Кіріспе

Эмезе (г. 9 ғасыр) – Дентюмогер герцогы Эунедубелианның (Őnedbelia) қызы, ең асыл скиф (яғни Дентюмогер, Скитиядан) ханзадасы Үгекпен үйленген және мажар тарихи мифологиясында Жоғары ханзада Алмосқа ана болған; осылайша, ол мажар патшалығын құрған Арпад әулетінің ата-анасы саналады. Сенімді дереккөздердің жетіспеуіне байланысты, Эмезе туралы аңыздарды оның тарихи тұлға ретіндегі нақты рөлінен ажырату қиын. Дәстүр бойынша, ол жеті түпкі мажар тайпасының бірінен тараған мажар патшалық әулетінің анасы. Сондықтан оған «барлық венгрлердің анасы» деген лақап берілген.

Аңыздағы емес

Емесе арманы – ханзада Альмос туралы аңыз. Бұл венгр тарихындағы ең көне ертегілердің бірі. Аңыз шамамен 860-870 жылдарға, ал нақтырақ айтқанда 820 мен 997 жылдар аралығына (Альмос туған және христиан дінін қабылдаған кезеңге) жатқызылады. Аңыз бойынша, бас әмірші Өгектің (Үгек) әйелі Емесе, Турул құсынан жүкті болды. Турул оған түсінде көрініп, оның құрсағынан үлкен өзен басталып, жат жұрттарға ағатынын айтты. Түс жорушылардың пікірінше, бұл оның ұл табатынын, ол халқын Леведиядан шығарып жетелеп, оның ұрпақтары дана патшалар болатынын білдіреді. Емесе ұлының аты Альмос болды; оның есімі венгр тіліндегі álom сөзінен шыққан, яғни арман, сондықтан "Альмос" "Арманнан туған" деп түсіндірілуі мүмкін. Аңыздың бірнеше нұсқасы бар, олардың ішінде Емесе Турул құсынан жүкті болған ба, әлде түс көрген кезде жүкті болған ба, құс оған нақты түрде немесе ұйықтағанда түсінде пайда болған ба деген мәселелер бар. Кейбір нұсқалары 19-шы ғасырда венгр ұлтшылдығының қайта жандануы кезінде қосылған болуы мүмкін. "Құдайдың кіріп келгенінің 819-шы жылында, жоғарыда айтқандай, патша Магогтың әулетінен шыққан және кейіннен Скифияның ең құрметті князі болған Үгек, Дентомгерде Енедубелианның қызы Емесеге үйленді, одан Альмос есімді ұл туды. Бірақ ол құдайлық оқиғаға байланысты Альмос деп аталды, себебі ол жүкті болғанда анасына құдайлық көрініс түсінде қыран түрінде пайда болды, ол оған келгендей жүкті етті және оның құрсағынан мұхит ағысы шығатынын, ал оның белденінен дана патшалар туатынын білдірді, бірақ олар өз жерінде көбеймейді. Өйткені венгр тілінде арман "álom" деп аталады және оның тууы арманда болжағандықтан, оны Альмос деп атады. Немесе ол "Альмос" деп аталды, яғни қасиетті, өйткені оның әулетінен қасиетті патшалар мен князьдар туды." |Аноним: Gesta Hungarorum

"Үгек ұлы Элёд, Скифияда Еунодубилияның қызынан ұл тауып, оның аты Альмос болды, себебі оның анасы жүкті болғанда түсінде қыран пішіндес құс пайда болды, құрсағынан мұхит ағысы шықты, ол өсті, бірақ өз жерінде емес, және осыдан оның белденінен дана патшалар туатыны болжалды. Өйткені біздің тілімізде арман "álom" деп аталады және осы баланың тууы арманда болжағандықтан, оны Альмос деп атады." |Калттың белгісі: Chronicon Pictum

Жазбаша дереккөздердегі Емезе

Емесе екі тарихи еңбекте айтылады: Gesta Hungarorum және Chronicon Pictum. Екеуі де Емесемен бір замандас емес, себебі олардың әрқайсысы оның қайтысынан бірнеше ғасыр өткен соң жазылған (Gesta шамамен 1200 жылы, ал Chronicon Pictum 14 ғасырда). Екі еңбек те нақты тарихи оқиғаларды аңызбен және батырлық әңгімелермен босатысып араластырады, сондықтан Емесе аңыз ретінде ме, әлде шынайы тарихи тұлға ретінде ме айтылғанын анықтау мүмкін емес.