто мэр сайлауында жеңілген эколог Тукер Гомбергті қолдады және 2003 жылы Дэвид Миллердің сәтті мэрлік науқанына кеңесші болды, ол кезде ол аз мүмкіндігі бар деп есептелді. Сайлау науқаны кезінде Джейкобс қаланың теңіз жағалауын Торонто қалалық әуежайымен (TCCA) байланыстыратын көпір салуға қарсы лобби жасауға көмектесті. Сайлаудан кейін Торонто қалалық кеңесінің көпірді мақұлдау туралы бұрынғы шешімі кері қайтарылды және көпір құрылысы тоқтатылды. TCCA паром қызметін жаңартты және 2019 жылға дейін әуежай жұмыс істеп тұрды. Көпірдің орнына 2012 жылдың наурыз айында жаяу өткел туннелінің құрылысы басталды. Туннель 2015 жылдың 30 шілдесінде ашылды. Джейкобс сонымен қатар Корольдік Сент-Джордж колледжінің (Торонтоның Аннекс ауданындағы Джейкобстың резиденциясына жақын орналасқан мектеп) ғимараттарын қайта құру жоспарына қарсы науқанда белсенді қатысты. Джейкобс қайта құруды тоқтатуды ғана емес, мектепті ауданнан толығымен шығаруды ұсынды. Торонто кеңесі бастапқыда мектептің жоспарларын қабылдамағанымен, шешім кейіннен кері қайтарылды және қарсыластары сенімді куәгерлерді ұсына алмағандықтан және тыңдау кезінде істен шығуға тырысқандықтан, жобаға Онтарионың муниципалды кеңесі (OMB) рұқсат берді. Ол сондай-ақ Ванкувердің қала құрылысына да ықпал етті. Джейкобс "Ванкуверліктердің анасы" деп аталды, бұл қаланың оның "жақсы тығыздық" философиясын қолдануына сілтеме жасайды. Джейкобс 2006 жылдың 25 сәуірінде 89 жасында Торонто Батыс ауруханасында инсульттан қайтыс болды. Оның ағасы Джеймс Бутзнер (2009 жылы қайтыс болды); қызы Бургин Джейкобс, ұлдары Джеймс және Нед Ванкуверден, екі немересі мен екі шөбересі бар еді. Оның отбасы қайтыс болғаннан кейін былай деп мәлімдеді: "Маңыздысы, ол қайтыс болды емес, өмір сүрді, оның өмірлік еңбегі біздің ойлауымызға зор ықпал етті. Оның кітаптарын оқып, идеяларын іске асыра отырып, оны еске алыңыздар".

Soon after her arrest in 1968, Jacobs moved to Toronto, eventually settling at 69 Albany Avenue in The Annex from 1971 until her death in 2006. She decided to leave the U. S. in part because she opposed the Vietnam War, she worried about the fate of her two draft age sons, and she did not want to continue fighting the New York City government. She and her husband chose Toronto because it was pleasant and offered employment opportunities, and they moved to an area of Toronto that included so many Americans avoiding the draft that it was called the "American ghetto". She quickly became a leading figure in her new city and helped stop the proposed Spadina Expressway. A frequent theme of her work was to ask whether cities were being built for people or for cars. She was arrested twice during demonstrations. She also had considerable influence on the regeneration of the St. Lawrence neighbourhood, a housing project regarded as a major success. She became a Canadian citizen in 1974 and later, she told writer James Howard Kunstler that dual citizenship was not possible at the time, implying that her U. S. citizenship was lost. In 1980, she offered a more urban perspective on Quebec's sovereignty in her book, The Question of Separatism: Quebec and the Struggle over Separation. Jacobs was an advocate of a Province of Toronto to separate the city proper from Ontario. Jacobs said, "Cities, to thrive in the twenty first century, must separate themselves politically from their surrounding areas." She was selected to be an officer of the Order of Canada in 1996 for her seminal writings and thought provoking commentaries on urban development. The community and urban sociology section of the American Sociological Association awarded her its Outstanding Lifetime Contribution award in 2002. In 1997, the city government of Toronto sponsored a conference entitled, "Jane Jacobs: Ideas That Matter", which led to a book by the same name. At the end of the conference, the Jane Jacobs Prize was created. It includes an annual stipend of $5,000 for three years to be given to "celebrate Toronto's original, unsung heroes – by seeking out citizens who are engaged in activities that contribute to the city's vitality". Jacobs never shied away from expressing her political support for specific candidates. She opposed the 1997 amalgamation of the cities of Metro Toronto, fearing that individual neighbourhoods would have less power with the new structure. She backed an ecologist, Tooker Gomberg, who lost Toronto's 2000 mayoralty race, and she was an adviser to David Miller's successful mayoral campaign in 2003, at a time when he was seen as a longshot. During the mayoral campaign, Jacobs helped lobby against the construction of a bridge to join the city waterfront to Toronto City Centre Airport (TCCA). Following the election, the Toronto city council's earlier decision to approve the bridge was reversed and the bridge construction project was stopped. TCCA did upgrade the ferry service and the airport was still in operation as of 2019. In lieu of the bridge, a pedestrian tunnel broke ground in March 2012. The tunnel opened on 30 July 2015. Jacobs also was active in a campaign against a plan of Royal St. George's College (an established school very close to the Jacobs residence in Toronto's Annex district) to reconfigure its facilities. Jacobs suggested not only that the redesign be stopped but that the school be forced from the neighbourhood entirely. Although Toronto council initially rejected the school's plans, the decision later was reversed – and the project was given the go ahead by the Ontario Municipal Board (OMB) when opponents failed to produce credible witnesses and tried to withdraw from the case during the hearing. She also had an influence on Vancouver's urban planning. Jacobs has been called "the mother of Vancouverism", referring to that city's use of her "density done well" philosophy. Jacobs died in Toronto Western Hospital aged 89, on 25 April 2006, apparently of a stroke. She was survived by a brother, James Butzner (d. 2009); a daughter, Burgin Jacobs, her sons, James and Ned of Vancouver, and by two grandchildren and two great grandchildren. Upon her death her family's statement noted: "What's important is not that she died but that she lived, and that her life's work has greatly influenced the way we think. Please remember her by reading her books and implementing her ideas".

Көрмелер

2016 жылы Джейн Джейкобстың туылған күніне 100 жыл толуына орай Торонто галереясы 29 сәуірден 8 мамырға дейін "Jane at Home" атты көрме ұйымдастырды. Оның ұлы Джим Джейкобс басқарған бұл көрмеде Джейннің үй өмірі мен жұмыс істейтін ортасы көрсетілді. Оның Торонтодағы тұрғын бөлмесі, Альбани даңғылындағы үйінің үлгісі бойынша жасалған, онда ол Маршалл Маклюэн, Пол Мартин және Нидерланды королевасы сияқты белгілі ойшылдар мен саяси қайраткерлермен әңгімелесетін. Көрмеде оның теріс машинасы, түпнұсқа қолжазбалары, оның ерекше стильін көрсететін жаңадан табылған фотосуреттері мен жеке естеліктері қойылды. Көрмеге Нью-Йорктегі бұрынғы үйлерінен (оның асханасы қалпына келтірілген) және Пенсильвания штатының Скрантон қаласынан әкелінген жиһаз да енгізілді. 2007 жылы Нью-Йорк қалалық өнер қоғамы Рокфеллер қорымен бірлесіп "Джейн Джейкобс және Нью-Йорк болашағы" тақырыбында көрме өткізді, ол сол жылдың қыркүйек айында ашылды. Көрменің мақсаты – оның еңбектері мен қоғамдық қызметі туралы халықты хабардар ету және жаңа буынды өз аудандарына қатысты мәселелерде белсенділікке шақыру болды. Көрменің ілеспе басылымына архитектура сыншылары, суретшілер, белсенділер және журналистердің, соның ішінде Малькольм Гладвелл, Реверант Билли, Роберт Нейвирт, Том Вулф, Томас де Моншо және Уильям Макдонаудың мақалалары мен эсселері енді. Осы авторлардың көптегені "Джейн Джейкобс және Нью-Йорк болашағы" тақырыбында өткен дөңгелек үстелдерге қатысты.

Джейн Джейкобс медалі

Джейкобсқа құрмет көрсету үшін, 1950 және 1960 жылдары Джейкобсқа гранттар берген Рокфеллер қоры 2007 жылдың 9 ақпанында «қалалық дизайн туралы ойлауға маңызды үлес қосқан тұлғаларды марапаттау үшін» Джейн Джейкобс медалін құру туралы хабарлады. Жеңімпаздар:
Нью-Йорк қаласының «Жасыл нарық» бағдарламасын ұйымдастырушы және «Транспорттық баламалар» ұйымының негізін қалаушы Барри Бенеп 2007 жылдың қыркүйек айында «Өмір бойы лидерлік» үшін Джейн Джейкобс медалімен және 100 000 доллар көлеміндегі ақшалай сыйлықпен марапатталды. «Жаңа идеялар мен белсенділік» үшін алғашқы Джейн Джейкобс медалі Оңтүстік Бронкстағы «Жасыл жұмысшы кооперативтері» ұйымын құрған Омар Фрейльяға табысталды; Фрейлья мырза өзінің 100 000 долларын ұйымына қайырды. «Батыс Гарлем Экологиялық әрекеттері» ұйымының атқарушы директоры Пегги Шепард 2008 жылы «Өмір бойы лидерлік» үшін Джейн Джейкобс медалімен марапатталды, ал «Бейбітшілік және әділдік үшін жастар министрлігі» ұйымын құрған Алекси Торрес Флеминг «Жаңа идеялар мен белсенділік» үшін сыйлық алды. Екі әйел де 2008 жылдың қыркүйек айында Нью-Йоркте өткен кешкі ас іс-шарасында медальдар мен 100 000 доллар сыйлықтарды алды. «Good Old Lower East Side» (GOLES) ұйымының атқарушы директоры Дамарис Рейес 2009 жылы «Жаңа идеялар мен белсенділік» үшін Джейн Джейкобс медалімен марапатталды. Нью-Йорк қаласының ең төмен табысты аудандарында орналасқан 22 орта мектепті құрып, басқарған «Urban Assembly» ұйымының негізін қалаушы және бас директоры Ричард Кахан 2009 жылы «Өмір бойы лидерлік» үшін Джейн Джейкобс медалімен марапатталды. Екеуі де медальмен қатар 100 000 доллар сыйлық алды. 2010 жылғы жеңімпаздар – Джошуа Дэвид пен Роберт Хаммонд, олардың қолдануға жарамсыз жоғары теміржол желісінің үстінде High Line паркін құру жұмысы негізді 2010 жылы «Жаңа идеялар мен белсенділік» үшін Джейн Джейкобс медалімен және әрқайсысына 60 000 доллар сыйлықпен марапаттауға алып келді. 2010 жылы «Өмір бойы лидерлік» үшін Джейн Джейкобс медалі жазушы, саябақ әкімшісі және Central Park Conservancy ұйымын бірлесіп құрған Элизабет Барлоу Роджерске табысталды. Ол да 80 000 доллар сыйлық алды. Канадалық қалалық институт оның құрметіне Джейн Джейкобс «Өмір бойы жетістіктері» үшін сыйлық тартады, бұл сыйлық «жетістікке жеткен қалалар жергілікті ортаға негізделген, қоғамдыққа бағытталған тәсілді қолдайды» деген Джейн Джейкобс сеніміне сәйкес, өңірінің дамуына маңызды үлес қосқан тұлғаны марапаттайды. 2011 жылғы жеңімпаз – Эберхард Зейдлер, ал оның қызы Марджи Зейдлер 2015 жылғы сыйлықты жеңіп алды. 2012 жылы Энн Голден «жария саясаттағы ұзақ жылғы лидерлігі, академиялық жұмысы және бизнес, коммерциялық емес және мемлекеттік секторлардағы әртүрлі басшылық тәжірибесі үшін» сыйлық алды. Уильям (Билл) Терон 2013 жылғы сыйлықты «жария саясаттағы ықпалды мансабы және сапалы дизайнды қолдау және Оттава аймағындағы дамуға берілгендігі үшін» қабылдады. 2014 жылы Джек Даймонд «қалалар мен Үлкен Торонто аймағының болашағы үшін салынған ортаны жақсартуға және оны қолдауға қосқан үлесі үшін» танылды. 2014 жылдың сәуір айында Spacing Джейн Джейкобс сыйлығының басқарушылары болып тағайындалды. 2010 жылы сыйлықтың иегері болған Spacing сыйлыққа жаңа өмір сыйлап, жеңімпаздарды іздеудің және оларды қолдаудың жаңа тәсілдерін ұсынуды жалғастырды.

As a tribute to Jacobs, the Rockefeller Foundation, which had awarded grants to Jacobs in the 1950s and 1960s, announced on February 9, 2007, the creation of the Jane Jacobs Medal, "to recognize individuals who have made a significant contribution to thinking about urban design, specifically in New York City". Recipients include:
Barry Benepe, co founder of the New York City Green Market program and a founding member of Transportation Alternatives, was awarded with the inaugural Jane Jacobs Medal for Lifetime Leadership and a $100,000 cash prize in September 2007. The inaugural Jane Jacobs Medal for New Ideas and Activism was awarded to Omar Freilla, the founder of Green Worker Cooperatives in the South Bronx; Mr. Freilla donated his $100,000 to his organization. Peggy Shepard, executive director of West Harlem Environmental Action, received the 2008 Jane Jacobs Medal for Lifetime Leadership and Alexie Torres Fleming, founder of Youth Ministries for Peace and Justice, received the award for New Ideas and Activism. Both women received their medals and $100,000 awards at a dinner ceremony in September 2008 in New York City. Damaris Reyes, executive director of Good Old Lower East Side (GOLES), received the 2009 Jane Jacobs Medal for New Ideas and Activism. Richard Kahan, as founder and CEO of the Urban Assembly, which created and manages 22 secondary public schools located in many of the lowest income neighborhoods in New York City, received the 2009 Jane Jacobs Medal for Lifetime Leadership. Both received $100,000, in addition to the medal. The 2010 recipients were Joshua David and Robert Hammond, whose work in establishing the High Line Park atop an unused elevated railroad line, led the foundation to award the 2010 Jane Jacobs Medal for New Ideas and Activism, along with $60,000 to each man. The 2010 Jane Jacobs Medal for Lifetime Leadership was given to Elizabeth Barlow Rogers, for her longtime work as writer, park administrator, and co founder of Central Park Conservancy. She received $80,000 as well. The Canadian Urban Institute offers an award to honor her, the Jane Jacobs Lifetime Achievement Award, to recognize a person "who has had significant impact on the health of their region consistent with Jane Jacob's belief that successful cities foster a place based, community centered approach". The 2011 winner was Eberhard Zeidler, while his daughter, Margie Zeidler, won the 2015 award. In 2012, Anne Golden took the prize "for her long standing leadership in public policy, her academic work and her varied leadership experience in business, not for profit and government sectors". William (Bill) Teron accepted the 2013 award "for his influential career in public policy and passionate advocacy for quality design and commitment to development in the Ottawa area". In 2014, Jack Diamond was recognized for his "contribution to improving the built form and advocacy for cities and the future of the Greater Toronto Area". In April 2014, Spacing was appointed the stewards of the Jane Jacobs Prize. Spacing, winners of the prize in 2010, has continued to provide the award with a new life and new ways of promoting (and finding) the winners.

Танымал мәдениетте

Оның көркемделіп бейнеленген нұсқасын Элисон Смит Амазонка сериясының 3 эпизодында (1, 2 және 5 маусымдар) сомдайды. "Анасы жоқ Бруклин" фильмінде Чери Джонс ойнаған қоғамдық белсендіні Джейн Джейкобспен салыстырған. Режиссер Эдвард Нортон бұл жиынтық кейіпкердің ішінара Джейкобс есімді тұлғаға, бірақ одан да көбірек он жыл бұрынғы белсенді Хортенс Гейбелге негізделгенін нақтылады.

Сын

Ол Батыс ауылын сақтау үшін күрескен жоспарлаушылар мен құрылысшылар оның идеяларын бастапқыда сынға алғандардың қатарында болды. Роберт Мозес осы кезеңде оның басты қарсыласы ретінде танылды. Олардың негізгі айырмашылықтарының бірі – қарама-қарсы көзқарастары болды: Мозестің "жоғарыдан төменге" қарай агрессивті тәсілі, Жакобстың қоғамды ескеретін "төменнен жоғарыға" қарайғы тәсілімен қайшы келді. Одан бері Жакобстың идеялары көп рет талданды, көбінесе олардың ықпалының нәтижелеріне қатысты. Мысалы, Батыс ауыл сияқты жерлерде ол айтқан экономикалық және мәдени әртүрлілікті сақтауға қажетті факторлар гентрификацияға және әлемдегі ең қымбат жылжымайтын мүліктердің пайда болуына әкелді. Оның отбасының ескі тәтті дүкенін үйге айналдыруы – Жакобстың идеяларының ықпалымен жалғасқан гентрификация үрдісінің мысалы. Жакобс аймақтарға бөлу заңдарын жоюды және жер нарығын еркін етуді жақтады, бұл тығыз, көп мақсатты аудандарға әкелер еді, және ол Нью-Йорк қаласының Гринвич Вилладжын жанды қалалық қоғамның үлгісі ретінде жиі келтіретін. Роберт Каро оны Роберт Мозестің өмірбаяны – Пулитцер сыйлығын алған "Билік брокері" кітабына ең күшті ықпал еткен фактор ретінде атады, бірақ Каро кітапта Жакобстың Мозеспен төменгі Манхэттен экспресс-жобасы үшін болған күресіне қарамастан, оның есімін атамайды. Хабарлама бойынша, Каро кітабының көлеміне байланысты Жакобсқа арналған бір тарауды алып тастаған. "Өлім мен өмір" кітабы қала құрылысы мен жоспарлаудағы практикалық сабақтардан өзге, туындының теориялық негіздері заманауи даму көзқарасына қарсы тұрады. Джейн Жакобс өзінің ұстанымдарын ақылға қонымды аргументтермен және оқиғалармен қорғайды.

Қалалардың экономикасы

Бұл кітаптың негізгі тезисі – қалалар экономикалық дамудың басты драйверы болып табылады. Оның маңызды аргументі – экономикалық өсімнің тез қарқыны қалалық импортты алмастырудан туындайды. Импортты алмастыру – бұрын импортталған тауарларды жергілікті өндірісте жасау процесі, мысалы, 1800 жылдары Токиода велосипед фабрикалары Токио велосипед импорттаушыларын ығыстырды. Джейкобс импортты алмастыру жергілікті инфрақұрылымды, біліктілікті және өндірісті дамытады деп санайды. Сондай-ақ, Джейкобс өндіріс көлемінің артуы кейін басқа қалаларға экспортталатынын, осылайша басқа қалаларға импортты алмастыруға жаңа мүмкіндік туатынын, нәтижесінде өсімнің оң циклы қалыптасатынын айтады. Билл Стайгервальдпен сұхбаттасқанда Джейкобс, егер оны ұлы ойшыл ретінде еске алса, оны қала құрылысы саласындағы еңбектері үшін емес, импортты алмастыруды ашқаны үшін еске алатынын мәлімдеді. Сыншылар оның идеялары Андре Гундер Франк сияқты ғалымдар бұрын ұсынған импортты алмастыру тұжырымын қайталайды деп дұрыс емес пікір білдіреді. Импортты алмастыру – ұлттық экономикалық теория, егер ел импортты ұлттық өндіріспен алмастырса, елдің байлығы артады. Ал Джейкобстың идеясы толығымен қалаларға қатысты және оны қалалық импортты алмастыру деп атауға болады. Дегенмен, бұл да шатасуға әкелуі мүмкін, себебі практикада Үндістанда және Латын Америкасындағы импортты алмастыру үкімет тарапынан субсидияланды және міндеттелді. Ал Джейкобстың импортты алмастыру жөніндегі түсінігі – қаладағы ашылулар мен еңбек бөлінісінің еркін нарықтық процесі. Кітаптың екінші бөлімінде Джейкобс қалалардың ауыл шаруашылығына дейін пайда болғанын дәлелдейді. Ол қалаларда жабайы жануарлар мен астық саудасы мал шаруашылығы мен ауыл шаруашылығын ашуға қажетті еңбектің бастапқы бөлінуіне жағдай жасады дейді. Бұл жаңалықтар кейіннен жер үшін бәсекелестікке байланысты қаладан шығып кетті. Көбінесе ауыл шаруашылығы қалалардан бұрын пайда болды деп оқытылады. Бұл тұжырымды бастапқыда археолог Вере Гордон Чайльд, ал соңғы уақыттарда Чарльз Кит Мейселс ұсынды. Дәстүрлі тарих пен Джейкобстың арасындағы айырмашылық «қала», «цивилизация» немесе «қалалық» терминдерінің әртүрлі анықтамаларында жатыр. Дәстүрлі тарих және археология «қалалық» немесе «цивилизация» терминдерін сауатты, әлеуметтік жағынан бөлінген, монолиттік саяси қауымдастық ретінде қарастырады. Ал Джейкобс, «Қалалар экономикасы» немесе «Қалалар және ұлттардың байлығы» кітаптарында көрсетілгендей, қаланы географиялық тұрғысынан тығыз сауда желісі, кәсіпкерлік ашу және еңбек бөлінісінің кейінгі жақсаруы тұрғысынан анықтады. Сауаттылық, тұрақты және монументалды құрылыс немесе мамандандырылған азаматтық және қарулы күштердің белгілері болмаса, «қалалар» Чайльд пен Мейселс орналастырғаннан мыңдаған жылдар бұрын болған деп дәл түсіндіруге болады.

The thesis of this book is that cities are the primary drivers of economic development. Her main argument is that explosive economic growth derives from urban import replacement. Import replacement is the process of producing goods locally that formerly were imported, e. g., Tokyo bicycle factories replacing Tokyo bicycle importers in the 1800s. Jacobs claims that import replacement builds up local infrastructure, skills, and production. Jacobs also claims that the increased production is subsequently exported to other cities, giving those other cities a new opportunity to engage in import replacement, thus producing a positive cycle of growth. In an interview with Bill Steigerwald in Reason, Jacobs said that if she is remembered for being a great intellectual she will be remembered not for her work concerning city planning, but for the discovery of import replacement. Critics erroneously claim that her ideas parrot the idea of import substitution advanced earlier by scholars such as Andre Gunder Frank. Import substitution was a national economic theory implying that if a nation substituted its imports with national production, the nation would become wealthier, whereas Jacob's idea is entirely about cities and could be called urban import substitution. However, even this would lead to confusion since in practice, import substitution in India and Latin America were government subsidized and mandated, whereas Jacobs's concept of import replacement is a free market process of discovery and division of labor within a city. In the second part of the book, Jacobs argues that cities preceded agriculture. She argues that in cities trade in wild animals and grains allowed for the initial division of labor necessary for the discovery of husbandry and agriculture; these discoveries then moved out of the city due to land competition. It is commonly taught that agriculture preceded cities. This notion was promoted originally by archaeologist Vere Gordon Childe and in recent times, by Charles Keith Maisels. The apparent opposition between the traditional history and Jacobs' rests in differing definition of 'city', 'civilization', or 'urban'. Traditional history and archeology define 'urban' or 'civilization' as Synoecismas a literate, socially stratified, monolithic political community, whereas, as one can see from The Economy of Cities or from Cities and the Wealth of Nations, Jacobs defined the city purely along the lines of geographically dense trade giving way to entrepreneurial discovery and subsequent improvements in the division of labor. Without the requirements of literacy, permanent and monumental building, or the signs of specialized civil and armed forces, 'cities' can be accurately interpreted as existing thousands of years before when Childe and Maisels place them.

Сепаратизм мәселесі: Квебек пен егемендік үшін күрес

Сепаратизм мәселесі Якобстың 1979 жылғы Масси лекцияларының «Канадалық қалалар және егемендік қауымдастығы» атты баяндамасын қамтыды және кеңейтті. 1980 жылы жарық көрген, ал 2011 жылы Робин Филпотпен 2005 жылы жасалған, бұрын жарияланбаған сұхбат қосылып қайта басылды. Онда ол әдеттегі оқырмандары арасында жиі назардан тыс қалғандығын айтады. Джейкобс алғаш рет осы кітапты сұхбатта талқылауға шақырылды. «Глоб энд Мейл» газетінің жазушысы Ричард Гвин оны тікелей сынамаса да, ағылшын тілді канадалық оқырмандар оның канадалық саясаттың қалай жұмыс істейтінін түсінбегенін және ұлттық бірлік үшін қиын кезеңде (1980 жылғы референдум 60% дауыспен жеңіліске ұшырады) көмектеспейтінін ойлады. «Сепаратизм мәселесі» оның 2006 жылғы некрологында да «Глоб энд Мейл» газетіндегі библиографияда көрсетілмеген. Джейкобстың кітабы Квебектің болашақтағы тәуелсіздігі Монреаль, Торонто, Канаданың қалған бөлігі және әлем үшін ең жақсысы екенін, ал мұндай тәуелсіздікке бейбіт жолмен қол жеткізуге болатынын көрсетеді. Ол Норвегияның Швециядан бөлінуінің екі елге де пайда әкелгенін мысалға келтіреді. Қазіргі сепаратистік қозғалыстың бастауы Тыныш революциямен және Канаданың экономикалық дамуы үшін табиғи ресурстарға және шетелдік капиталға тарихи тәуелділігімен байланысты қарастырылады. Джейкобс мұндай тәсілдің отаршылдық және артта қалған екенін, мысалы, Канаданың шаңғысын және жиһазын Норвегиядан немесе Норвегияға тиесілі Канададағы зауыттардан сатып алуын айтады. Соңғысы, канадалық тарифтердің нәтижесінде осындай зауыттарды дамытуға бағытталған шара болып табылады. Рене Левеск, Клод Райан және сол кездегі премьер-министр Пьер Трюдоның пікірлері де сын тұрғысынан талданады. Мысалы, тәуелсіз Квебек пен кішірек Канаданың сәтті болуы үшін екі тәуелсіз валютаның қажеттігін олардың мойындамауы кітаптың басты мәселесі болып табылады. Джейкобс Монреальдің Квебек мәдениетіне жетекшілік етуді жалғастыру қажеттігін атап өтеді, бірақ Монреальдің ағылшын тілді Торонтоға экономикалық, саяси және мәдени жағынан бағынышты болатын өңірлік қалаға айналуға бейімділігі бұл қажеттілікті ешқашан қанағаттандыра алмайды. Джейкобс бұл нәтиженің Квебектің тәуелсіздігіне де, Канаданың болашағына да зиян келтіретініне сенді. Ол саяси сецессияны саяси және экономикалық сәтсіздікпен теңестірудің себебі Ағартушылықта табиғатты «стандарттау, біркелкілік, әмбебаптық және өзгермейтін» күш ретінде қарауы екенін қорытындылайды. Содан бері табиғатты зерттеушілер мен олардың оқырмандары табиғаттың әртүрлілікті күшейтетінін, ал «әртүрліліктің өзі – сапаның мәні» екенін түсінді. Джейкобс дұрыс сецессия дұрыс әртүрлілікке алып келуі мүмкін екенін, ал Квебек пен Канада екеуіне де қабілетті және олардың өмір сүруі үшін екеуіне де қол жеткізуі керек екенін айтады.

The Question of Separatism incorporated and expanded Jacobs's presentation of the 1979 Massey Lectures, entitled Canadian Cities and Sovereignty Association. It was published in 1980 and reprinted in 2011 with a previously unpublished 2005 interview with Robin Philpot on the subject in which she evokes the relative overlooking of that book among her usual readership. This was the first time Jacobs was requested to discuss it in an interview. Columnist Richard Gwyn advanced that while not openly criticizing her, English speaking Canadian readers thought she did not understand how Canadian politics worked and that she was not being helpful in a time of distress for national unity (the 1980 referendum was just defeated by a vote of 60%). The Question of Separatism was also not mentioned in the bibliography of her 2006 obituary in The Globe and Mail. Jacobs's book advances the view that Quebec's eventual independence is best for Montreal, Toronto, the rest of Canada, and the world; and that such independence can be achieved peacefully. As precedent, she cites Norway's secession from Sweden and how it enriched both nations. The origins of the contemporary secessionist movement in the Quiet Revolution are examined, along with Canada's historical reliance on natural resources and foreign owned manufacturing for its own economic development. Jacobs asserts that such an approach is colonial and hence backward, citing by example, Canada buying its skis and furniture from Norway or Norwegian owned factories in Canada, the latter procedure being a product of Canadian tariffs designed specifically to foster such factories. The relevant public views of René Lévesque, Claude Ryan, and then Prime Minister Pierre Trudeau are also critically analyzed, an example being their failure to recognize that two respective, independent currencies are essential to the success of an independent Quebec and a smaller resultant Canada, an issue that is central to her book. Jacobs stresses the need for Montreal to continue developing its leadership of Québécois culture, but that ultimately, such a need can never be fulfilled by Montreal's increasing tendencies toward regional city status, tendencies foretelling economic, political, and cultural subservience to English speaking Toronto. Such an outcome, Jacobs believed, would in the long run doom Quebec's independence as much as it would hinder Canada's own future. She concludes with her observation that the popular equating of political secession with political and economic failure is the result of the Enlightenment, which perceived nature as a force for "standardization, uniformity, universality, and immutability". Since then, naturalists and their readers have gradually realized that nature is a force for diversity, and that, "diversity itself is of the essence of excellence". The right kind of secession, Jacobs states, can lead to the right kind of diversity, and Quebec and Canada are capable of both, and must achieve both, to survive.

Тіршілік ету жүйелері

"Тұрақтылық жүйелері: сауда мен саясаттың моральдық негіздері туралы диалог" (1992) еңбегі жұмыстың моральдық негіздерін зерттей отырып, қаладан тысқа шығады. Ол, әдеттегідей, байқау әдісін қолданды. Бұл кітап Платондық диалог түрінде жазылған. Ол (кітабындағы кейіпкерлердің айтуынша) жұсқа қатысты моральдық бағалаулардың газеттен алынған үзінділерін жинап, сұрыптап, олардың екі өзара қарама-қайшы моральдық мінез-құлық үлгісіне сәйкес келетінін анықтады. Ол осы екі үлгіні "Моральдық синдром А" немесе коммерциялық моральдық синдром, ал "Моральдық синдром В" немесе қамқоршылық моральдық синдром деп атады. Оның сөзіне қарағанда, коммерциялық моральдық синдром бизнес иелеріне, ғалымдарға, фермерлерге және саудагерлерге қатысты. Сол сияқты, ол қамқоршылық моральдық синдромды үкіметке, қайырымдылық ұйымдарына, аңшы-жинаушыларға және діни институттарға қолдануға болатынын айтады. Ол сондай-ақ осы моральдық синдромдардың өзгермейтін, уақыт өте толқындамайтындығын мәлімдейді. Джейн Джейкобс жұмыстың моральдық тұрғысы туралы теория ұсынатынын, барлық моральдық идеялар емес екенін атап өту маңызды. Оның жүйесіне кірмейтін моральдық идеялар екі синдромға да қатысты. Джейн Джейкобс осы екі моральдық синдромның араласуының салдарларын, мафия мен коммунизмнің жұмысқа қатысты негіздерін, сондай-ақ Нью-Йорк метрополитенінің полициясына төленген бонус жағдайын – бұл жайтты толық талдаудың бір бөлігі ретінде сәл түсіндіреді.

Экономиканың табиғаты

Экономиканың табиғаты (2000) кітабында достар арасындағы әңгіме "адамдар табиғаттың құрамында, барлық жағынан табиғи тәртіптің бөлігі ретінде өмір сүреді" деген негізгі ойға арналған (ix бет). Кітапта экожүйелер мен экономиканың бірдей қағидаларға негізделгені айтылады: "дифференциация және олардың үйлесімдері арқылы даму және бірлесіп өркендеу; әртүрлі, көптеген энергия түрлерін пайдалану арқылы кеңею; және өзін-өзі қайта жабдықтау арқылы өзін-өзі сақтау" (82 бет). Джейкобс экономикалық және биологиялық түрліліктің мәнісі және олардың екі түрлі жүйенің дамуы мен өсуіндегі рөлі туралы да ой бөліседі. Джейкобстың кейіпкерлері "динамикалық тұрақты жүйелердің" құлдыраудан қалай сақталуының төрт жолын талқылайды: "бифуркациялар; оң кері байланыс тізбектері; теріс кері байланыс бақылаулары; және төтенше жағдайларға бейімделу" (86 бет). Олардың сөздері "өмірге жарамдылықтың екі жақты табиғатын" да қамтиды – өз өмір сүру ортасын жоқ қылмау қабілеті және тамақтану мен көбею үшін бәсекеде жеңіске жете білу (119 бет), сондай-ақ болжамсыздықты, оның ішінде көптеген айнымалылардың болуын, себепке пропорционалсыз жауап беруді және жүйенің "өздігінен қалыптасуын" – "жүйе өзінің даму барысында өзін жасай алады" (137 бет). Кітапта көптеген нақты экономикалық және биологиялық мысалдар келтірілген, бұл оны "нақтылыққа" жақындатып, түсінуді жеңілдетеді, бірақ тығыздығын сақтайды. Тұжырымдар экономикалық және биологиялық мысалдармен толықтырылып, олардың екі әлемде де үйлесімділігін көрсетеді. Әсіресе қызықты тұс – "ешнәрседен бір нәрсені жасау", яғни ешқандай негізсіз экономика құру. Биологиялық әлемде күн сәулесі арқылы тегін энергия беріледі, ал экономикалық әлемде адамның шығармашылығы мен табиғи ресурстар осы тегін немесе бастапқы энергияны қамтамасыз етеді. Тағы бір қызықты ой – түрлі технологияларды біріктіру арқылы экономикалық түрліліктің құрылуы, мысалы, компьютер жүйесінің кірісі ретіндегі теріс машина және шығысы ретіндегі теледидар: бұл "жұмыстың жаңа түрлерін" тудыруы мүмкін.

The Nature of Economies (2000), a dialog between friends concerning the premise: "human beings exist wholly within nature as part of the natural order in every respect" (p. ix), argues that the same principles underlie both ecosystems and economies: "development and co development through differentiation and their combinations; expansion through diverse, multiple uses of energy; and self maintenance through self refueling" (p. 82). Jacobs also comments on the nature of economic and biological diversity and its role in the development and growth of the two kinds of systems. Jacobs's characters discuss the four methods by which "dynamically stable systems" may evade collapse: "bifurcations; positive feedback loops; negative feedback controls; and emergency adaptations" (p. 86). Their conversations also cover the "double nature of fitness for survival" (traits to avoid destroying one's own habitat as well as success in competition to feed and breed, p. 119), and unpredictability including the butterfly effect characterized in terms of multiplicity of variables as well as disproportional response to cause, and self organization where "a system can be making itself up as it goes along" (p. 137). The book is infused with many real world economic and biological examples, which help keep the book "down to earth" and comprehensible, if dense. Concepts are furnished with both economic and biological examples, showing their coherence in both worlds. One particularly interesting insight is the creation of "something from nothing" – an economy from nowhere. In the biological world, free energy is given through sunlight, but in the economic world human creativity and natural resources supply this free energy, or at least starter energy. Another interesting insight is the creation of economic diversity through the combination of different technologies, for example the typewriter and television as inputs and outputs of a computer system: this can lead to the creation of "new species of work".

Қараңғы дәуір

2004 жылы Random House баспасында жарық көрген «Алдыда қараңғы дәуір» еңбегінде Джейкобс Солтүстік Америка өркениетінің Рим империясының құлдырауымен салыстыратын төмендеу спиралінің белгілерін көрсетіп, өз пікірін айтады. Оның талқылауы «біздің мәдениетіміздің тұруға сенетін бес тірегіне» бағытталған, оларды ядролық отбасы және қоғам; білім беру сапасы; ғылымдағы еркін ойлау; өкілдік билік және жауапты салық салу; сондай-ақ корпоративтік және кәсіби жауапкершілік деп қорытындылауға болады. Кітап атауынан-ақ көрініп тұрғанындай, Джейкобстың көзқарасы бұрынғы еңбектеріне қарағанда әлдеқайда пессимистік. Дегенмен, қорытындысында ол: «Белгілі бір уақытта мәдени өмірдің күшінің немесе өлімнің басым екенін анықтау қиын. Қала шетіндегі кең таралу, қоғамдарды жою және жер, уақыт және энергияны ысырап ету – бұл құлдыраудың белгісі ме? Немесе кең таралуды жеңудің жолдарына қызығушылықтың артуы Солтүстік Америка мәдениетінің күштілігі мен бейімделу қабілетін көрсете ме? Әрине, екеуі де дұрыс болуы мүмкін», – дейді. Джейкобс АҚШ демократиясын идеалдаса да, «Алдыда қараңғы дәуір» 1968 жылы Канадаға көшіп кетуіне себеп болған күмәншілігі мен көңілі толмауына ұқсас. Кейін ол Солтүстік Америка мәдениеттері, басқаларымен қатар, мәдени және экологиялық тұрғыдан тұрақсыз «егістікке негізделген ойлауға» құрылған екенін көрсетті.