Кіріспе

Швейцария парламенті мен үкіметі ғимараты

Федералды сарай – Швейцария Федералды Ассамблеясының (заң шығарушы орган) және Федералды Кеңестің (атқарушы орган) орналасқан Берндегі ғимарат. Бұл Швейцария үкіметі мен парламентінің орналасқан жері. Ғимарат тікелей ұзындығы бар симметриялық кешен. Ол елдегі ең маңызды тарихи ғимараттардың бірі саналады және Швейцарияның ұлттық маңызы бар мәдени мүліктерінің тізіліміне енгізілген. Ол Берннің ескі қаласының оңтүстік-батысында орналасқан, бір-бірімен байланысты үш ғимараттан тұрады. Федералды Ассамблеяның екі палатасы – Ұлттық Кеңес және Штаттар Кеңесі Бундесплацтағы парламент ғимаратында жиналады. Федералды сарайдың ең көне бөлігі – батыс қанаты (алғаш "Бундес Ратус", кейін "Бундесхаус Вест" деп аталған), 1852 жылдан 1857 жылға дейін Якоб Фридрих Студер басшылығымен салынған. Бұл ғимарат федералды әкімшілік, үкімет және парламентті бір шатыр астында біріктірді. 1884 жылдан 1892 жылға дейін Ханс Вильгельм Ауер басшылығымен кеңістік мәселелерін шешу үшін шығыс қанаты ("Бундесхаус Ост") салынды. Ауердің басшылығымен 1894-1902 жылдар аралығында жобаны аяқтау үшін орталықтағы парламент ғимараты салынды. ХХІ ғасырдың басында Федералды сарайды толыққанды жөндеу жұмыстары алғаш рет жүргізілді. Бундесгаздегі батыс қанатында Федералды әкімшіліктің екі департаментінің бас кеңсесі орналасқан, сондай-ақ Федералды канцлерлік және Парламент кітапханасы да осы жерде. Федералды Кеңес те осы жерде өзінің отырыстарын өткізеді. Тағы екі департаменттің бас кеңсесі Кочергассадағы шығыс қанатында орналасқан. Екі қанаттың қарапайымдылығы олардың әкімшілік ғимараттар ретіндегі негізгі мақсатына сәйкес келеді, бұл нео-Ренессанс стилінде салынған, портигі мен әсерлі күмбезі бар монументалды парламент ғимаратына қарсы қояды. Швейцарияның тарихы, конституциялық негіздері және мәдени әртүрлілігіне негізделген символикасы бар, сондай-ақ елдің барлық аймақтарынан алынған тас парламент ғимаратын ұлттық ескерткіш ретінде көрсетеді.

Орналасуы және қалалық жіктелуі

Федералды сарай Ескі қаланың оңтүстік-батыс шетінде, ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралық орны, Марзили (Бернер кварталы) беткейінің бекінісі, Федералды терраса деп аталады. Ғимарат кешені 300 метрден астам ұзындықта орналасқан және үш бөліктен тұрады: де батыс федералды сарайы, Bundesplatz-дегі Парламент ғимараты және Kochergasse-дегі федералды сарай шығысы. Шығыс федералды сарай шығыстан батысқа қарай тігілген болса, ғимараттың басқа екі бөлігі оңтүстік-батысқа қарай сәл бұрышталған. Өлшемі мен үстемдігіне қарамастан, Федералды сарай фасадтарында Бернер Сандштейні қолданылуының арқасында қала көрінісімен үйлеседі. Ескі қаладағы басқа ғимараттар да осы құрылыс материалынан жасалған, ол жасыл-сұр түсті. Федералды сарайдың батысында бұрынғы Бернерхоф, ал шығысында Белльвью сарайы орналасқан, ол сонымен қатар мемлекеттік қонақтардың ресми резиденциясы болып табылады. Федералды сарайдан басқа, Берн кантоналдық банк ғимараты және Швейцария Ұлттық банкінің ғимараты федералды алаңға шектес. Марзили ауданына апаратын Марзили фуникулерының тау станциясы Бундестеррассада Батыс Федералды сарай мен Бернерхоф арасында орналасқан. Барокко шебері Франц Берннің жоспарларына сәйкес 1718 және 1724 жылдар аралығында салынған Берннің ескі университеттік ауруханасы бүгінгі Шығыс Федералды сарайдың орнында тұрды. 1888 жылы аурухана бұзылған кезде ортағасырлық Санкт-Михаэль-цур-Инсель монастырының қабырғаларының қалдықтарымен бірге еврейлердің қабір тасы табылды, ал 1901 жылы Бундесплац құрылған кезде тағы бірі ашылды. Бұл қабір тастар 1294 жылы яһудилер қуылғаннан кейін иеліктен алынып, сатылған зиратқа (Judenkilchhof) тиесілі болған. Бұл оқиғаны еске алу үшін 2009 жылдың қыркүйегінде осы жерге ақпараттық тақта орнатылды.

Бастапқы орны

Қазіргі Швейцарияның федералды мемлекеті 1848 жылдың 12 қыркүйегінде федералды конституция күшіне енген кезде құрылды, бірақ ұлттың астанасының орналасқан жері белгісіз қалды. 28 қарашада Федералдық Ассамблея Бернді федералды қала және федералды биліктің ордасы ретінде таңдады (дегенмен, бүгінгі күнге дейін Швейцарияның заң жүзінде астанасы жоқ). Үкімет, парламент және федералдық әкімшілікті орналастыруға жарамды орталық ғимарат болмағандықтан уақытша шешімдер қабылдау қажет болды. Федералдық кеңес Эрлахерхофта жиналды; Ұлттық кеңес 1821 жылы салынған, «казино» деп белгілі музыка залында, ал қажет болған жағдайда Берн қалалық әкімшілігінің ғимаратында жұмыс істеді; ал Штаттар кеңесі Rathaus zum Äusseren Stand-та отырды. Федералдық сот және әкімшілік Ескі қаладағы әртүрлі ғимараттарға көшті. Де – қаланың азаматтарын және күшті патрициатты (Берн) білдіретін, сондай-ақ сол кездегі жоғары муниципалитет болып табылатын қоғамдық корпорация. Олардың ассамблеясы Берннің федералды қала ретінде сайлануын аз дауыспен мақұлдады. Сонымен қатар, парламент және үкімет ғимаратын салу жауапкершілігін 15 жыл бұрын құрылған муниципалитетке жүктеді. Федералдық үкіметтің өз ғимараттарын салуға құқығы болмады, бірақ бұл шешім либералды күштердің азаматтық қоғамның саяси ықпалын әлсірету процесін жеделдетті. Бұл процесс 1852 жылы де-ге автономияны берумен және мүлікті бөлумен (активтерді бөлу) аяқталды. 1849 жылдың ақпан айында Федералдық кеңес қалалық билікке орталық ғимарат салуға қолайлы жерлерді іздестіруді тапсырды. Ғимаратта парламенттің екі палатасының залдары, Федералдық кеңестің кеңселерi, 96 кеңсе және канцлердің пәтері орналасуы тиіс болды. Бірнеше ұсыныс негізінде Федералдық кеңес «казиноның» жанындағы, Ескі қаланың оңтүстік жиегінде және Ааре өзеніне қарай төмендейтін беткейдің жоғарғы бөлігінде орналасқан қалалық ағаш қоймасының аумағын таңдады. 1850 жылдың 8 сәуірінде муниципалитет кеңесінің ұйымдастыруымен Федералдық қала ғимараты үшін сәулеттік конкурс басталды. Берн азаматтарына қосымша қарыз бен арнайы салықтар салудан сақтану үшін тендер қатаң үнемділікке және шығындарды азайтуға бағытталды. Ғимараттың сәнділігімен қатар, мүмкіндігінше функционалды және қарапайым болуы керек еді. Конкурсқа қатысушылардан «керексіз сән-салтанат пен шамадан тыс өлшемдерден» аулақ болу және «Берн төңірегінде ең жақсы және ең әдемі құмтас көп болғандықтан» Берн құмтасын пайдалану сұралды.

Кішігірім бастамасы: Батыс қанаты

Ресми қазылар алқасы архитекторлар Мелхиор Берри, Людвиг Фридрих Остерриет, Роберт Ролер және де, сондай-ақ ғимарат инспекторы Бернхард Висс кірді. 37 ұсынылған жобаның ішінде Фердинанд Штадлер жеңіске жетті. Қазылар алқасы тағы үш жүлде берді: екінші орын де-ге, үшінші орын Иоганн Карл Дәлерге, ал төртінші орын Жан Франэльге бұйырды. Швейцария инженерлер мен сәулетшілер қауымдастығы (SIA) тағайындаған, бірақ жобаға ешқандай ықпал етпеген арнайы қазылар алқасы үш бірінші орын алған жобаларды тізбек бойынша кері бағалады. Жеңіліске ұшыраған бәсекелестерге кеңес палаталарының орталық қанатын, ал әкімшілікке бүйір қанаттар берілді. Дәлер мен Франэль үлкен Ұлттық кеңес палатасын амфитеатр нысанында жобалады. Дәлер оны ғимараттан шатыр тәжі сияқты шығарса, Франэль қасбеттегі жартылай дөңгелек иілділікті жоспарлады. Кубли бұрынғы жаңа еуропалық парламент ғимараттарынан өзгеше, екі тең кеңес қарастырылуы керек екенін түсінді, сондықтан екі тікбұрышты залдың пайдасына тым үлкен жарты шеңберден бас тартты. Үш жобаның ортақ тақырыбы – екі залда орталық ось бойында орналасуы, бұл орталық бөлімнің пропорцияларының дұрыс болмауына әкелді. Штадлерге керісінше, ат асты пішіндес жоспарды ұсынуға мүмкіндік болды. Ол орталық қанатты Федералдық кеңеске және әкімшілікке бөлді, ал парламенттік палаталарды шығыңқы жақ қанаттарға орналастырды. Сонымен қатар, ол стилі жағынан классицизмге емес, нео-роман сәулетінің жаңа дөңгелек аркалы стиліне бағытталды. Ол Мюнхендегі Людвигштрасседегі ғимараттарды, әсіресе Бавария мемлекеттік кітапханасын үлгі ретінде пайдаланды. Кейбір сыншылар ғимараттың қабаттасуын және үздіксіз дөңгелек аркаларын ұнатпады. Штадлер наразылық білдіріп, классикалық элементтерді қосып дизайнын қайта қарады. Дегенмен, қайта қарастырылған жобаға көп қолдау көрсетілмеді. 1851 жылдың 23 маусымында Берн қалалық кеңесі жаңа жобаны дайындау үшін шебер құрылысшы де-ге тапсырыс берді. Байқауға қатыспаған Студер Штадлердің бастапқы дизайнын қабылдады және дөңгелек аркалы стилін күшейтіп, шарықтауды қайта енгізді. Қайта қарау мақұлданды және Студерге құрылыс келісімшарты берілді. Терраса толтырылғаннан кейін, 1852 жылдың 21 қыркүйегінде іргетас салынды. Бес жылдық құрылыстан кейін салтанатты тапсыру рәсімі 1857 жылдың 5 маусымында өтті. 1858 жылы Бернабруннен Федералды қала ғимаратының алдындағы ауласына орнатылды, ал бес жылдан кейін мүсін қосылды. Кеңес палаталарындағы әшекейлер шығынның аздығына байланысты өте қарапайым болды. Де және оның інісі Людвиг Ұлттық кеңес палатасында төрт аллегориялық қабырғалық сурет салып, әшекейлік элементтер қосты. 1861 жылы кантондар Штаттар кеңесі залына гербтік панельдерді сыйға тартты, бірақ олар он жылдан кейін жарық жағдайының қолайсыздығына байланысты алынып тасталды. Федералдық кеңес мүшесі Якоб Дубс басқарған комиссия Федералдық кеңес палатасын ұлттық мұражайға айналдыруды ұсынды, онда тарихи суреттер мен Швейцарияның әйгілі тұлғаларының бюстері қойылатын еді. Бұл ұсыныс 1865 жылы Штаттар кеңесімен мақұлданды, бірақ 1866 жылы Ұлттық кеңес оны екі рет қабылдамады. Берн қаласының әкімшілігі ғимараттың иесі ретінде оның дұрыс жұмыс істеуіне, әсемдеуге қарағанда көбірек мән берді. Сульцердің бумен жылытуы қыста барлық бөлмелерде жылуды қамтамасыз етті. Әйтсе де, газ шамдарымен жарықтандырылған шамдар ерекше көзге түсті. Муниципалды газ зауыты 1841 жылдан 1876 жылға дейін Bundesterrasse-ден төмен, яғни жақын жерде орналасқан. Франк Бухсердің жобасы іске аспады: Америкадағы Азамат соғысында Солтүстік штаттардың жеңісі Швейцарияда қолдау митингілерінің толқынын тудырды. 1865 жылдың соңында Бухсер Ұлттық кеңес палатасында Швейцарияның Америка Құрама Штаттарымен ынтымағын білдіру үшін сол кездегі ең маңызды американдық тұлғаларды бейнелейтін қабырғалық сурет салуды жоспарлады. Америкада төрт жыл болған кезінде көптеген танымал адамдардың портреттерін салуға мүмкіндік алғанмен, генерал Улисс С. Грант оның қарсыласы Роберт Э. Ли де суреттелуі керек болғандықтан топтық портретте көрінуден бас тартты, сондықтан сурет аяқталмады.

Бос орын жоқ: шығыс қанаты

1874 жылғы Швейцария конституциялық референдумы жаңа конституцияны бекітті, ол 1874 жылдың 29 мамырында күшіне енді, нәтижесінде билік кантондардан Конфедерацияға айқын берілді. Жылдам дамитын федералдық әкімшілік көп ұзамай орын жетіспеушілігіне шағымданды. Федералдық кеңес қаладан көптеген жаңа федералдық кеңселер үшін жеткілікті жұмыс кеңістігін беруді сұрады, бірақ Берн бұл талапты қанағаттандыра алмады. Сондықтан 1876 жылы қала Федералды қалалық үйді және кеңейтулер мен жаңа ғимараттарға жауапкершілікті Конфедерацияға берді. 1861 жылы орталық қанаттың үшінші қабаты Берн өнер қоғамына ашылды. 1879 жылы оның коллекциясы жаңа Көркемсурет мұражайына көшірілді, бұл орын тапшылығын уақытша жеңілдетті. 1876 жылы федералдық үкімет Берн қаласының батысындағы Шанценді (Берн), Бернерхоф қонақ үйінің батысындағы жерді құрылыс алаңы ретінде сатып алды. Ол әскери, теміржол және сауда департаменттері пайдаланатын әкімшілік ғимаратқа конкурс жариялады. Бірақ бір жылдан кейін жобадан бас тартылды; қазіргі кезде сол жерде Weltpostdenkmal тұр. 1880 жылы федералдық үкімет казинодан Федералды қалалық үйге жақын орналасқан Inselspital ғимаратын сатып алды. Бастапқы жоспар оны қайта жаңарту болған, бірақ Ұлттық кеңес жаңа ғимаратты талап етті. Ғимараттарды басқару жөніндегі федералдық инспектор екінші кезеңде жаңа ғимарат пен қолданыстағы Федералды қалалық үйдің арасында (яғни казино орнына) парламент ғимаратын салуға шешім қабылдады. Осы мақсатта Конфедерация 1885 жылдың 23 ақпанында архитектуралық конкурс жариялады, судьялар ретінде Луи Безенценет, Джеймс Эдуард Коллин, Генрих Виктор фон Сегессер және Арнольд Гейзер, сондай-ақ Ғимараттарды басқару жөніндегі инспектордың көмекшісі Арнольд Флюккигер тағайындалды. 36 ұсынылған жобаның ішінде Альфред Фридрих Блунчлидің жобасы бірінші орынды, ал Ханс Вильгельм Ауэр екінші орынды иеленді. Блунчли сәулетті ғимараттардың міндеттеріне сәйкес бағалады. Осыған сәйкес, жаңа Шығыс федералдық сарай ықшам, қарапайым әкімшілік қанат болуы керек еді, ал парламент ғимараты қатаң классикалық грек дөңгелек ғибадатханасының пішініне ие болуы керек еді. Ауэр болса, иерархиялық құрылымды қабылдаған жоқ. Ол батыс қанаты ретінде Федералды қалалық үйді қамтитын симметриялық ғимарат кешенін жобалады. Шығыс қанаты үшін ол дөңгелек аркалы стильді қабылдады, ал негізгі ғимарат үшін нео-ренессанс стилін қарастырды. Сол кездегі басым сәулет теориясына сәйкес, оған Готфрид Семпердің ықпалы зор болды, қазылар алқасы Ауэрдің симметриясын функционалдық тұрғыдан түсініксіз деп сынға алды. Куполға ерекше сын бағытталды, өйткені ол қадірлі кеңес палатасының үстінде емес, "әлеуметтік емес" баспалдақтың үстінде орналасқан. Ауэр АҚШ Капитолийінен үлгі алды, күмбез Парламенттің баршасына тәж кигізеді және кеңеске жақтырмайды деп мәлімдеді. Ауэр Швейцарияның ұлттық ескерткішін жасады, оның бай және символикалық иконографиясы елдің тарихын, конституциялық негіздерін және тұрғындарының қызметін бейнелейді. Уақыт өте келе парламент ғимаратының кеңістігін пайдалану өзгермелі, көбінесе қысқа мерзімді қажеттіліктерге сәйкес қайта жаңартылды. Алайда, қажетті техникалық жақсартулардан басқа, 1960 жылдары қайта құру жұмыстары жүргізілді. Көптеген бөлмелерде қақпақтар, төбелер мен қабырғалар жабылып немесе бұзылды. Түсті қабырға қағазы ақ бояумен боялды, ал штукатурканың орнына гипстеу тақтасы орнатылды. 1965 жылы Швейцария радио және теледидар корпорациясы Мемлекеттік кеңес залының үстіндегі үшінші қабатта радио және теледидар хабарларын таратуды бастады, бұл үлкен, кең аумақты бетон төбе орнатуды қажет етті. Үстіңгі қабаттар да қарқынды пайдаланыла бастағандықтан, күмбезді залға қарап тұрған люнетті терезелерді қабырғамен жабу орынды деп есептелді. Нәтижесінде, залға жарық кірмей, көлеңкелі болды.

Қайта қалпына келтіру және жаңарту

1991 жылы парламенттік реформаны әзірлеуге жауапты Ұлттық кеңес комиссиясы парламенттің кең ауқымды кеңейтуін қарастыруды шешті. Жоба конкурсында Марио Боттаның парламент ғимаратының төменгі беткейінде цитадель сияқты құрылым түрінде кеңейту ұсынысы жеңіске қойды. Алайда, жобаға қатысты маңызды тарихи ескерткіштерді сақтау және қала құрылысы мәселелері көтеріліп, 1993 жылдың 17 наурызында Ұлттық кеңес Парламенттік реформа комиссиясының өтініші бойынша, федералды үкіметтің қаржылық жағдайының нашарлығына байланысты тоқтатылды. Сол жылы Ұлттық кеңес палатасы алғаш рет толыққанды реставрацияланды. Осы себепті, кеңес мүшелері алғаш рет Берннен тыс, Женева қаласында сессия өткізді. 1999 жылы Федералдық Ассамблея, Штаттар кеңесінің мүшесі Дик Мартидің ұсынысымен, 2001 жылғы көктемгі сессияны Луганода өткізуге шешім қабылдады. Бұл Штаттар кеңесінің залын қайта жаңартуға мүмкіндік берді. Парламентарийлердің, БАҚ өкілдерінің және Федералдық сарайды пайдаланатын әкімшіліктің әртүрлі талаптары ұйымдастыру мәселелерін күрделендірді. Парламентарийлер кездесулер мен хатшылықтарға арналған бөлмелердің жетіспеушілігіне, сондай-ақ олардың жеке жұмыс орындары Федералдық сарайдың шығыс жағындағы ең жоғарғы қабаттағы кеңес палаталарынан тым алыс орналасқандығына шағымданатын. Ғимараттың толыққанды жөндеу жұмыстарын жүргізу күн тәртібіне қойылды. Жөндеу мақсаты кеңес мүшелерінің қажеттіліктерін қанағаттандыру және Ханс Вильгельм Ауэрдің сәулеттік және көркемдік тұжырымдамаларын нығайту болды. Бірінші кезеңде БАҚ өкілдерінің жұмыс орындары ауыстырылды. Осы мақсатта 2003 жылдың қазаны мен 2006 жылдың мамыр айы аралығында Bundesgasse 8-12 мекенжайында (Федералдық сарайдың батысына қарама-қарсы орналасқан) жаңа медиа орталық салынды, құрылыс және жабдықтау құны 42,5 миллион франкқа бағаланды. Батыс Федералдық сарайдың құрылысы 2005 жылдың ақпан айында басталып, үш жылдан астам уақытқа созылды. Басты назар қасбетін және шатырын жаңартуға аударылды. Сонымен қатар, жаңа жұмыс орындары қосылды, мансарда жаңартылды және қауіпсіздік пен өртке қарсы қорғау шаралары күшейтілді. Ұлттық кеңес пен Штаттар кеңесі 2004 және 2006 жылғы азаматтық құрылыс бағдарламалары аясында 83 миллион швейцариялық франк мөлшерінде қаражат бекітті. 2006 жылдың маусым айында Aebi & Vincent архитектуралық фирмасының басшылығымен парламент ғимаратының толыққанды жөндеу және қайта жаңарту жұмыстары басталды. Инфляция мен қосымша шығындарды ескергенде, жобаның жалпы құны 103 миллион швейцариялық франкқа жетті. Үшінші қабатта парламентарийлерге арналған жұмыс бөлмелері, парламенттік топтар үшін кездесу бөлмелері және көпфункционалды конференц-зал құрылды. Артқы жағынан жарықтандырылатын айшақты терезелер ашылды, ішкі қабырғалар тазартылды, жарықтар жөнделді және ескі жиһаз алынып тасталды, нәтижесінде күмбезді зал тағы да жарық күндізгі кеңістікке айналды. Ұлттық кеңес палатасының астында жаңа келушілер кіреберісі, ал төменгі қабатта IT бөлмесі бар жаңа техникалық қабат салынды. Жалпы алғанда, принцип бойынша заманауи элементтер алынып тасталды және бастапқы жиһазға басымдық берілді. Ғимараттың сыртқы жағы, оның ішінде құмтастан жасалған қасбеттер, карниздер мен мүсіндер, шатыр мен күмбездер, шатыршалар және жарықтандыру жүйесі кеңінен жаңартылды. Ұлттық кеңес палатасында ғимараттың инженерлік жүйелері, дауыс беру жүйесі, аударма жүйесі және беттері жаңартылды. Ең қарқынды жөндеу кезеңінде Ұлттық кеңес пен Штаттар кеңесі 2006 жылғы күзгі сессиясын Флимсте өткізді. Жаңартылған парламент ғимаратының ресми ашылуы 2008 жылдың 21 қарашасында салтанатты шаралармен өтті. 2012 жылдың күзінде құрылысшылар бұрынғы Инсельспитальдің күмбезді жертөлелерін ашты. Үлкен құмтас блоктарынан тұрғызылған бұл кең бөлмелерде аурухананы қаржыландыру және пациенттерге көмек көрсету үшін пайдаланылатын табиғи ресурстар сақталған. 2019 жылдың жазында қауіпсіздік талаптарын ескере отырып, Бундестеррасса жағындағы келушілер кіреберісі қайта жаңартылды.

Қызықты деректер

Федералды парламенттік қызметтердің (Parlamentsdienste) жүргізген зерттеуіне сәйкес, Ұлттық кеңес палатасында адамдардың қызметінен туындаған шу деңгейі анық түрде тым жоғары. Бұған дейін жарияланбаған зерттеу 10vor10 порталында 2014 жылдың 12 желтоқсанында жарияланды, онда шу деңгейі көбінесе 70 децибелге жетеді, бұл пайдаланылған тас жолға ұқсас, демек саясаткерлердің жұмысына назар қоюы қиын.