Кіріспе
17 ғасырдағы Еуропа мемлекетінің ұсынысы Польша-Литва-Рутения одақтастығы (Rzeczpospolita Trojga Narodów, Річ Посполита Трьох Народів) – 17 ғасырда Еуропа мемлекетінің ұсынылған жобасы, ол сол кездегі Польша-Литва одақтастығын алмастыруы тиіс еді, бірақ ешқашан құрылмады. Украина гетманы Богдан Хмельницкий түрлі уақыттарда, әсіресе 1648 жылғы казақ көтерілісі кезінде, негізінен этникалық украиндық жерлерде поляк үкіметіне қарсы Рутенияның Ұлы Герцогтығын құру мүмкіндігін қарастырды (Қмельницкий көтерілісін қараңыз). 1658 жылғы Хадяч шартында ұсынылғандай, мұндай Рутениялық герцогтық Польша-Литва одақтастығының толық құқықты мүшесі болуы керек еді, осылайша үш тарапты Польша-Литва-Рутения одақтастығы құрылатын еді. 1659 жылдың мамырында Польша сеймі шартыға түзетулер енгізіп бекітті. Юрий Немирычтың жоспары бойынша, казактардың бір бөлігіне дворян титулы беріліп, олар 1658 жылдан бастап Рутенияның Ұлы Княздығын басқаруға тиіс еді. Гетман Иван Выговский казактардың көп бөлігін Униат шіркеуін сақтауға көндіре алмады, ал Католик шіркеуі оны таратудан бас тартты, бірақ көптеген казактар бұл идеяға қарсы болды. Бұл жоспар Переяслав шартының күшін жоюды және Орыс мемлекеті мен одақ арасындағы жаңа қақтығыстарды тудыруды білдірді. Канадалық тарихшы Пол Роберт Магоси бұл қазақтар арасындағы келіспеушіліктер мен орыс басқыншылығының нәтижесінде болды деп санайды. Алайда, бұл оқиғалар Хадяч шартына қол қойылғанға дейін болған. Ресейлік тарихшы Таирова Яковлева Польша қоғамының қарсылығы мен Папаның ықпалын ратификацияның сәтсіздігіне себеп деп есептейді. Польша-Литва-Рутения одақтастығы идеясы 1861 жылы қаңтар көтерілісі кезінде, Хородлода өткен патриоттық демонстрацияда қайта жанданды. Бұрынғы Литваның Волынь және Подолия Ұлы Герцогтығының Конгресс Польшасының шляхталары Хородлоның екінші одағы деп жариялады. Екінші Хородло одағының негізінде құрылатын Жаңа одақ үш ұлтқа негізделген болуы керек еді, ал ұсынылған гербінде поляк бүркіті, литвалық Пагоня және Рутенияның қасиетті қамқоршысы – Архангел Михаил бейнеленген еді.
The Polish–Lithuanian–Ruthenian Commonwealth (Rzeczpospolita Trojga Narodów, , Річ Посполита Трьох Народів) was a proposed European state in the 17th century that would have replaced the existing Polish–Lithuanian Commonwealth, but it was never actually formed. A way to establishment a Grand Duchy of Ruthenia was considered by the Ukrainian hetman Bohdan Khmelnytsky at various times, particularly during the 1648 Cossack insurrection, against Polish rule in the primarily ethnically Ukrainian territories (see Khmelnytsky Uprising). Such a Ruthenian duchy, as proposed in the 1658 Treaty of Hadiach, would have been a full fledged member of the Polish–Lithuanian Commonwealth, which would thereby have become a tripartite Polish–Lithuanian–Ruthenian Commonwealth. In May 1659, the Polish Diet (Sejm) ratified the treaty with an amended text. The plan, as envisioned by Yuri Nemyrych, would have ennobled a portion of the Cossacks, which would then run the Grand Principality of Ruthenia (1658). Hetman Ivan Vyhovsky could not get enough Cossacks agree to keeping the Uniate Church, which the Catholic church refused to liquidate, but many Cossacks were strongly against the idea. The plan meant an annulment of the Pereiaslav Agreement's arrangements and as such renewed hostilities between the Commonwealth and the Tsardom of Russia. The Canadian historian Paul Robert Magosci believes that happened because of the divisions among the Cossacks and because of the Russian invasion. However, those events were much earlier than the signing of the Treaty of Hadiach. The Russian historian Tairova Yakovleva regards the resistance of Polish society and papal pressure as the reasons for the failure in ratification. The idea of a Polish–Lithuanian–Ruthenian Commonwealth revived during the January Uprising when a patriotic demonstration took place at Horodło in 1861. The so called Second Union of Horodło was announced there by the szlachta of Congress Poland of the former Grand Duchy of Lithuania of Volhynia and of Podolia. The New Commonwealth, based on the Second Union of Horodło, was to be based on the three nations, and its proposed coat of arms included the Polish eagle, the Lithuanian Pahonia, and the patron saint of Ruthenia, the Archangel Michael.
Хадиах келісім-шарты
Хадяч шарты (угода гадяцька, гадяцький договір) – 16 қыркүйекте 1658 жылы Хадяч қаласында Польша-Литва одағы мен казак гетмандығы өкілдері арасында жасалған келісім. Оның басты мақсаты – поляктар, литвалықтар және русиндерді үш ұлттан тұратын ел құру арқылы тең құқықтарды орнату болды, яғни Польша-Литва-Русиндер одағын құру. Алайда, бұл шешім украин казактарын Ресей жақтастары мен Польша жақтастарына бөліп, «Руин» (украин тарихы) кезеңіне алып келді. Казақ гетмандығы мен Польша-Литва одағы арасындағы келісім идеясы 1569 жылы Люблин сеймінде қабылданған Польша-Литва одағының конфедеративтік жүйесінің қағидасына негізделген. Гетман Выговский ұсынған шарттарға сәйкес, Украина Рутения Ұлы Герцогтығы деп аталатын тәуелсіз мемлекет ретінде Польша мен Литвамен тең құқықтарда конфедерацияға қосылуға тиіс еді. Рутения Ұлы Герцогтығының аумағы Киев, Брацлав және Чернигов воеводстваларынан тұрды. Жоғары заң шығару билігі княздықтың барлық аймақтарынан сайланған депутаттардың ұлттық жиналысына тиесілі болды. Атқару билігін өмір бойы сайланатын және король бекітетін гетман жүзеге асырды. Гетманға үміткерлерді іріктеуді украин қоғамының барлық деңгейлері – казактар, дворяндар және дін қызметкерлері бірлесіп жүзеге асыруға тиіс болды. Гетман Украинаның қарулы күштеріне басшылық етті. Рутения Ұлы Герцогтығында канцлер, маршал, қазынашының орынбасары және жоғарғы сот трибуналы сияқты мемлекеттік лауазымдар құрылды.