1613 жылғы ирокездер мен голланд үкіметі арасындағы келісімшарт

Кіріспе

1613 жылы Ирокез үндістері мен Голландия үкіметі арасындағы шарт

Екі қатарлы Вампум шарты, сондай-ақ Гусвента немесе Касвента, және 1613 жылғы Тавагонши келісімі деп те аталатын бұл шарт, 1613 жылы Хауденосауне (немесе Ирокездер) бес тайпасының өкілдері мен Голландия үкіметінің өкілдері арасында жасалған өзара келісім. Бұл шартты Хауденосауне Еуропа және Солтүстік Америка үкіметтерімен, сондай-ақ олардың азаматтарымен жасалған барлық келесі шарттардың негізі деп санайды, оның ішінде 1677 жылы британдықтармен жасалған Шынжырлы келісім және 1794 жылы АҚШ-пен жасалған Канандаигуа шарты да осы шартқа негізделген. Шарт рухани және мәдени тұрғыдан құрметтеледі және тиісті аумақтардағы Түпкі халықтар арасында кеңінен қабылданады, сонымен қатар Вампум белдеулері мен ауызша дәстүрлерде бекітілген. 2013 жылдың тамызында "Early American History" журналы Екі қатарлы дәстүрді зерттеуге арналған арнайы нөмірді жариялады.

Өмірбаян

XVII ғасырдың басында ирокездердің мохок және махикан аумақтары қазіргі Хадсон алқабының ортасында шектесіп жатты. Генри Гадсонның 1609 жылы қазіргі Хадсон өзені мен оның құйылысын зерттегеннен кейін, Нидерландының біріккен провинцияларының саудагерлері мыңдаған жылдар бойы қалыптасқан сауда желілерін пайдаланып, тері саудасына қатысу үшін фабрикалар (сауда посттары) құрды. Голландтықтар жергілікті тұрғындармен, әсіресе аймақта көптеп кездесетін бабр терісін сатып алып, сауда жасады. 1614 жылы Жаңа Нидерланд компаниясы құрылып, Форт-Нассау салынды, бұл Жаңа Нидерланд колониясының дамуына жол ашты.

Келісім

Қазіргі Хауденосауне ауызша дәстүрі ирокездер мен еуропалықтардың арасындағы касвента қарым-қатынасының бастапқы дамуын 1613 жылы Мохок және голланд саудагері Якоб Элькенс арасында Тавагоншиде келісілген келісіммен байланыстырады. Бұл жақын маңдағы Норманс Киллдегі голланд Форт Нассаудың ресми құрылысына алғышарт болды. Парментердің айтуынша, "Түпнұсқа келісімнің шамамен 1620 жылға дейінгі мерзімін 1701 жылғы естелікте табуға болады, онда Хауденосауне делегаттары голландтармен жасаған алғашқы келісімді осы күнге дейін "сексен жылдан астам" бұрын жасалған деп сипаттады, ал 1744 жылы Онондага басшысы Канасатего қарым-қатынастың басталуын "жүз жылдан астам" бұрын деп көрсетті". Парментер Хауденосауне ауызша дәстүрінің сақталған құжаттамалық (жазбаша) жазбалармен қаншалықты сәйкес келетінін зерттеді және "құжаттамалық дәлелдер, жиынтықта қарастырылғанда, Хауденосауне спикерлері арқылы касвента дәстүрінің негізгі принциптерінің уақыт өте келе керемет тұрақтылығын көрсетеді" деп тапты. "Ирокез ұлттары мен голландтар арасындағы касвента қарым-қатынасының он жетінші ғасырдың басында пайда болуын растайтын ең толық жазба дереккөз 1689 жылы пайда болды". Ал Хауденосауне спикерлерінің kaswentha дәстүрін ағылшын-американдықтар мен француз отарлаушылары алдында нақты айтқан немесе оқыған алғашқы жазбалары бұдан 30 жылдан астам бұрын, 1656 жылы (1613 жылғы келісімнің болжамды басталуынан 43 жыл өткен соң) жазылған. Хауденосауне мен голландтардың он жетінші ғасырдың басында қандай да бір саяси немесе экономикалық келісімге келгеніне көптеген дәлелдер бар болғанымен, кейбір тарихшылар бұл келісімнің сипаты ресми және келісімге ұқсас деп тұжырымдау туралы сақ болудың себептерін тапты. Мысалы, голландтар Хауденосаунелермен жасаған келісімін Хауденосауне дәстүрі еске түсіргендей "келісім" ретінде танымаған болуы мүмкін, және оның орнына оны ресми емес және көбірек шартты деп қараған болуы мүмкін. Марк Мьювез Голландияның Африка мен Бразилиядағы жергілікті халықтарымен қарым-қатынастарын зерттеді және 1621 жылға дейін "голландиялық саудагерлер Атлантика әлеміндегі жергілікті халықтармен келісімшарттар жасаспағанын" анықтады. Әр түрлі келісімдер мен одақтар жасалды, бірақ олар тек белгілі бір факторлар болған кезде ғана жасалды - Иберияның араласу қаупі және жергілікті халықтар арасындағы орталықтандырылған саяси тәртіптердің болуы, бұл факторлар Солтүстік Америкада болмады". Сол сияқты, Хадсон өзеніне және Атлантиканың орталық аймағындағы басқа да аймақтарға сауда сапарларына қатысты голланд тіліндегі дереккөздерді зерттей отырып, Яап Джейкобс "голландиялық саудагерлердің голланд ұлтының атынан жергілікті үндістермен келісім жасасу қажеттілігі болмаған және олардың солай жасағанына ешқандай дәлел жоқ. Екінші жағынан, голланд саудагерлері мен жергілікті халықтардың қандай да бір келісімге келгеніне сенуге негіз бар, өйткені голландтардың туған жерлерінде Форт Нассау құрылысы және Клейнтжен ісі көрсетілді". Джейкобс (Пол Оттомен бірге) Якоб Элькенс және Хендрик Кристиансен сияқты саудагерлердің жергілікті халықтармен жасаған қандай да бір келісімдер немесе келіссөздер еуропалық терминдерде егеменді ұлттар арасындағы дипломатиялық келісімдер ретінде қарастырылмауы керек деп қорытындылады. Алайда, бұл голландтар мен ирокездер арасындағы келісім дәстүрін жоққа шығармайды, ол кейіннен ағылшын-британдықтар, содан кейін американдықтар ирокездермен келіссөздер жүргізуінің негізі болды. Тарихи жағдай мұндай оқиғаның 1610 жылдары болғанын күмәнді етеді. Сондықтан 2013 жылдың алғашқы келісімнің төрт жүз жылдығы екендігі туралы мәлімдеме тарихи зерттеулермен расталмайды. Алайда, 1621 жылы Батыс Үндістан компаниясы құрылғаннан кейін және әсіресе төрт жылдан кейін Мохок-Махикан соғысы аяқталғаннан кейін, мұндай тұрақты келісімнің жағдайы әлдеқайда ықтимал. Дегенмен, Хауденосауне дәстүрі келісімнің бар екендігін ғана емес, оның нақты мағынасын да жазған. Бұл голланд келісімінің бастапқы ұсынысына Хауденосаунелердің жауабы: "Сен біздің Әкемізсің, мен - сенің Ұлыңмын. Біз "Әке мен Ұлға ұқсамаймыз, бауырлар сияқты боламыз" дейміз. Бұл белбеу біздің сөздерімізді растайды. Екеуміз де бір-бірімізге заң шығаруды немесе ішкі істерге араласуды бұйырмаймыз. Екеуміз де басқаның кемесін басқаруға тырыспаймыз. Бұл келісімді Хауденосаунелер әлі де күшінде деп санайды. Күн осы Жерге бағанатын болжамда, осылайша келісіміміз тұрады; екіншіден, су ағып тұрғанда; және үшіншіден, шілде айының белгілі бір уақытында шөп жасыл болып өскенде. Енді біз осы келісімді символдадық бейнеледік және оның Ана-Жер әлі де қозғалыста болғанда мәңгілікке дейін күшінде болады".

"Contemporary Haudenosaunee oral tradition identifies the original elaboration of kaswentha relations between Iroquois nations and Europeans with a circa 1613 agreement negotiated between Mohawks and a Dutch trader named Jacob Eelckens at Tawagonshi, as a precursor to the formal establishment of Dutch Fort Nassau at nearby Normans Kill." According to Parmenter, "Dating of the original agreement prior to circa 1620 finds support in [a] 1701 recitation, in which Haudenosaunee delegates described their original agreement with the Dutch occurring 'above eighty years' prior to that date, and in 1744 Onondaga headman Canasatego dated the origin of the relationship to "above One Hundred Years Ago'." Parmenter has investigated the extent to which Haudenosaunee oral tradition is corroborated by surviving documentary (written) records and found that "the documentary evidence, considered in the aggregate, reveals a striking degree of consistency over time in the expression of fundamental principles of the kaswentha tradition by Haudenosaunee speakers", with "the fullest single written source that corroborates the early seventeenth century origins of a kaswentha relationship between Iroquois nations and the Dutch appear[ing] in [ ] 1689". And the earliest record of Haudenosaunee speakers explicitly mentioning or reciting the kaswentha tradition before Anglo American and French colonial audiences dates to more than 30 years before this, in 1656 (43 years after the putative origin of the treaty in 1613). While the evidence that the Haudenosaunee and the Dutch entered into some kind of political or economic agreement in the early seventeenth century is overwhelming, some historians have found reasons to be cautious about assuming the nature of that agreement was formal and treaty like. The Dutch, for example, may not have recognized their agreement with the Haudenosaunee as a "treaty" in the way that Haudenosaunee tradition remembers it, and may instead have seen their agreement as something less official and more contingent. Mark Meuwese has examined the history of Dutch Indigenous relations in Africa and Brazil and found that, before 1621, "Dutch traders did not conclude treaties with Native peoples in the Atlantic world. Various agreements and alliances were made, but these took place only when specific factors were involved — the threat of Iberian intervention and the presence of centralized political orders among Indigenous peoples, factors that were not present in North America." Similarly, examining Dutch language sources pertaining to early Dutch trade voyages to the Hudson River and other areas in the mid Atlantic region, Jaap Jacobs finds that "Dutch traders would have had no need to make a treaty with local Indian groups on behalf of the Dutch nation and there is no indication that they did so. On the other hand, there is good reason to believe that Dutch traders and local Native people would have made some sort of agreement as indicated by the Dutch building of the Fort Nassau on native lands and the Kleyntjen affair." Jacobs concludes (along with Paul Otto) that whatever agreements or negotiations traders such as Jacob Eelkens and Hendrick Christiansen may have made with Native peoples, these could not be construed, at least in European terms, as diplomatic treaties between sovereign nations. [ This] does not, however, discredit the tradition of an agreement between Dutch and Iroquois representatives that would later became the basis for Anglo British and then American negotiations with the Iroquois. The historical context does make it unlikely, at best, that such an event happened in the 1610s. The claim that 2013 is the four hundredth anniversary of a first covenant is therefore not corroborated by historical research. However, after the 1621 establishment of the West India Company and particularly after the end of the Mohawk Mahican War four years later, the context for such an enduring agreement is far more probable. Nevertheless, Haudenosaunee tradition records not only the existence of a treaty, but its specific meaning, in the form of a Haudenosaunee reply to the initial Dutch treaty proposal:You say that you are our Father and I am your Son. We say 'We will not be like Father and Son, but like Brothers.' This wampum belt confirms our words. [ ] Neither of us will make compulsory laws or interfere in the internal affairs of the other. Neither of us will try to steer the other's vessel. The treaty is considered by Haudenosaunee people to still be in effect. As long as the Sun shines upon this Earth, that is how long our Agreement will stand; Second, as long as the Water still flows; and Third, as long as the Grass Grows Green at a certain time of the year. Now we have Symbolized this Agreement and it shall be binding forever as long as Mother Earth is still in motion.

Уампум белдеуі

Екі қатарлы үлгідегі вампум белбеулері – касвента қарым-қатынасына байланысты дипломатиялық және экономикалық келісімдерді физикалық нысанда бейнелеудің көптеген тәсілдерінің бірі ғана. Контактіге дейінгі кезеңде гауденосаунелердің дипломатиялық мақсаттар үшін вампумды қолданғанына нақты дәлелдер бар, ал контактіден кейінгі кезеңде «мәдени шекаралар арқылы байланысты жеңілдету үшін материалдық форма ретінде вампумның маңыздылығы артты». Аймақтағы вампумның алғашқы дәлелдері басым стильдің салыстырмалы түрде қарапайым, монохромды дизайн болғанын көрсетеді, көбінесе дискоидты әшекейлер бірге тігілген (түтік тәрізді әшекейлер емес). Тарихшылар 1613 жылға дейін аймақтағы қауымдарда күрделі екі қатарлы үлгідегі вампум белбеуін (ең бастысы, түтікшелі қызғылт әшекейлерді қоса) жасауға қажетті технологияның бар-жоғын талқылайды; алайда, Парментер археологиялық дәлелдер голландтар мен гауденосаунелер арасындағы алғашқы келісім келіссөздерінде екі қатарлы вампум белбеулері пайда болуы мүмкін екенін жоққа шығармайды. Парментердің айтуынша, екі қатарлы стильдің маңызы – ол касвента қарым-қатынасын түсінудегі гауденосаунелердің «кеме мен каноэ» метафорасын бейнелейді. Парментер бұл «кеме мен каноэ» метафорасы гауденосаунелердің ғасырлар бойы еуропалық жаңа келгендермен қарым-қатынасын бейнелеу үшін қолданған көптеген «бұқаралық ақпарат құралдарының» бірі екенін түсіндіреді. Басқа бұқаралық ақпарат құралдарына «ағаш қабығының немесе арқанның бір бөлігі» және (кейінірек) темір тізбектің суреттері, сондай-ақ жылтыратылған күміс және/немесе келісім тізбегі кіреді. Бірақ олардың ішінде kaswentha қарым-қатынасының «кеме мен каноэ» тұжырымдамасы ең терең және маңызды, ал екі қатарлы вампум осы тұжырымдаманы ең күшті түрде бейнелейді, ақ әшекейлердің аясындағы екі қатар қызғылт вампум әшекейлері бар. Гауденосаунелердің үш жазбасы (1656, 1722 және 1744) келісімді тікелей вампум белбеулерімен байланыстырады, ал Джонсон 1748 жылғы жазбасын «үлкен вампум белбеуімен» толықтырды. Вампум белбеулерін алмасу одақты жаңартумен байланысты келісім келіссөздерінде де жиі кездеседі, онда ирокездер де, Нью-Йорк билігі де касвента дәстүрін нақты қайталайтыны тіркелмеген. Мұндай екі жағдайда дереккөздер «Тізбек белбеуіне» сілтеме жасайды, бірақ ешқандай құжатталған мысал екі қатарлы үлгідегі белбеумен нақты байланысты қамтамасыз етпейді. Гауденосаунелер мен голландтар арасындағы касвента қарым-қатынасының алғашқы жазбаларының көпшілігі вампум белбеулерін нақты атамаса да, «вампум белбеулерінің құжаттамалық көздердегі сипаттамалары, әсіресе алғашқы контакті кезеңіндегі сипаттамалары, айтарлықтай бұлыңғыр». Сондықтан 17 ғасырдың басында алмасылған жағдайда, ертедегі белбеулер сақталған болар еді деп күтуге болмайды. Қалай болғанда да, 1870 жылға қарай екі қатарлы вампум белбеуінің бейнесі гауденосаунелер үшін голланд тәжімен келісімшарт пен касвента қарым-қатынасын бейнелеуге айналды. Жазбалар арқылы берілген тікелей дәлелден басқа, қосымша дереккөздер касвента қарым-қатынасының негізгі тұжырымдамаларының терең тамырларына деген сенімімізді күшейтеді: оның 17 ғасырдың алғашқы онжылдықтарындағы басталуы, 1664 жылға дейін голландтармен жасалған және жаңартылған «темір тізбек» тұрғысынан риторикалық құрастырылуы және 1870 жылдан кейін пайда болған дәстүрдің «Екі қатар» нақты айтылуындағы «кеме мен каноэ» дискурсімен ертедегі байланысы. Екі халықты байланыстыратын «тізбектің» тілі дәстүрдің уақыт өте келе айтылуында сақталғанымен, ол ешқашан гауденосаунелердің касвента туралы түсінігіне тән «кеме мен каноэ» тілін алмастырмағанын атап өткен жөн. [ ] жазбаларында көрсетілгендей, арқан, кейін темірден жасалған «тізбек», содан кейін күміс екі халықты достық қарым-қатынаста байланыстыратын дәстүрдің маңызды бөлігі болды, параллель бағыт бойынша жүретін екі кемемен байланыстырылатын қарым-қатынастың қажетті алғышарты ретінде. Басқаша айтқанда, соңғы идея бұрынғы тұжырымдамамен байланысты – екеуі де бір-біріне қайшы келмейтін және бір-бірін жоққа шығармайтын. Диана Мьюр Аппельбаум былай деп жазды: «Түпнұсқа» екі қатарлы вампум белбеулері болғандығына ешқандай дәлел жоқ. Сондай-ақ, 1960 жылдары ескі қолжазбаларды жинап, жазған тарихшы жасаған жалған құжатқа сүйенетін 1613 жылғы келісімнің бар екендігіне ешқандай дәлел жоқ. Шын мәнінде, 1613 жылғы алғашқы келісім келіссөздерінен ешқандай құжатталған дәлел (соның ішінде өте нәзік вампум) сақталған жоқ. Бірақ, Парментер атап көрсеткендей: Гауденосаунелер мен еуропалықтардың касвента дәстүрін жазбаларының дәлелдері екі қатарлы қарым-қатынасқа байланысты идеялардың уақыт өте келе беріктігінің жалғыз құжаттың заңдылығына тәуелді емес екенін нақты көрсетеді және гауденосаунелер мен заманауи еуропалықтар бұл идеяларды 19 ғасырдың соңына дейін «айтқан». [ ] Касвента қарым-қатынастары тұрақты болған жоқ – олар ирокездер мен голландтар (және соңғыларының ағылшын және американдық ізбасарлары) арасындағы байланыс тереңдеген және әлеуметтік-саяси жағдай күрделенген сайын уақыт өте келе өзгерді, бірақ олар болды. Шын мәнінде, [ ] табиғаттағы (гауденосаунелер емес) ауызша дәстүрлердің тарихилығын қарастыратын барлық ғалымдар үшін жалғыз құжатты жалған деп танумен шектеліп қоймай, тұжырымдаманың болуын дәлелдеу үшін өте қиын стандарттарды қоюға болмайды – мысалы, колониялық дәуірден сақталған және құжаттамалық дереккөзбен нақты байланыстырылған «физикалық» екі қатарлы белбеуді талап ету.

Wampum belts of the two row style are merely one of many methods of representing in physical form the diplomatic and economic agreements implicit in the kaswentha relationship. There is clear evidence of Haudenosaunee use of wampum for diplomatic functions during the pre contact period, while the post contact period saw "increasing significance of wampum as a material form to facilitate communication across cultural boundaries". Early evidence for wampum in the region indicates that the dominant style was a relatively simple, monochrome design, often with discoidal beads strung together (rather than tubular beads woven together). Historians debate whether or not the technology required to construct the sophisticated two row style wampum belt (including, most importantly, tubular purple beads) was available to communities in the region prior to 1613; however, Parmenter indicates that archeological evidence does not rule out the possibility that two row wampum belts may have featured in the initial treaty negotiations between the Dutch and the Haudenosaunee. The significance of the two row style of wampum, according to Parmenter, is that it captures the original "ship and canoe" metaphor present in the Haudenosaunee understanding of the kaswentha relationship. Parmenter explains how this "ship and canoe" metaphor is one of many "media" by which the Haudenosaunee have represented pictorially their relationship to European newcomers over the centuries, with other media including "a piece of tree bark or rope" and (later) images of an iron chain and, eventually, a burnished silver and/or covenant chain. But of these, it is the "ship and canoe" conception of the kaswentha relationship that is the deepest and most significant, and it is the two row wampum that is understood to represent this conception most powerfully, with two rows of purple wampum beads against a background of white beads,Three of the Haudenosaunee recitations (1656, 1722, and 1744) associate the agreement directly with wampum belts, and Johnson punctuated his 1748 recitation with a "large Belt of Wampum". Exchanges of wampum belts also occurred commonly in association with renewals of the alliance at treaty negotiations in which neither Iroquois nor New York authorities were recorded making explicit recitations of the kaswentha tradition. On two such occasions the sources refer to a "Chain Belt," but no documented example provides a specific correlation with a Two Row patterned belt. While most of the earliest recorded recitations of the kaswentha relationship between the Haudenosaunee and the Dutch do not mention wampum belts specifically, descriptions "of wampum belts in documentary sources, particularly from the early period of contact, are notoriously vague." so there is no expectation that early belts should have survived had they in fact been exchanged in the early seventeenth century. In any event, by 1870 the image of the two row wampum belt had come to symbolize for the Haudenosaunee their ongoing treaty and kaswentha relationship with the Dutch crown. Beyond the direct evidence represented by the recitations, additional documentary sources amplify our confidence in the deep roots of the fundamental concepts of the kaswentha relationship: its beginnings in the early decades of the seventeenth century, its rhetorical framing in terms of an "iron chain" forged and renewed with the Dutch prior to 1664, and its early association with the "ship and canoe" discourse present in the explicit "Two Row" articulations of the tradition that appear after circa 1870. It is important to point out that the while the language of the "chain" connecting the two peoples persisted in recitations of the tradition over time, it never supplanted the "ship and canoe" language characteristic of Haudenosaunee understandings of kaswentha. As illustrated in the recitations [ ], the idea of a rope, and later a "chain" of iron, then silver represented a critical component of the tradition that bound the two peoples together in friendship as a necessary precursor to the kind of relationship embodied by two vessels travelling along a parallel route. The latter idea, in other words, related to the former concept – the two were neither incompatible nor mutually exclusive. Diana Muir Appelbaum has written that:there is no evidence that such a thing as an "original" two row wampum belt ever existed. Nor is there any evidence of the existence of a 1613 treaty beyond a claim traceable to a document forged in the 1960s by a historian who collected and wrote about old manuscripts. Indeed, no documentary evidence (including wampum, which is very fragile) survive from the original treaty negotiations of 1613. But, as Parmenter points out:Evidence of Haudenosaunee and European recitations of the kaswentha tradition indicates clearly that the remarkable durability over time of ideas associated with a Two Row relationship does not depend on the legitimacy of a single document and that Haudenosaunee and contemporary Europeans "verbalized" these ideas long before the late nineteenth century. [ ] Kaswentha relations were not static – they evolved over time as ties between the Iroquois and the Dutch (and the latter's English and American successors) deepened and sociopolitical circumstances grew more complex – but they did exist. Indeed, [ ] it is incumbent upon all scholars considering the historicity of indigenous (not only Haudenosaunee) oral traditions (especially regarding something as fundamentally significant as kaswentha), to do more than simply identify a single document as a fake, or to set the bar for evidentiary proof of a concept's existence to practically impossible standards – such as requiring a surviving "physical" Two Row belt from the colonial era that can be explicitly associated with a documentary source.

Ауызша дәстүр

Онондага басшылары вампум белбеулерімен бірге жүретін ауызша дәстүр 1613 жылы келісім жасалғанының куәлігі екенін мәлімдейді. 2013 жылдың қыркүйегінде үш Хауденосауне басшысы мерекелік шараға қатысу үшін Голландияға ресми сапар жасады, сапарларын Хауденосауне төлқұжаттарымен жүзеге асырды. Екі қатарлы вампум Нью-Йорк штатының азаматтары мен аймақтың Хауденосауне тұрғындары арасындағы қарым-қатынасты анықтауда маңызды рөл атқарады. 2006 жылы Нью-Йорк штатының Лафайетте қаласындағы Лафайетте орта мектебінде Онондага ұлтының студенттеріне бітіру салтанатында дәстүрлі киім киюге рұқсат беру мәселесі мектеп тақтасының қарауы және Екі қатарлы вампум қағидаларын қолдану арқылы ішінара шешілді. Екі қатарлы вампумға негізделген қолданыстағы шарттарға қатысты үлкен даулар, мысалы, Канандаигуа шарты, сот арқылы және күтіліп жатқан жер талаптары арқылы әлі де шешілмей отыр. Екі қатарлы келісім 15 ғасырғы "Ашылу доктринасына" қайшы келеді, онда христиан Еуропа елдері Жаңа әлемде кездескен христиан емес халықтардың жерлерін иеленуге құқылы екендігі жарияланды. Қазіргі заманғы сот шешімдері, соның ішінде 2005 жылы АҚШ Жоғарғы Сотының Хауденосауне талапкерлеріне қарсы шығарған шешімі, осы доктринаға негізделгендігін жалғастыруда, ал Екі қатарлы келісімді қолдаушылар оны онымен алмастыру үшін құқықтық стандарт ретінде ұсынады. Екі қатарлы Вампум шартының жақтастары оның табиғат заңдарын құрметтеуді білдіретінін және осылайша экологиялық басқару міндетін жүктейтінін атап өтеді. Келісім Онондага көлі және Мохок өзені сияқты ластанған суларды тазалауға шабыттандырды. "Су – жаратылыстың барлық бөліктері сияқты қасиетті", - деді Онондага тайпасының анасы Фрейда Жак. "Барлық тіршілік оған тәуелді. Оған Жаратушының барлық жаратылысқа таза, жаңа су беру міндеті тапсырылған".