Кіріспе

Антидепрессант. Моклобемидтің эндогендік және эндогендік емес депрессияға жауап беретін үлкен депрессиялық бұзылысты емдеу және басқарудағы тиімділігі мен нәтижелілігі дәлелденді; сонымен қатар, моклобемидтің басқа антидепрессанттарға қарағанда әсер етуі тез басталады және трициклдік антидепрессанттарға қарағанда айтарлықтай жақсы қабылданады. Жақсы қауіпсіздік профилі және аз жанама әсерлерінің болуына байланысты моклобемид депрессиядан зардап шегуші адамдар үшін жоғары деңгейде қабылдануы мүмкін. Психотикалық депрессия, бір полярлы эндогенді депрессия, меланхолиялық депрессия, баяу депрессия, қозғын депрессия және невротикалық депрессияның барлығы моклобемидке, сондай-ақ атипикалық депрессияға жауап береді. Моклобемидпен емдеу кезінде эндогенді монополярлық депрессияда ең жақсы жауап байқалады. Моклобемид қабылдаған депрессиядан зардап шегушілердің жағдайы плацебоға қарағанда екі есе жақсарады. Антидепрессанттардың жағымсыз әсерлерінің бірі – жыныстық дисфункция; алайда, моклобемид либидоны арттыратыны және эрекция, эякуляция және оргазмның бұзылуын жақсартатыны анықталды. Кардиоваскулярлық токсикалық әсер трициклдік антидепрессанттар және қайтарылмайтын МАОИ сияқты антидепрессанттармен байланысты; кардиоваскулярлық токсикалық әсер болған жағдайда, ССИОЗ немесе моклобемид сияқты қайтарылатын МАОИ қолдануға болады, себебі оларда мұндай әсердің деңгейі төмен немесе олар мүлдем жоқ, сондай-ақ дозадан асып кеткен жағдайда да. Моклобемидтің қозғын депрессияға қарсы тиімділігі имипраминге және амитриптилин, миансерин және мапротилин сияқты седативті антидепрессанттарға тең. Қозғын депрессиясы бар адамдардағы терапиялық жауап қозғалмайтын депрессиядағы жауапқа ұқсас; алайда, бұрын антидепрессанттарды қолданған болса, терапиялық жауаптың сәтті болу ықтималдығы төмендейді. Бұл пациенттер тобында моклобемидпен емдеуге бензодиазепин қосудың пайдасы жоқ. Моклобемид ТСА-ға қарағанда жақсы қабылданады. Әлеуметтік фобия – Моклобемид әлеуметтік алаңдаушылықты емдеуде қысқа және ұзақ мерзімді плацебомен бақыланатын клиникалық сынақтарда тиімді екені анықталды. Моклобемид әлеуметтік фобияны емдеуде тиімді, бірақ қайтарылмайтын МАОИ-ге қарағанда тиімділігі төмен. Ең көп пайда 8-12 аптадан кейін көрінеді. Бір мезгілде алкогольді қолдану болса, емнің сәтсіз аяқталу қаупі жоғары. Австралияның дәрілік құралдар кітабында әлеуметтік фобия рұқсат етілген, бірақ лицензияланбаған көрсеткіш ретінде келтірілген. Моклобемидті әлеуметтік алаңдаушылықты емдеуде қолдану плацебомен салыстырғанда жоғары дозаларда (>300 мг/күн) жақсы жауап беруге бейімділікпен аралас нәтижелер көрсетті. Темекі тартуды тоқтату – Моклобемид темекі шегудің үлкен депрессияны өзіне-өзі емдеудің бір түрі болуы мүмкін деген теорияға негізделген плацебомен салыстырғанда темекі шегушілерге сыналып, моклобемид темекі түтінінің МАОА тежеуші әсерін еліктейтіндіктен, бұл аутизмді арттыруға көмектеседі. 2023 жылғы Кокрейн шолуында 1995 жылғы бір ғана сынақ табылды. Паникалық бұзылу Австралияның дәрілік құралдар кітабында қабылданған, бірақ лицензиясы жоқ көрсеткіш ретінде аталады. Басқа МАОИ-ларға ұқсас, моклобемид сияқты қайтарылатын МАОИ басқа да психикалық аурулардың кең ауқымында тиімді болуы мүмкін. Менопаузалық қызу да моклобемидке жауап беруі мүмкін. Үлкен депрессиялық бұзылысты емдеудегі тиімділік зерттеулерінде моклобемид плацебоға қарағанда едәуір тиімді, трициклдік антидепрессанттар (ТСА) және селективті серотонинді қайта қабылдау ингибиторлары (ССИОЗ) сияқты тиімді, бірақ бұрынғы, қайтарылмайтын МАОИ-ларға қарағанда біршама тиімділігі төмен. Алайда, моклобемидтің қабылдануы ССИОЗ-бен салыстырылатын және ТСА мен ескі МАОИ-лардан жақсы қабылданады. Моклобемидтің өздігінен немесе басқа антидепрессанттармен, мысалы, ССИОЗ-бен бірге қолданылуы да емдеуге төзімді депрессияға тиімді екеніне және бұл комбинацияны серотонин синдромының дамуынсыз қолдануға болатынына дәлелдер бар; алайда, мұндай комбинацияны ұсыну үшін қосымша зерттеулер қажет. Кейінгі зерттеулер антидепрессанттарды тұрақты қолданудың уақыт өте келе депрессияның жақсаруына әкелетінін көрсетті; сонымен қатар, моклобемидтің антидепрессант ретінде терапиялық тиімділігін кем дегенде бір жыл бойы сақтайтыны дәлелденді. Бұл ұзақ мерзімді тиімділік басқа антидепрессанттар кластарымен салыстырылатын. Қайтарылмайтын МАОИ қабылдаған адамдар жалпы анестезиядан екі апта бұрын осы антидепрессанттарды тоқтатуы керек, алайда, моклобемидтің қайтарылатын табиғаты осындай пациенттерге антидепрессанттық терапияны жалғастыруға мүмкіндік береді. Дексаметазонды тежеу сынағы (ДТС) және плазма мен зәрдегі метоксигидроксифенилгликоль (МГФГ) тестісі моклобемидтің антидепрессанттық терапиясына жауап беруі мүмкін екенін бағалау үшін қолданылуы мүмкін.

Жүктілік және бала емізетін кезең

Моклобемидтің ана сүтіне өте аз мөлшерде өтетіні анықталды (ана сүтінде моклобемидтің 0,06% табылды), сондықтан моклобемидтің емізуші нәрестеге кері әсер ететіні күмәнді деп қорытынды жасалды. Депрессияны моклобемидпен емдеген кезде деменциямен ауыратын адамдардағы когнитивтік қабілеттердің жақсаруы байқалды. Моклобемидтің жанама әсерлерінің сипатына байланысты, бұл топтағы адамдар үшін ол басқа антидепрессанттардан артық болуы мүмкін. Зерттеулер моклобемидтің антихолинергиялық (скополамин) құралынан туындаған когнитивтік бұзылуларға қарсы тұруға қабілетті екенін көрсетті, осылайша моклобемид қарттар мен деменциямен ауыратын науқастардағы депрессияны емдеу үшін тиімді таңдау болып табылады.

Өте көп дозалау

Моклобемид трициклді антидепрессанттар және қайтымсыз, таңдаусыз МАОИ-лерге қарағанда артық дозада аз уытты деп есептеледі. Моклобемидті бір ғана препарат ретінде қолданғандағы уыттану әдетте жеңіл болады; алайда, трициклді немесе ССЖҚ антидепрессанттармен бірге қолданғанда артық доза әлдеқайда уытты және өлімге әкелуі мүмкін. Моклобемидті дәрігерлер өзіне-өзі қол жұмсау қаупі бар пациенттерге қалаулырақ көреді, себебі моклобемидтің артық дозадағы уыттылығы төмен. Басқа орталық нерв жүйесіне әсер ететін препараттармен аралас уыттану (мысалы) жағдайында ауыр немесе өмірге қауіпті симптомдар пайда болуы мүмкін, сондықтан пациенттер ауруханаға жатқызылуы керек. Емдеу көбінесе симптомдық болып табылады және маңызды функцияларды сақтауға бағытталған.

Қайтарып алу және толеранттылық

Моклобемид қолданғанда, басқа антидепрессанттармен салыстырғанда, оны қабылдауды тоқтату симптомдары өте сирек кездеседі; бір науқаста моклобемидтің жоғары дозасын күрт азайтудан кейін 7 күнге созылған жеңіл грипп тәрізді симптомдар тіркелді. Моклобемидті тоқтату REM ұйқысының қалпына келуіне әкеледі. Моклобемидті қолдануды тоқтату ұсынылғанда, жағымсыз әсерлерді азайту үшін (емделіп жатқан жағдайдың қайта оралуы және/немесе тоқтату симптомдарының пайда болуы сияқты) оны біртіндеп жасаған жөн. Моклобемидті қоса алғанда, МАОИ-лерді қолдануда терапевтикалық әсерге төзімділік байқалған. Бұл препарат фармакологиялық тұрғыдан моноамин оксидазасының (МАОИ) бір түрі – моноамин оксидазасының (RIMA) селективті, қайтымды ингибиторы болып табылады және нейрондық жасушалар мен синапстық везикулалардағы норадреналин (норадреналин), допамин және әсіресе серотонин деңгейін арттырады; жасушадан тыс деңгейлер де артады, бұл моноамин рецепторларын ынталандырып, REM ұйқысын басады, бета-3 адренергиялық рецепторлардың төмендеуін реттейді. Моклобемидтің негізгі әрекеті – MAO A ферменттерінің норэпинефрин, серотонин және допаминды ыдыратуын тоқтату, нәтижесінде осы нейротрансмиттерлердің деңгейі көтеріледі. Моклобемидтің 300 мг бір реттік дозасы MAO A-ның 80%-ын және MAO B-ның 30%-ын тежейді деп есептелсе де, MAO A ферменттерінің мидағы толықтығын бағалау зерттеулері 600 мг дозасы MAO A-ның тек 74%-ын тежейтінін, ал 900–1200 мг дозасы 45–60 мг дозасындағы фенельзинге (Нардил) қарағанда MAO A-ны аздап тежейтінін көрсетті; демек, тиімділіктің төмендеуі туралы хабарламалар препараттың фармакологиялық қасиеттеріне емес, консервативті дозалық ұсынымдардың салдары болуы мүмкін. Бұрын MAO A және MAO B ферменттері допаминнің метаболизміне жауапты екені жиі айтылған; алайда, жаңа зерттеулер MAO B ферменттері допаминнің ыдырауына емес, GABA-ның түзілуіне қатысатынын көрсетті. Моклобемидтің кеміргіштерде нейропротективті қасиеттері бар екендігіне де дәлелдер бар. Серотонин метаболитінің тежелуі норэпинефрин метаболитіне қарағанда нашар байқалады, бұл серотониннің MAO A-дан басқа негізгі метаболикалық жолдары бар екенін көрсетеді. Ол «баяу байланысатын ингибитор» ретінде сипатталады, онда моклобемидке немесе ферментке конформациялық өзгерістер MAO A-мен тығыз байланысқан кешенді бірте-бірте құрайды, нәтижесінде моклобемидтің бәсекелеспейтін MAO-ны тежеуі болады. Моклобемидтің MAO-ны тежеуі шамамен 8–10 сағатқа созылады және дозадан кейін 24 сағаттан кейін толыққандай жоғалады. Моклобемид ірі депрессияның патофизиологиясына қатысы бар деп саналатын кейбір қабынуға қарсы цитокиндердің стимуляцияланбаған бөлінуін тежейді және қабынуға қарсы цитокиндердің бөлінуін ынталандырады. Моклобемидпен ұзақ мерзімді емдеу циклдік аденозин монофосфатының (cAMP) cAMP-ге тәуелді протеинкиназаға (PKA) байланысын арттырады. Моклобемид химиялық құрамы жағынан қайтымсыз MAOI антидепрессанттарымен байланысы жоқ және ауыз арқылы қабылданған тираминнің қысымды өте әлсіз әсерін ғана көрсетеді. Адамдарда моклобемидтің n-оксидті метаболиттері және моклобемидтің өзі MAO A-ның ингибициялануына ең көп жауап береді; басқа метаболиттер бастапқы қосылыстан айтарлықтай аз әсер етеді. Моклобемид сондай-ақ гипоксияға қарсы немесе ишемияға қарсы әсерлерінде нейропротективті қасиеттерге ие; моклобемид селегилинге ұқсас нейроқұтқару қасиеттеріне ие болуы мүмкін, бірақ оны анықтау үшін зерттеулер қажет. Тромбоциттердегі MAO көбінесе MAO B болып табылады және ол адамдарда аздап ғана тежеледі; тежелу моклобемидтің MAO B-ны тежеуші қасиеттері бар метаболиттерінің төмен деңгейіне байланысты. Моклобемидтің егеуқұйрықтарда аралас MAO A/MAO B ингибиторы екені, ал адамдарда таза MAO A ингибиторы екені, норэпинефриннің, серотониннің және аздап допаминнің ыдырауын тежейтіні хабарланды. Нейротрансмиттерлердің қайта сіңірілуі тежелмейді. Фармакодинамикалық әсер белсенділікті, көңіл күйді көтеруді және дисфория, шаршау, концентрация қиындықтары сияқты симптомдарды жақсартуды қамтиды. Ұйқының ұзақтығы мен сапасы жақсаруы мүмкін. Депрессияны емдеуде антидепрессанттық әсер көбінесе емдеудің бірінші аптасында байқалады (TCА/SSRI-лермен салыстырғанда ертерек). MAO активтігі соңғы дозадан кейін 24 сағаттан кейін толығымен қалыпқа келеді, бұл 24 сағаттан кейін басқа антидепрессантқа жылдам ауысуға мүмкіндік береді. Плазма ақуыздарымен орташа байланысқан, әсіресе альбуминмен. Ұзақ жартылай өміріне қарамастан, бір дозаның фармакодинамикалық әсері шамамен 16 сағатқа созылады. Препарат бауырда толығымен метаболизденеді; CYP2C19 субстраты және CYP2C19, CYP2D6 және CYP1A2 ингибиторы болып табылады. Препараттың 1%-дан кемі өзгермеген күйде шығарылады; метаболизденген препараттың 92%-ы алғашқы 12 сағат ішінде шығарылады. Басты метаболиттер – морфолин N-оксидтеу арқылы түзілген N-оксид Ro 12 5637 және морфолин C-оксидтеу арқылы түзілген лактам туындысы Ro 12 8095; белсенді метаболиттердің мөлшері өте аз. Өзгермеген препараттың (1%-дан кем) және метаболиттер бүйрек арқылы (немесе зәрмен) шығарылады. Моклобемидтің негізгі ыдырау жолы – оксидтелу. Препараттың шамамен 44%-ы бауыр арқылы өтетін алғашқы өту әсерінен жоғалады. Жас және бүйрек функциясы моклобемидтің фармакокинетикасына әсер етпейді. Алайда, бауыр функциясы күрт төмендеген пациенттерге моклобемидтің метаболизмі баяулауына байланысты дозаны азайту қажет. Тамақ сіңіруді баяулатады, бірақ моклобемидтің биожетімділігіне әсер етпейді. Моклобемид қан-ми тосқауылынан жақсы өтеді, орталық нерв жүйесіндегі плазманың ең жоғары деңгейі препаратты қолданғаннан кейін 2 сағаттан кейін пайда болады.

Жануарлар токсикологиясы

Жедел улану: Тышқан және егеуқұйрықтарда ауыз арқылы қабылдағандағы көрсеткіштер жоғары, бұл кең терапиялық индекске нұсқайды. Тышқандар үшін LD50 – 730 мг/кг, ал егеуқұйрықтар үшін – 1300 мг/кг. Иттерде 300 мг/кг дозадан астам мөлшерде қабылдағанда құсу, сілекей шығу, атаксия және ұйқышаңдық байқалды. Созылмалы улану: 18 айлық зерттеуде егеуқұйрықтарға 10 мг/кг дозасында созылмалы улану белгілері байқалмады, 50 мг/кг және 250 мг/кг дозаларында ғана жеңіл салмақ жоғалту, ал 250 мг/кг дозасында сілтілі фосфатаза және гамма-ГТ деңгейінің сәл жоғарылауы тіркелді. Иттерде жүргізілген зерттеулер адамға қатысты улануды көрсетпеді. Бауыр немесе жүрек-қан тамырларына әсер ететін уланудың болуына дәлел табылған жоқ.

Тарих

Қайталанбайтын МАОИ антидепрессанттары 1950 жылдары кездейсоқ ашылды, бірақ олардың уыттылығы, әсіресе қауіпті тағамдық өзара әрекеттесулері анықталғаннан кейін және бәсекелес трициклдік антидепрессанттар пайда болғаннан кейін танымалдылығы төмендеді. Кері қайтарылатын МАОИ препараттары депрессиялық бұзылыстарда тиімді болады деген үмітпен жасалды, бірақ ескі, қайталанбайтын қосылыстардың уыттылығын азайту мақсатында; моклобемидтің ашылуы және сатуға шығарылуы, қауіпті тираминмен байланысты тағамдық өзара әрекеттесудің болмауы және күшті антидепрессанттық әсерлеріне байланысты МАОИ-ға деген жаңа қызығушылықты тудырды. 1992 жылы моклобемид әлемдік нарыққа енгізілді. Моклобемид – кеңінен сатылатын алғашқы кері қайтарылатын МАОА тежегіші. Моклобемид, сондай-ақ ССЖИ (селективті серотониннің кері қабылдануын тежегіштер) сияқты басқа да жаңа антидепрессанттар, рецепттерді жазу ережелерінде өзгерістерге және депрессиялық бұзылыстарды емдеу мүмкіндіктерін кеңейтуге әкелді. 1972 жылы Швейцарияда ашылған моклобемид алғаш рет Ұлыбритания мен Еуропада МАО А-ның алғашқы кері қайтарылатын және таңдамалы тежегіші ретінде бекітілді және қазір әлемнің 50-ден астам елінде тіркелген. Бұл препарат трициклдік антидепрессанттарға қарағанда жанама әсерлері, қабылдануы және дозадан асыру жағдайындағы қауіпсіздігі жағынан әлдеқайда артықшылықты. Депрессияны емдеудегі тиімділігі тұрғысынан, моклобемид барлық негізгі антидепрессанттар кластарымен бірдей тиімді деп танылды. Кері қайтарылмайтын МАОИ қабылдап жатқан адамдардан айырмашылығы, диеталық шектеулердің қажеті жоқ, және ССЖИ және петидин сияқты басқа серотонергиялық әсерін күшейтетін препараттармен маңызды өзара әрекеттесуден басқа, сирек кездесетін қауіпті дәрілік өзара әрекеттесулер бар. Осы артықшылықтарының арқасында моклобемид медициналық "рецепт арсеналына" пайдалы қосымша ретінде қарастырылды. Сонымен қатар, моклобемид нарықтағы көптеген басқа антидепрессанттардан айырмашылығы, жыныстық функцияның барлық аспектілерін жақсартатыны анықталды. Қазіргі таңда клиникалық тәжірибеде қолданылатын жалғыз кері қайтарылатын МАОИ – моклобемид.

Қоғам және мәдениет

Австралиялық ТГА моклобемидті 2000 жылдың желтоқсан айында мақұлдады. Ол әлем бойынша көптеген саудалық атаулармен сатылады, оның ішінде: Apo Moclob, Apo Moclobemide, Auromid, Aurorix, Bei Su, Biorix, Depnil, Eutac, Hai Bei Lin, Langtian, Manerix, Mobemid, Moclamine, Moclo A, Moclobemid 1 A Pharma, Moclobemid AL, Moclobemid HEXAL, Moclobemid ratiopharm, Moclobemida, Moclobemida Genedec, Moclobemida Teva, Moclobemide Actavis, Moclobemide Aurobindo, Moclobemide CF, Moclobemide Mylan, Moclobemide Sandoz, Moclobemide Sopharma, Moclobemide Teva, Moclobemid neuraxpharm, Moclobemid ratiopharm, Moclobeta, Moclod, moclodura, Moclostad, Mocrim, Moklar, Teva Moclobemide, Tian Tai, Ya Zheng және Zorix.