Кіріспе

Француз шарап жүзімі Аunis (онис, oni) – Францияның тарихи провинциясы, Шаренте-Маритим департаментінің солтүстік-батысында орналасқан. Оның тарихи астанасы Ла-Рошель, ол провинцияға атын берген тарихи астана Каструм Альлионис (Шательон) орнынан иелік еткен. Бұл Аквитания герцогтығының феодалы болған. Ол солтүстікте Маре Пойтвенге, шығыста Басс-Сентонге (және Ниорте) және оңтүстікте Рошфорте дейін созылған. Аунис Ре аралына шамамен 20–25 км-ге ықпал еткен. Провинция Франция королі Карл V билік құрған 1374 жылы ресми түрде мойындалды: «1374 жылы Карл V Ла-Рошельді Сентонгеден бөліп, Рошфор, Марен және уақытша Бенон юрисдикцияларын қамтитын провинциялық үкімет құрды. Осылайша Аунис заңды түрде жеке провинцияға айналды». Аунис Франциядағы ең кішкентай провинция болған. Қазіргі уақытта ол Сентонжбен бірге Шаренте-Маритим департаментінің құрамына кіреді. Аунистің тұрғындары Аунзиен (еркек) немесе Аунзиен (әйел) деп аталған. Ағылшын тілінде Aunisian деп аталады.

География

Аунис көбінесе толқынды бор жазығы, оның кеме жүзе алатын өзендері әрдайым маңызды байланыс жолы болған, соның арқасында экономикалық даму мен аймақтың қалалануы қалыптасты. Аймақ жағалауға жақын орналасқан, түрлі-түрлі теңіз жағалаулары мен жағалаудағы аралдарға ие, олар теңіз шаруашылығының дамуына ықпал еткен. Бүгінде туризмнің маңызы ерекше зор.

Географиялық негіздеме

Аунис екі өзенмен шектеседі: солтүстікте Севр-Ньортаза, оңтүстікте Шаренте. Батысында Атлант мұхиты және екі арал – Ре және Айкс аралдары орналасқан. Шығыс жағынан Миньон өзенінің (Севр-Ньортазаның негізгі сол саласы) аңғары, Сент-Феликс маңындағы Сантонг төбелері және Трезенс пен Бутон аңғарларымен шектеседі. Аунис – юра кезеңінің бор жазығы, жұмсақ төбелерге ие, онда ешбір аңғар толығымен жабылмаған, ал жер беті теңізге қарай бірте-бірте төмендейді. Ре және Айкс аралдары бір уақытта және бір типті тау жынысынан пайда болған. Бұл Аквитания бассейнінің солтүстік шетін құрайтын Атлант мұхитының ішіне қарай созылған үшбұрышты үстірттің бөлігі. Көптеген тұщы және тұзды су батпақтары кепкен жерлерде пайда болды, бірақ бұл жалпы жер бедерін көп өзгертпеді. Тұзды су батпақтары – бұрынғы теңіз шығанақтары, теңіз немесе өзен шөгінділерінен құралған. Орта ғасырлардан бері адамдар оларды үздіксіз кептіріп келеді. Солтүстікте Марас Пуатевен кепті, орталық бөлігінде шағын Кюре өзені мен оның негізгі саласы Вирсон, ал шығысында Миньон аңғары жатыр. Оңтүстікте 17 ғасырдан бері кептірілген «Кіші Фландрия» батпақты жерлері орналасқан. Бұлардың барлығы департаменттің солтүстігіндегі ауыл шаруашылығы және бүркіт өсіру үшін өте маңызды тұщы су қоры құрайды.

Көлік

Даланың географиялық орналасуы байланыс үшін әрқашан өте қолайсыз болды. Аймақ дерлік анклав сияқты еді және ұзақ уақыт бойы француз корольдігінің саяси және географиялық шетінде қалды. Осы географиялық оқшаулықты жою үшін үлкен күш-жігер жұмсалды. Күмәні жоқ, ең таңғажайып оқиға – 1857 жылы Ла-Рошель мен Рошфордан Парижге дейін темір жолдың салынуы болды. Бұл желі бірнеше рет жаңартылды (екі жолға дейін кеңейтілді және 1993 жылы TGV пойыздары үшін электрлендірілді). Нант пен Бордоны байланыстыратын және Ла-Рошель, Шательон Плаж және Рошфор арқылы өтетін аймақтық темір жолдар да Ауниске қызмет көрсетеді. Жолдар да айтарлықтай жаңартылды, атап айтқанда Ла-Рошельден Рошфортқа, Ла-Рошельден Ниортқа дейінгі жолдар, Рошфорттан Сентке дейінгі A837 тас жолы, Рошфорттағы Шарент өзені үстіндегі виадук, Ла-Рошельді айналатын сақиналық жол және Ре аралына дейінгі көпір – барлығы қазір екі бағытты жолдар. Байланыс инфрақұрылымын жаңғырту 19 ғасырдың екінші жартысында, Екінші француз империясының соңында, экономикалық белсенділіктің әртараптанған кезеңінде ең жақсы деңгейге жетті.

Ауыл шаруашылығы және теңіз қызметі

Екі негізгі ауыл шаруашылығы ресурсы – қарқынды егістік (бидай, жүгері, майлы дақылдар) және мал шаруашылығы. Сүт сиырлары көптен бері басты рөл атқарып келді, бірақ ет үшін сиырлар мен бұқалар өсіріледі (көбінесе батпақты жерлерде). 1876 жылы филоксерадан құтылғаннан кейін жүзімдіктерге көз жеткізбеді, алайда Ре аралында олардың қалдықтары әлі де кездеседі. Теңізде, Севр-Ньортаза эстуариясы мен Ла-Рошельдің солтүстігі аралығында митильтура (миди өсіру) маңызды орынға ие, ал Фурас және Мара-д'Ив табиғат қорығы – устрица өсірудің басты орталықтары. Ла-Рошель заманауи Шеф-де-Бей портының арқасында балық аулау порты ретіндегі мәртебесін сақтап келеді, бірақ балық аулау көлемі азайып барады. Орта ғасырларда Аунис батпақтарынан теңіз тұзын алу аймаққа байлық әкелді, бірақ бұл әдіс Аунис құрлығының жағалауынан толығымен жойылды. Дегенмен, ол Ре аралында және әсіресе Арс аралында сақталып қалды, соңғы кезде шағын көлемдегі қолмен жасалған өндіріс пен минималды қосымша өңдеуі үшін танымал болды. Аунистің солтүстік-шығысында, аймаққа тән ерекшелігімен қорғалатын Бенон орман деген үлкен жапырақты ағаштар ормандығы бар. Оның ауданы 580 км² құрайды, ол Аунизиендердің «жасыл белдеуі» болып табылады.

Туризм

Теңіздің арқасында Аунис өзінің туристік әлеуетін дамытты, ол 19 ғасырдың соңында теңізде шомылуға деген сұраныспен алдыңғы қатарға шықты. Шательон Плаж және Фурас сияқты шомылу жағажайлары танымал болды, ал Ре аралы сияқты үлкен жағажайлар 1960 жылдардан бастап ұлттық құндылыққа айналды. Ішкі теңіз болып табылатын Пертуи д'Антиохе 1970 жылдары демалыс қайықтары үшін танымал болды. Ла-Рошель өзінің үлкен Порт-де-Миним портымен демалыс қайықтарын қабылдай алады және Франция Атлантикасындағы ең ірі демалыс қайықтары портына айналды. Арс-ан-Рэ, Ла-Флотт және Сен-Мартен-де-Рэ де танымал демалыс порттары, ал Севр-Ниуазедегі Маран және Шаренттегі Рошфор өзен порттарында пайдаланылмаған порт алаптары демалыс қайықтарына толы, олардың әрқайсысы 200-ден астам кемені қабылдай алады. Ре аралы туризм есебінен толыққанды өмір сүреді және жазғы маусымда көптеген туристерді қабылдай алады. Бұл «басып кіру» Айкс аралында одан да күшті сезіледі, ол автомобиль көпірі болмаса да, жыл сайын көптеген туристерді қабылдайды. Аунис екі ірі тарихи қаласы – Ла-Рошель және Рошфор арқылы мәдени және қалалық туризмін де дамытты. Ішкі аймақтағы шағын қалалар да қызығушылық тудырады және өздерінің мұралық нысандарын жақсартты, мысалы, Сюржер (Notre Dame шіркеуі, қамал, жаңартылған қала орталығы) және Маран (порт және өзен жағасы), Тонне-Шарент (Шаренттегі кемежайларды басқару). Аунис жасыл туризмді дамытуға үлкен күш жұмсады және әсіресе Агрефёйль-д'Аунис қаласында сапалы туристік базаларды (Ла-де-Фрасе көлі, Ла-Тейлле туристік кешені) құрды.

Тарих

Ежелгі заманда бұл аймақ өркениеттен шалқары қашықтықта болған. Орта ғасырларда ғана провинция тарихқа кірді, Ла-Рошель тағдырын шешіп, оның астанасы атанды.

Ежелгі "pays des aulnes"

Кельт және галло-рим дәуірінде Сантонияның солтүстік бөлігі, кейін "Аунис" деп аталған, өркениеттен шалқап, байланыссыз, ұзақ уақыт бойы назардан тыс қалған аймақ болды. Ежелгі "Аргенсон орманы" бүкіл аймақты жапқан. Ғасырлар бойы бұл алып орман Ботон және Шаренте өзендерінен басталып, ежелгі Пиктон провинциясынан бөліп тұрған, енуге тиімсіз табиғи шекараны құрады. Бұл – елді мекендердің жері, мұнда ағаштар өзен жағалауларында және батпақты аңғарларда орныққан, бірақ емен мен шыршы да қараңғы және құпия орманды құрады, қорқыныш пен ырым-жырымға толы. Сонымен қатар, терең теңіз шығанақтары (солтүстікте Пиктон шығанағы, оңтүстікте Сантон шығанағы) оны тар жарым аралға айналдырды. Оның оқшаулануы оған Pagus Santonum, қазіргі Saintonge деген ат берді. Географиялық оқшаулану байланыс пен сауданы өте нашар қылды. Галло-рим дәуірінің картасынан Аунистің жоқ екенін көруге болады. Ежелгі Рим жолы Медиоланум Сантонумнан (қазіргі Сент) Джулиомагусқа (қазіргі Анжер) дейін жүрген, ол Аунистің шығысынан өтті. Бұл римдік жолдың атауы кейбір қазіргі жер-су атауларында сақталған: Ла Шаусе де Сент-Феликс ("Сент-Феликс жолы") және Ла Шаусе де Марса ("Батпақты жол") – бұл Route départementale D.120, ол Сент-Жан-д'Анжелиден басталып, Deux Sèvres департаментімен шекараға дейін созылады. Бұл римдік жол "Peutinger кестесінде" де көрсетілген, онда да Ауниске римдік жол кірмейді. Соңында, Curé, Virson, Mignon және Gères өзендерінің аңғарлары, қазіргіден әлдеқайда үлкен, аймақтың басып кіретін орманын терең кесіп өтті. Бірақ олардың кемшілігі бар еді – су тасқынына бейімділігі, оларды нағыз батпақтар мен сортаңдарға айналдырып, аймаққа жетуді қиын етті. Осы табиғи құбылыстардың барлығы бірігіп, "бұл аймақ [ ], жиі су батып, батпақты, байлықтары бар, қорғануға оңай, бірақ шабуыл үшін негіз бола алмайды" деген тұжырымға келді. Жағалауды кельттер мекендеген, тіпті Pagus Santonum дәуірінде де, олар аймақты Сантонг деп атап, өздерін Сантон деп атаған, содан кейін б.з.б. 1 ғасырында римдіктер келді. Сантонг Шаренте өзенінің үлкен аңғарлары және оның екі негізгі саласы – Сеунь және Бутонна арқасында солтүстік аймаққа (Аунис) қарағанда жақсы өмір сүру және жұмыс істеу жағдайларын ұсынды. Сеудренің үлкен Жиронда сағасы Гаронна арқылы оңтүстіктегі Рим империясының озық өркениетімен тікелей байланысқа мүмкіндік берді. Көлік негізінен су жолдарымен жүргізілді, тіпті римдіктер одан да озық және қымбат жолдарын салғаннан кейін де. Римдіктердің б.з. 1 ғасырының ортасында басып алғанға дейін кельттер Сантон шығанағының солтүстік жағалауында бекініс орнатқан. Олар шығанақтағы кейбір аралдарды да отарлап алды, бүгінде олар Мараи де Рошфорт аймағының бөлігі. Сантондықтар тұзды суды алу технологиясын жетілдіру үшін көп еңбек сіңірді, олардың ежелгі өндіріс орындары жағалауға орналастырылған. Бұл – тұзды жерлер ("site à sel"). Бұл шағын өндіріс орындары Сантон шығанағының солтүстігінде, теңіз жағалауында, терең сағаларда және аралдардың барлық жерінде (әсіресе Альбе аралында) көптеп кездесетін. Римдіктер соғыс бастағаннан кейін тұздықтар тез арада тасталып кетті, өйткені жаңа отаршылар тұз өндірудің тиімді әрі өнімді әдісін өздерімен бірге алып келді. Дегенмен, римдіктер тұзды балдырларды оңтүстікте, әсіресе Маренн қаласында және Сеудре өзенінің жағалауында орналастыруды жөн көрді. Бұрын пайда табуға бағытталған тұз өндіруді Жиронда айналасында жылдамдатуға болады, ол Рим империясының оңтүстік провинцияларына тауарлар тасымалдауға арналған маңызды артериялық өзенге айналды. Галло-рим дәуірінің алғашқы үш ғасырында римдіктер әсіресе Аунис теңізінің жағалауы мен ежелгі Аргенсон орманы ("Аргенсон орманы") арасындағы аумақты отарлауға құштар болды, соңғысы Сантон қолына жер алды. Жаңа отаршылар теңізге біршама арқа сүйегендіктен, өздерінің виллаларын – бірнеше ондаған акрлы үлкен фермаларды орнатқан, олар қалалардың өзінен бұрын – Ардильер, Ле Ту, Баллон және Таирде. Бұл жерлердің барлығы көптеген археологиялық табылғандарды қалдырды: Баллоннан галла-рим вилласының қалдықтары табылды; Ардильересте галла-рим заттары бар қабірлер табылды; Туда 19-ғасырда галла-рим вилласы мен кейбір монеталар табылды. Алайда, біздің заманымыздың 3-ші ғасырының аяғында Pagus Santonum өркендеудің жаңа дәуіріне кірді, ал оның солтүстік бөлігі Аквитанияға біріктірілгеннен кейін де өркендеді. Римдіктердің "P...

Орта ғасырлардағы "pagus alnensis"

Аунис орта ғасырлар бойына тағы да ескере берілмеді, өйткені ол римдіктердің жорықтары кезінде үлкен жолдарды өздеріне біріктірген варварларды "назарында ұстамады". 6 ғасырда франктар қоныстанғаннан бастап, 9 ғасырғы Каролингтер әулетіне дейін провинция тұрақсыз және дербес болды. Саентонг тарихқа Каролингтер билігі тұсында енді. Оның аты, Pagus Alnensis, алғаш рет 785 жылы айтылды. Ол Пуату графтарының бақылауында болды. 10 ғасырдың соңында Каролингтер билігі күйрегеннен кейін Аунис Сент-Онгтен бөлініп, алғашқы астанасы Шателлион болды. 9-10 ғасырларда Пуату графтары Аунис жағалауын нығайтуға асықты. Олар викингтердің қатеріне қарсы тұру үшін Шательондағы төрт мұнаралы бекіністі өздерінің басты тірегі ретінде салды. Бірақ өзендер мен ағыстар арқылы ішкі аймаққа жасалған нормандардың қайта-қайта шабуылдары үлкен қауіпсіздіксіздікке алып келді. Сондықтан 9 ғасырда Пуату герцогы "Бенон каструмы" деп те аталатын Суржерс бекіністі қаласын салды, ол "төртбұрыштың ортасында тұрған мұнара, екі жолмен және үш суармен қоршалған" еді. 11 ғасырдың соңында Пуату графтары аймақтың ұмытылған шұңқырларына көңіл бөлді және оларды басымдыққа қойды. Ең бастысы, олар Аргенсон орманын тазартудан кейін қуатты аббаттықтарды құруға ынталандырды. Grâce Dieu аббаттығы Бенонда салынды, ол Аунисте құрылған алғашқы цистерциан аббаттығы және орманды тазарту қозғалысының белсенді қатысушысы болды. Тазартулар ежелгі орманға ауылдар мен шаруашылықтар (бидай, сұлы, арпа) құруға және жүзімдіктер отырғызуға жол ашты. Мықты монастырлар, феодалдардың қолдауымен, 11 ғасырда Аунисті тазартуға көмектесті. Бірақ бұл топырақ жұмыстары негізінен 12-13 ғасырларда аяқталды, кейін ғана олар Аунистің "даласына" айналды. Жағалауда тұзды сулар пайдалы болды және Аунистің байлығын құрды, ал 11 ғасырдың соңында оның гүлденуі қамтамасыз етілді. Шательон тез арада Аунистің ең ірі бекінілген қаласына және Аунистен тұз, ал Сент-Онгтен шарап тасымалдаудың маңызды портына айналды. Осылайша, 1130 жылы провинцияны Аквитания герцогы Уильям X басқарды, Элеонораның құдайы Аквитаниядан Франция королі Людовик VII-ге, содан кейін олардың ажырасуынан және қайта үйленуінен кейін Англия королі Генрих II-ге берілді. Аунис 1224 жылы Франция королі Людовик VIII арқылы француздарға қайтарылды, бірақ 1360 жылы Франция королі Иоанн II арқылы Бретань шарты бойынша қайта жаңартылды. Бұл жағдай 1371 жылы жойылды, провинция Франция королі Карл V-ке қайта берілді.

Облыстың құрылуы

1374 жылы король ресми түрде Сент-Онгтен бөлініп, Аунисті құрды: "1374 жылы Карл V Ла-Рошельді Сент-Онгтен бөліп, Рошфор, Марен және біраз уақыт Бенон юрисдикцияларын қамтитын провинциялық үкімет құрды. Осылайша Аунис заң жүзінде жеке провинцияға айналды".