Кіріспе
Грекия мифологиясында Македон, сондай-ақ Македония ([[wikt:Μακεδών#Ежелгі грек) немесе Македнос ([[wikt:μακεδνός#Ежелгі грек), түрлі көне грек деректерінде ежелгі македониялықтардың мифтік атасы саналады. Көптеген нұсқаларда ол Эпирден келген жергілікті немесе көшіп келген басшы болып суреттеледі, ол Македонияға өз атын берген, ал бұл аймақ бұрын Страбон айтқандай Ематия деп аталған, ал Марсиас Пелланың сөзіне сенсек, ол Фракияның бір бөлігі болған.
In Greek mythology, Makedon, also Macedon ([[wikt:Μακεδών#Ancient Greek) or Makednos ([[wikt:μακεδνός#Ancient Greek), was the eponymous ancestor of the ancient Macedonians according to various ancient Greek fragmentary narratives. In most versions, he appears as a native or immigrant leader from Epirus, who gave his name to Macedonia, previously called Emathia according to Strabo, which according to Marsyas of Pella was until then a part of Thrace.
Этимология
Македониялық (Makedón) грекше μᾰκεδνός (makednós, "ұзын, жіңішке") деген сөзбен байланысты. Екі сөйлем де дәстүрлі түрде индоевропалық *mak немесе *meh2k түбірінен туындаған, яғни "ұзын, тар", поэтикалық грек тіліндегі makednós немесе mēkedanós "ұзын, биік", дорийлік mãkos және аттикалық mẽkos "ұзындық", Макистос – Элис қаласының мифологиялық атаушысы және Гераклдың эпитеті, Авестадағы masah "ұзындық", хеттік mak l ant "жіңішке", латынша macer "сүйекті" және протогермандық *magraz "ауыр, сүйекті" сөздерімен туыс. Македониялықтардың тайпалық атына да осы түбір мен мағына дұрыс тағайындалған, ол грек тілінде бастапқыда "ұзын бойлылар" немесе "таулықтар" деген мағынаны білдірген деп жиі түсіндіріледі.
Зевстің ұлы
Константин Порфирогенит келтірген "Гезиодтың әйелдер каталогының" бір үзіндісінде былай делінген: "Македония елі Гессиод ақыны айтқандай, Зевстің ұлы Македон мен Девкалионның қызы Тияның есімімен аталыпты. "Hippiocharmes" поэтикалық эпитетін "атқа мінген күресуші" немесе "көліктегі жауынгер" деп аударуға болады, сондай-ақ ол Эол, Хеленнің ұлы, Тройл және Амифаонға да тиесілі деп айтылады. Македониялық тарихшы Марсиас Пеллалық (б.з.д. 4 ғасыр) жазбасының бір бөлігі, "Илиада" XIV 226-ның түсіндірмешісі арқылы, "Әйелдер каталогында" кездесетін шежірені растайды: "Зевс пен Тияның ұлы Македон сол кезде Фракияға тиесілі болған жерді жаулап алып, оны өзінің атымен Македония деп атады. Ол жергілікті әйелге үйленіп, екі ұл туды: Пиер және Амат. Анасының сирек кездесетін аты Тия, "kai Thyias, және Тия" деген тіркес арқылы Айтрия немесе Айтия болып бұрмаланған. Дельфи дәстүрінде Тия – Тиадтардың эпонимі, Дионис культіндегі Маэнадтардың басқаша аты, ол, әрине, Македонияда да қабылданған. Гесиодтың мәтінінің мифологиялық мерзімі Троя соғысы мен "Илиадаға" дейінгі уақытты көрсетеді, себебі содан бері Магнеттер Магнезияда, Фессалияда қоныстанған. "Әйелдер каталогы", б.з.д. 8-6 ғасырлар аралығында жасалған, б.з.д. 5 ғасырға дейінгі тарихнамадағы Македония туралы ең алғашқы және жалғыз дерек болып табылады.
Эольдың ұлы
Гелланиктың "Аргостағы Гера діни қызметкерлері" атты хронологиялық еңбегінің фрагментінде, Стефан сақтап қалғандай, Македон – Эолдың ұлы. Гелланик өзінің "Hiereiai tes Heras en Argei" еңбегінің бірінші (кітап немесе мұрағат тізімі) бөлімінде осылай хабарлайды. Эолдың ұлы Македоннан қазіргі македониялықтар аталған, ол кезде мисиандармен жеке өмір сүрген. Фрагментте үш Эолдың қайсысы Македонның әкесі екені нақты көрсетілмеген, бірақ Евстафий оны Эолдың он ұлының бірі, яғни Эленнің ұлы деп мәлімдейді. Кейінгі дәстүрлерде Магнес те Эолдың он ұлының бірі және Пиердің әкесі ретінде айтылады. Н.Г.Л. Хаммонд Гелланиктың бұл мәліметіне, сондай-ақ Тессалиялық Магнес Македонның бауыры болғанына сүйене отырып, македония тілі – эолдық грек диалектісі деген болжам жасады. Джонатан М. Холл Магнесті және Македонды Хеленге тікелей туыстығы жоқ және кейін Олимпиадаға қатысқан, мысалы, этолдар, акарнаниялықтар және аркадиялықтар сияқты шеттетілген басқа да тайпалармен салыстырады. Ал Евгений Н. Борза осы мифологиялық тұлғаға ешқандай тарихи тұжырымдар жасауда маңыз бермейді.
Озирис ұлы
Диодор Сицилийдің "Тарих кітапханасының" бірінші тарауындағы "Мысыр ескерткіштері" кітабында грек және мысыр мифологиясы біріктірілген. Озирис, оның түрлі мифтері мен жорықтарында Дионистің орнын алды. Геродоттың сөзіне қарағанда, Озирис – Мысыр Дионисі, ал Птолемейлер әулеті Дионистен тараған деп мәлімдеген. (Осирис-Дионис құдайы туралы да қараңыз). Диодор былай дейді: "Египеттік деректерге сәйкес, Озириске оның екі ұлы – Анубис және Македон еріп жүрді, олар батылдықтарымен ерекшеленді. Екеуі де белгілі бір жануарлардан алынған, мінез-құлқы адамдардың батылдығына ұқсамайтын соғыс жабдықтарын таңды, Анубис иттің терісін, ал Македон қасқырдың алдыңғы бөлігін киді. Сондықтан осы жануарлар египеттіктер арасында құрметті саналады. Македонды ол Македонияның патшасы етіп тағайындады, және Македония оның құрметіне аталды." Македон Ликополистің египеттік қасқыр құдайы Упуауеттің орнын алды, ал кейінгі дәуірлерде Македон қасқырға айналатын Ликаонның ұлы ретінде еске алынады.
Ликаонның ұлы
Аполлодордың айтуынша, бірақ Паузания мен Гигинус тізімінде кездеспейді, Македон Аркадия патшасы зұлым Ликаонның елу ұлының оныншысы. Оның анасы нимфа Киллина, Нонакрис немесе белгісіз әйел болуы мүмкін. Оның географиялық жағынан ең жақын бауыры – Теспрот. Клавдий Элианның «Пинд пен жылан» әңгімесінде Македон – Ематия патшасы Ликаонның ұлы, «оның атымен ел Македония деп аталды, бірақ бұрынғы атауын сақтамады». Евстафий шежірелерді жинақтағанда былай дейді: «Зевс пен Электраның ұлы Ематион, Аиактың ұлы Македон туғанға дейін дүниеге келді» (Ликаон емес). Страбон оны жай ғана архайос гегемон (ескі басшы) деп атаса, Псевдо-Скимн оны гедженес базилеус (жерден туған патша) дейді. Севильский Исидор оны «Deucalionis materno nepote» (Девкалионның аналық немересі) – деп сипаттайды.
Ұрпақтар
Марсиас Пеллалықтың айтуынша, Зевстің ұлы Македон, жергілікті әйелден екі ұл – Пиер және Аматты дүниеге келтірген. Стефанның "Этникасында" (мүмкін, Теаген арқылы) Македонның ұлдары мен немерелері: Атинтан (Ликаон нұсқасында) – Эпир немесе Иллириядағы бір аймақтың атаушысы, Берес (Ботиядағы Миеза, Берея және Ольган топонимдерінің әкесі), Цекроптың қызы Орейтиядан туған Еуропус және Селевк I Никатордың туған жері Оропус, ол, әлдебір себеппен Еуропуспен шатастырылуы мүмкін. Соңында, Ликаонның нұсқасында, Ематия патшасы болған Пинд – Македонның ұлы, ол өз атын Пиндке берген, сол жерде қайтыс болған, ол Дорис өзені, Грекияның орталық аймағы. Бұл жерлер Македонияға дейінгі немесе кейінгі элементтерді көрсетеді ме, әлде жоқ па, белгісіз, себебі Ематия және Пиерия Македониядан бұрынғы топонимдер. Кейінгі мифтік дәстүрлерде анахронизм жиі кездеседі. (Мысалы, Боэот, Огигес автохтонның әкесі ретінде айтылған).
Классикалық форма
Грек тіліндегі дереккөздерде есімнің көбінесе екі ерекшелікпен Μακεδών (Makedôn) деп кездеседі: Гесиодтағы Μακηδών (Makêdôn) поэтикалық түрі, дактилдік гексаметрдің метрикалық ырғағына сәйкес келетін ұзақ медиалды дауыстыға ие, және Аполлодордағы Mάκεδνος (Mákednos) немесе латынша Macednus, баритонез және апофониямен. Бұл рецессивтік акцент екі македондық бартонды жеке есімді – Κοῖνος (Koînos) және Βάλακρος (Bálakros) (аттикалық/грек сөздері: koinós, phalakrós) – еске салады, бірақ Makedôn немесе Mákednos түпнұсқа жазуы екенін дәлелдеу мүмкін емес. Сонымен қатар, dnos жұрнағы, Геродоттың "Dorian Makednón ethnos" немесе makednós, «ұзын» дегенді білдіретін сирек поэтикалық эпитет, эпиграфияда кездеспейді және македониялықтардың өзі қолданбағандай. Латын тіліндегі дереккөздерде бұл есім Македо деп аталады. Латын тіліндегі Macedo және грек тіліндегі Μακεδών (Makedôn) сөздері ең алдымен македониялық адамды білдіреді. Олар, көбінесе Рим дәуірінде, жеке еркек есімдер ретінде де қолданылған (мысалы, Macedonius).