Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фосфор, оттегі және сутектен тұратын кез келген қышқыл қосылысы.
Any acidic compound made of phosphorous, oxygen, and hydrogen
Химияда фосфор оксокислотасы (немесе фосфор қышқылы) – молекуласы фосфор, оттегі және сутектің атомдарынан құралған кез келген қышқылдың жалпы атауы. Мұндай қосылыстардың саны шексіз болуы мүмкін. Олардың кейбіреулері тұрақсыз және бөліп алынбаған, бірақ туынды аниондар мен органикалық топтар тұрақты тұздар мен эфирлерде кездеседі. Биология, геология, өнеркәсіп және химиялық зерттеулер үшін ең маңыздылары – фосфор қышқылдары, олардың эфирлері мен тұздары – фосфаттар. Жалпы алғанда, оттегі атомына байланысқан кез келген сутек атомы қышқыл болып табылады, яғни –OH тобы протонды жоғалтып, теріс зарядталған топты қалдырады, осылайша қышқыл фосфор оксоанионына айналады. Әрбір жоғалған қосымша протонның Ka1, Ka2 және Ka3 қышқыл диссоциация тұрақтысы болады, оны көбінесе оның колгорифмымен (pKa1, pKa2, pKa3) көрсетеді. Фосфорға тікелей байланысқан сутек атомдары әдетте қышқыл емес.
In chemistry, phosphorus oxoacid (or phosphorus acid) is a generic name for any acid whose molecule consists of atoms of phosphorus, oxygen, and hydrogen. There is a potentially infinite number of such compounds. Some of them are unstable and have not been isolated, but the derived anions and organic groups are present in stable salts and esters. The most important ones—in biology, geology, industry, and chemical research—are the phosphoric acids, whose esters and salts are the phosphates. In general, any hydrogen atom bonded to an oxygen atom is acidic, meaning that the –OH group can lose a proton leaving a negatively charged – group and thus turning the acid into a phosphorus oxoanion. Each additional proton lost has an associated acid dissociation constant Ka1, Ka2 Ka3, , often expressed by its cologarithm (pKa1, pKa2, pKa3, ). Hydrogen atoms bonded directly to phosphorus are generally not acidic.
Жіктеу
Фосфордың оксоқышқыштарын фосфор атомдарының тотығу дәрежесіне қарай жіктеуге болады, ол +1-ден +5-ке дейін өзгеруі мүмкін. Оттек атомдары әдетте 2-тотығу дәрежесінде болады, бірақ молекула құрамында пероксид тобы болса, 1-тотығу дәрежесінде болуы мүмкін.
The phosphorus oxoacids can be classified by the oxidation state(s) of the phosphorus atom(s), which may vary from +1 to +5. The oxygen atoms are usually in oxidation state 2, but may be in state 1 if the molecule includes peroxide groups.
Тотықтандыру күйі +1
Гипофосфор қышқылы (немесе фосфино қышқылы), (немесе) бір протонды қышқыл (яғни, бір ғана сутек атомы қышқыл қасиетте). Оның тұздары мен эфирлері гипофосфиттер немесе фосфинаттар деп аталады.
Hypophosphorous acid (or phosphinic acid), (or ), a monoprotic acid (meaning that only one of the hydrogen atoms is acidic). Its salts and esters are called hypophosphites or phosphinates.
Тотықтандыру дәрежесі +3
Фосфор қышқылы (немесе фосфон қышқылы), (немесе) дипротондық қышқыл (тек екі қышқыл сутегі бар). Оның тұздары мен эфирлері фосфиттер немесе фосфонаттар деп аталады.
Phosphorous acid (or phosphonic acid), (or ), a diprotic acid (with only two acidic hydrogens). Its salts and esters are called phosphites or phosphonates.
Тотықтандыру дәрежесі +4
Гипофосфор қышқылы, (немесе (HO)₂P–P(OH)₂). Барлық төрт сутегі де қышқыл табиғатқа ие. Оның тұздары мен эфирлері гипофосфаттар деп аталады.
Hypophosphoric acid, (or (HO)2P–P(OH)2). All four hydrogens are acidic. Its salts and esters are hypophosphates.