Кіріспе
Әйелдің бала туған рет саны Биология және медицинада жүктілік және паритет – әйелдің қанша рет жүкті болғаны ( жүктілік) және жүктілікті өмірге қабілетті мерзіміне дейін толықтырғаны (паритет) санын көрсетеді. Бұл екі термин әдетте әйелдің босандыру тарихының толық мәліметтерін беру үшін, кейде қосымша терминдермен бірге қолданылады. Осы терминдерді қолданғанда: Gravida – жүктіліктің нәтижесіне қарамастан, әйелдің жүктілік санын көрсетеді. Егер жүктілік болса, ол да осы санға кіреді. Көп балалы жүктілік (мысалы, егіздер, үштік және т.б.) – 1 рет ретінде есептеледі. Паритет, немесе "пара" – жүктілік өмірге қабілетті мерзіміне жеткен туулардың санын (тірі және өлі туғандарды қоса алғанда) көрсетеді. Көп балалы жүктілік (мысалы, егіздер, үштік және т.б.), егер жүктілік мерзіміне дейін жеткізілсе, 1 рет ретінде есептеледі. Сонымен қатар, бұл термин жануардың (көбінесе балықтар мен бауырымен жорғалаушылардың) денесінде жұмыртқа көтеріп жүрген жағдайын сипаттау үшін де қолданылады. Мысалы, Astatotilapia burtoni аналықтары репродуктивті күйлерінің арасында ауыса алады, олардың бірі жүкті, ал екіншісі жүкті емес. Энтомологияда бұл жұптасқан аналық жәндікті сипаттайды.
In biology and medicine, gravidity and parity are the number of times a female has been pregnant (gravidity) and carried the pregnancies to a viable gestational age (parity). These two terms are usually coupled, sometimes with additional terms, to indicate more details of the female's obstetric history. When using these terms:
Gravida indicates the number of times a female is or has been pregnant, regardless of the pregnancy outcome. A current pregnancy, if any, is included in this count. A multiple pregnancy (e. g., twins, triplets, etc.) is counted as 1. Parity, or "para", indicates the number of births (including live births and stillbirths) where pregnancies reached viable gestational age. A multiple pregnancy (e. g., twins, triplets, etc.) carried to viable gestational age is still counted as 1.) is used to describe the condition of an animal (most commonly fish or reptiles) when carrying eggs internally. For example, Astatotilapia burtoni females can transform between reproductive states, one of which is gravid, and the other non gravid. In entomology it describes a mated female insect.
Адам медицинасындағы жүктілік
Адам медицинасында "гравидалық" әйелдің қанша рет жүкті болғанын көрсетеді. Пациенттің босандыру тарихын білу, жүктілікке бағалау кезеңінде немесе жүктіліктің басында, осыған байланысты тәуекелдерді алдын алу үшін ерте араласуға мүмкіндік береді. Ананың жасы ұлғайған сайын кейбір туа біткен ақаулардың пайда болу қаупі артады.
Медицинадағы теңдік
Адам медицинасында паритет – әйелдің кем дегенде 20 аптаға дейін (кейбір аймақтарда 20-28 аптаға дейін, ұрықтың тірі қалу жасына байланысты) жалғасқан жүктіліктерінің саны. Егер әйел ұрықты тірі қалу жасына жеткізсе, тіпті нәресте қайтыс болған жағдайда да, бұл паритет ретінде есептеледі, себебі паритет тууға дейінгі жүктілік мерзіміне, ал туғаннан кейінгі нәрестенің жағдайына емес, негізделген. Егер әйел 20 аптадан астам жүктілікке толмаса, ол нуллипаросты (nulliparous) болып саналады және нуллипара (nullipara) немесе пара 0 деп аталады. Бір рет босанған әйел – примипаросты (primiparous) және оны примипара (primipara) немесе примип (primip) деп атайды. Екі, үш немесе төрт рет босанған әйел – мультипаросты (multiparous) және оны мультип (multip) деп атайды. Бес немесе одан да көп рет босанған әйел – гранд мультипара (grand multipara) деп аталады. Ғимадат сияқты, паритет те санауға жатады. Бір немесе бірнеше рет босанған әйелді пара 1, пара 2, пара 3 және т.б. деп те атауға болады. Ұрықтың тірі қалу жасы аймаққа қарай өзгереді.
Нөлдік теңдігі
Нуллипаритет ( /n//ʌ//l/'/ɪ//p//ə//r//ə//s/) – бала туған ешқашан болмаған әйел (нуллипара немесе пара 0). Бұл спонтанды түсік түсірген және жүктіліктің ортасынан бұрын түсік жасаған әйелдерді қамтиды, бірақ жүктіліктің 20 аптасынан кейін жүктілік жоғалған әйелдерді қамтымайды. Нуллипаритет жүктілік кезіндегі түрлі асқынулардың, соның ішінде преэклампсия, жүктілік диабеті және мерзімінен бұрын босанудың дамуымен байланысты. Ұзақ мерзімді және тұрақты нуллипаритет (,/n//ʌ//l//ᵻ/'/p//ær//ᵻ//t//i/) – сүт безі қатерлі ісігінің қауіп факторы болып табылады. Мысалы, Скандинавия елдеріндегі 8 халыққа негізделген зерттеулерді мета-талдау көрсеткендей, ешқашан босанбаған әйелдерде сүт безі қатерлі ісігіне шалдығу қаупі босанған әйелдерге қарағанда 30%-ға жоғары, ал әр 2 босанған әйел үшін бұл қауіп шамамен 16%-ға төмендейді. 35 жастан кейін алғашқы баласын туған әйелдердің қауіп деңгейі 20 жасқа дейін алғашқы баласын туған әйелдерге қарағанда 40%-ға жоғары.
Биологиядағы теңдік
Ауыл шаруашылығында, биологиялық жай-күй сүт өндіруге арналған үй жануарларының өнімділігіне әсер ететін фактор болып табылады. Бірінші рет туған жануарлар "бірінші туған" деп, ал бірнеше рет туғандары "көп туған" деп сипатталады. Екі рет туған жануарларды "екінші туған" деп те атауға болады, онда "көп туған" термині үш немесе одан да көп рет туған жануарларға қолданылады.
Тіркеу жүйелері
Әйелдің акушерлік тарихында өткен жүктіліктердің және өмір сүруге қабілетті жасқа дейінгі жүктіліктердің санын тіркеу үшін бірнеше жүйелер қолданылады. Олардың ішінде: Gravida/para/abortus (GPA) жүйесі, немесе кейде жай ғана gravida/para (GP) – осындай қысқартулардың бірі. Мысалы, екі жүктілікке қатысқан әйелдің (олардың екеуі де тірі туумен аяқталған) акушерлік тарихы G2P2 деп белгіленеді. Төрт жүктілікке қатысқан әйелдің акушерлік тарихы, оның бірі 20 аптадан бұрын түсікпен аяқталса, GPA жүйесінде G4P3A1, ал GP жүйесінде G4P3 деп жазылады. Екі ұрықты сәтті жүктілікке қатысқан әйелдің акушерлік тарихы G1P1+1 деп белгіленеді. TPAL – бұл акушерлік тарихтың негізгі мәліметтерін беруге арналған әдістердің бірі. TPAL-да T – мерзімінен туған балалар (37 аптадан кейін), P – ерте туған балалар, A – түсік жасаулар, L – тірі балалар. Есеп берілген кезде "түсік" саны 20 аптаға дейін болған өздігінен немесе жасалған түсіктердің және жатыр сыртындағы жүктіліктердің жалпы санын көрсетеді. Егер ұрық 20 аптадан кейін түсік жасалса, өздігінен немесе қалау бойынша, онда ол ерте туылған бала ретінде есептеледі, P саны артады, ал L саны өзгермейді. TPAL сандары тыныс белгісімен бөлінеді. Көп балалы жүктіліктер (екі, үш және одан да көп бала) бір жүктілік (gravidity) және бір туу ретінде есептеледі. Мысалы, бір жүктілігі аман қалған баламен аяқталған, бір жүктілігі 35 аптаға дейін аман қалған егіздермен аяқталған, бір жүктілігі 9 аптаға дейін жатыр сыртындағы жүктілік ретінде аяқталған және үш тірі баласы бар әйелдің TPAL жазбасы T1, P1, A1, L3 болады. Бұл 1 1 1 3 деп те жазылуы мүмкін. TPAL-ға жүктілік санын қосып жазғанда GTPAL термині қолданылады, ал көп жүктілік санын қосып жазғанда GTPALM термині қолданылады. Кейбір белгілі журналдар "T" белгісін назарға алмай GTPAL жүйесін қолданды, тіпті қалған әріптерді қайта орналастырды [бұл жүйені тиімді түрде GPLA жүйесіне дейін қысқартады. Мысалы, G3P1L1A1]. Осылайша, авторлардың жеке таңдауы да маңызды болып көрінеді, оны көптеген танымал журналдар елемейді.
The gravida/para/abortus (GPA) system, or sometimes just gravida/para (GP), is one such shorthand. For example, the obstetric history of a female who has had two pregnancies (both of which resulted in live births) would be noted as G2P2. The obstetric history of a female who has had four pregnancies, one of which was a miscarriage before 20 weeks, would be noted in the GPA system as G4P3A1 and in the GP system as G4P3. The obstetric history of a female who has had one pregnancy of twins with successful outcomes would be noted as G1P1+1. TPAL is one of the methods to provide a quick overview of a person's obstetric history. In TPAL, the T refers to term births (after 37 weeks' gestation), the P refers to premature births, the A refers to abortions, and the L refers to living children. When reported, the "abortions" number refers to the total number of spontaneous or induced abortions and miscarriages, including ectopic pregnancies, prior to 20 weeks. If a fetus is aborted after 20 weeks, spontaneously or electively, then it is counted as a premature birth and P will increase but L will not. The TPAL is described by numbers separated by hyphens. Multiple births (twins, triplets and higher multiples) count as one pregnancy (gravidity) and as one birth. For example, a pregnant female who carried one pregnancy to term with a surviving infant; carried one pregnancy to 35 weeks with surviving twins; carried one pregnancy to 9 weeks as an ectopic (tubal) pregnancy; and has three living children would have a TPAL annotation of T1, P1, A1, L3. This could also be written as 1 1 1 3. The term GTPAL is used when the TPAL is prefixed with gravidity, and GTPALM when GTPAL is followed by number of multiple pregnancies. Some established journals have used GTPAL system ignoring "T", and even rearranging the letters within the remaining combination [this effectively reduces it to GPLA system. For instance G3P1L1A1]. Thus, individual choices of authors also seem to matter, which recognized journals often ignore.
Сын
Акушерлікте бұл термин 20 мен 24 апта аралығындағы жағдайлар мен көп жүктіліктерде дұрыс түсініксіздіктер тудыруы мүмкін.