Кіріспе

Әйелдің бала туған рет саны Биология және медицинада жүктілік және паритет – әйелдің қанша рет жүкті болғаны ( жүктілік) және жүктілікті өмірге қабілетті мерзіміне дейін толықтырғаны (паритет) санын көрсетеді. Бұл екі термин әдетте әйелдің босандыру тарихының толық мәліметтерін беру үшін, кейде қосымша терминдермен бірге қолданылады. Осы терминдерді қолданғанда: Gravida – жүктіліктің нәтижесіне қарамастан, әйелдің жүктілік санын көрсетеді. Егер жүктілік болса, ол да осы санға кіреді. Көп балалы жүктілік (мысалы, егіздер, үштік және т.б.) – 1 рет ретінде есептеледі. Паритет, немесе "пара" – жүктілік өмірге қабілетті мерзіміне жеткен туулардың санын (тірі және өлі туғандарды қоса алғанда) көрсетеді. Көп балалы жүктілік (мысалы, егіздер, үштік және т.б.), егер жүктілік мерзіміне дейін жеткізілсе, 1 рет ретінде есептеледі. Сонымен қатар, бұл термин жануардың (көбінесе балықтар мен бауырымен жорғалаушылардың) денесінде жұмыртқа көтеріп жүрген жағдайын сипаттау үшін де қолданылады. Мысалы, Astatotilapia burtoni аналықтары репродуктивті күйлерінің арасында ауыса алады, олардың бірі жүкті, ал екіншісі жүкті емес. Энтомологияда бұл жұптасқан аналық жәндікті сипаттайды.

Адам медицинасындағы жүктілік

Адам медицинасында "гравидалық" әйелдің қанша рет жүкті болғанын көрсетеді. Пациенттің босандыру тарихын білу, жүктілікке бағалау кезеңінде немесе жүктіліктің басында, осыған байланысты тәуекелдерді алдын алу үшін ерте араласуға мүмкіндік береді. Ананың жасы ұлғайған сайын кейбір туа біткен ақаулардың пайда болу қаупі артады.

Медицинадағы теңдік

Адам медицинасында паритет – әйелдің кем дегенде 20 аптаға дейін (кейбір аймақтарда 20-28 аптаға дейін, ұрықтың тірі қалу жасына байланысты) жалғасқан жүктіліктерінің саны. Егер әйел ұрықты тірі қалу жасына жеткізсе, тіпті нәресте қайтыс болған жағдайда да, бұл паритет ретінде есептеледі, себебі паритет тууға дейінгі жүктілік мерзіміне, ал туғаннан кейінгі нәрестенің жағдайына емес, негізделген. Егер әйел 20 аптадан астам жүктілікке толмаса, ол нуллипаросты (nulliparous) болып саналады және нуллипара (nullipara) немесе пара 0 деп аталады. Бір рет босанған әйел – примипаросты (primiparous) және оны примипара (primipara) немесе примип (primip) деп атайды. Екі, үш немесе төрт рет босанған әйел – мультипаросты (multiparous) және оны мультип (multip) деп атайды. Бес немесе одан да көп рет босанған әйел – гранд мультипара (grand multipara) деп аталады. Ғимадат сияқты, паритет те санауға жатады. Бір немесе бірнеше рет босанған әйелді пара 1, пара 2, пара 3 және т.б. деп те атауға болады. Ұрықтың тірі қалу жасы аймаққа қарай өзгереді.

Нөлдік теңдігі

Нуллипаритет ( /n//ʌ//l/'/ɪ//p//ə//r//ə//s/) – бала туған ешқашан болмаған әйел (нуллипара немесе пара 0). Бұл спонтанды түсік түсірген және жүктіліктің ортасынан бұрын түсік жасаған әйелдерді қамтиды, бірақ жүктіліктің 20 аптасынан кейін жүктілік жоғалған әйелдерді қамтымайды. Нуллипаритет жүктілік кезіндегі түрлі асқынулардың, соның ішінде преэклампсия, жүктілік диабеті және мерзімінен бұрын босанудың дамуымен байланысты. Ұзақ мерзімді және тұрақты нуллипаритет (,/n//ʌ//l//ᵻ/'/p//ær//ᵻ//t//i/) – сүт безі қатерлі ісігінің қауіп факторы болып табылады. Мысалы, Скандинавия елдеріндегі 8 халыққа негізделген зерттеулерді мета-талдау көрсеткендей, ешқашан босанбаған әйелдерде сүт безі қатерлі ісігіне шалдығу қаупі босанған әйелдерге қарағанда 30%-ға жоғары, ал әр 2 босанған әйел үшін бұл қауіп шамамен 16%-ға төмендейді. 35 жастан кейін алғашқы баласын туған әйелдердің қауіп деңгейі 20 жасқа дейін алғашқы баласын туған әйелдерге қарағанда 40%-ға жоғары.

Биологиядағы теңдік

Ауыл шаруашылығында, биологиялық жай-күй сүт өндіруге арналған үй жануарларының өнімділігіне әсер ететін фактор болып табылады. Бірінші рет туған жануарлар "бірінші туған" деп, ал бірнеше рет туғандары "көп туған" деп сипатталады. Екі рет туған жануарларды "екінші туған" деп те атауға болады, онда "көп туған" термині үш немесе одан да көп рет туған жануарларға қолданылады.

Тіркеу жүйелері

Әйелдің акушерлік тарихында өткен жүктіліктердің және өмір сүруге қабілетті жасқа дейінгі жүктіліктердің санын тіркеу үшін бірнеше жүйелер қолданылады. Олардың ішінде: Gravida/para/abortus (GPA) жүйесі, немесе кейде жай ғана gravida/para (GP) – осындай қысқартулардың бірі. Мысалы, екі жүктілікке қатысқан әйелдің (олардың екеуі де тірі туумен аяқталған) акушерлік тарихы G2P2 деп белгіленеді. Төрт жүктілікке қатысқан әйелдің акушерлік тарихы, оның бірі 20 аптадан бұрын түсікпен аяқталса, GPA жүйесінде G4P3A1, ал GP жүйесінде G4P3 деп жазылады. Екі ұрықты сәтті жүктілікке қатысқан әйелдің акушерлік тарихы G1P1+1 деп белгіленеді. TPAL – бұл акушерлік тарихтың негізгі мәліметтерін беруге арналған әдістердің бірі. TPAL-да T – мерзімінен туған балалар (37 аптадан кейін), P – ерте туған балалар, A – түсік жасаулар, L – тірі балалар. Есеп берілген кезде "түсік" саны 20 аптаға дейін болған өздігінен немесе жасалған түсіктердің және жатыр сыртындағы жүктіліктердің жалпы санын көрсетеді. Егер ұрық 20 аптадан кейін түсік жасалса, өздігінен немесе қалау бойынша, онда ол ерте туылған бала ретінде есептеледі, P саны артады, ал L саны өзгермейді. TPAL сандары тыныс белгісімен бөлінеді. Көп балалы жүктіліктер (екі, үш және одан да көп бала) бір жүктілік (gravidity) және бір туу ретінде есептеледі. Мысалы, бір жүктілігі аман қалған баламен аяқталған, бір жүктілігі 35 аптаға дейін аман қалған егіздермен аяқталған, бір жүктілігі 9 аптаға дейін жатыр сыртындағы жүктілік ретінде аяқталған және үш тірі баласы бар әйелдің TPAL жазбасы T1, P1, A1, L3 болады. Бұл 1 1 1 3 деп те жазылуы мүмкін. TPAL-ға жүктілік санын қосып жазғанда GTPAL термині қолданылады, ал көп жүктілік санын қосып жазғанда GTPALM термині қолданылады. Кейбір белгілі журналдар "T" белгісін назарға алмай GTPAL жүйесін қолданды, тіпті қалған әріптерді қайта орналастырды [бұл жүйені тиімді түрде GPLA жүйесіне дейін қысқартады. Мысалы, G3P1L1A1]. Осылайша, авторлардың жеке таңдауы да маңызды болып көрінеді, оны көптеген танымал журналдар елемейді.

Сын

Акушерлікте бұл термин 20 мен 24 апта аралығындағы жағдайлар мен көп жүктіліктерде дұрыс түсініксіздіктер тудыруы мүмкін.