Кіріспе

Литвалық ақын, математик және католик епискобы Антанас Баранаускас (Антониус Барановский, Антони Барановский; 17 қаңтар 1835 – 26 қараша 1902) – литвалық ақын, математик және Сейни католик епискобы. Баранаускас ең әйгілісі – литва тіліндегі «Anykščių šilelis» поэмасының авторы. Ол А. Б., Бангпутис, Юркштас Смалаусис, Юркштас Смалаусис және Барон сияқты түрлі псевдонимдерді пайдаланған.

Алғашқы жылдар

Баранаускас литвалық ақсүйектерден шыққан шағын шаруа отбасында дүниеге келген. Литва тілінде өлең жазуға алғашқы тырысыштары оның күнделіктерінде кездеседі. Ол және оның отбасы Адам Мицкевичтің поэзиясына ортақ құштарлық танытқан. Кейбір сыншылар Баранаускастың ашумен, Александр Габзевичтің литва тілі өлең жазуға жеткілікті көркем емес деген пікіріне жауап ретінде бұл өлеңді жазғанын айтады, ал басқалары мұны дұрыс түсінбеушілік деп санайды. Өлең алғаш рет 1861 жылы, ал 1862 жылы Лоринас Ивинскистің күнтізбесінде жарияланды. 1858 жылдан 1862 жылға дейін Барнаускас Санкт-Петербургтегі Рим-католик теология академиясында оқып, теология магистрі дәрежесін алды. 1863 және 1864 жылдары Мюнхен, Рим, Инсбрук және Лувен католик университеттерінде білім алды. 1871 жылдан бастап Каунас діни семинариясында жұмыс істеді және литва тілін оқыта бастады. Ол литва тілінде «Mokslas lietuviškosios kalbos» атты грамматикалық оқулық жазды. Сейниге келгеннен кейін Баранаускас поляк және литва тілдерінде уағыздау арқылы зор беделге ие болды. 1880 жылы литва тілінде баспаға тыйым салуды күштен жоймайтынын түсінген соң, патша үкіметінің бірнеше рет берген уәдесіне қарамастан, литва тілін насихаттауға деген ынтасы азайды. Ол литва тілін дамыту және кеңейту қажеттігіне сенуін тоқтатпады және өмірінің соңына дейін Киелі кітапты литва тіліне аударумен айналысты, күніне 10-12 сағат жұмыс істеп, Ескі Ғаһидаттың үш бестен бірін аударуға қол жеткізді. Антанас Баранаускас өмірінің соңғы жылдарында жайлы тұрмыста өмір сүрді. Оның сенімдері кейінгі Кражовци тобының көзқарастарымен саяхатты. Сондықтан ол өмірінің соңына дейін литвалық және поляк жақтарынан шыққан ұлтшылдарды келісуге тырысты. Осы себепті ол екі тараптың да ұлтшылдары арасында аса танымал болған жоқ. Көптеген литвалықтар оның жерлеу рәсіміне қатыспады, оны ұлттық жаңару қозғалысының сатқыны деп есептеді, көбінесе орыс шенеуніктері мен поляктар қатысты. Бірақ Сейниде оған ескерткіш орнатылғанда жағдай мүлдем өзгерді. Бұл шараға тек литвалықтар ғана қатысты, бірақ келесі түнде ескерткішке бояу төгілді.

Мұра

Баранаускасқа дейін аймақтағы басты "құрметті" тіл – поляк тілі саналған. Сондықтан Баранаускас литва тілін және, демек, литва мәдениетін қайтадан заңды етуге жауапты болған бірнеше маңызды тұлғаның бірі еді. ХХ ғасырдың басындағы литва ақыны Майронис Баранаускас туралы былай деген: "Ол болмағанда, біздің де болуымыз мүмкін емес еді". Баранаускастың үйі Аникщяй аймақтық саябағында сақталған.