Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ұзын ине тәрізді кристалдардан тұратын шоғырларда орналасқан спелеотемдер антодиттер деп аталады (грекше ἄνθος ánthos, "гүл", ode – сөз құраушы бөлік, ite – атаушы жұрнақ). Антодиттер – ортақ негізден сыртқа қарай шашыраған топтамаларда орналасқан ұзын, ине тәрізді кристалдардан құралған үңгір құрылымдары. "Инелер" қауырсынға немесе түйінге ұқсас болуы мүмкін. Көптеген антодиттер арагонит минералынан (кальций карбонатының бір түрі, CaCO3) жасалған, бірақ кейбіреулері гипстен (CaSO4·2H2O) тұрады. "Антодит" термині алғаш рет 1965 жылы жапон ғалымы Н. Касиманың ғылыми еңбегінде кездеседі, ол "кальцит пен арагониттің кезектесуінен" тұратын "гүл тәрізді сараңқол" сипаттаған.
Speleothems composed of long needle like crystals situated in clusters
Anthodites (Greek ἄνθος ánthos, "flower", ode, adjectival combining form, ite adjectival suffix) are speleothems (cave formations) composed of long needle like crystals situated in clusters which radiate outward from a common base. The "needles" may be quill like or feathery. Most anthodites are made of the mineral aragonite (a variety of calcium carbonate, CaCO3), although some are composed of gypsum (CaSO4·2H2O). The term anthodite is first cited in the scientific literature in 1965 by Japanese researcher N. Kashima, who described "flower like dripstone" composed of "an alternation of calcite and aragonite".
Құрылымы, құрамы және сыртқы түрі
Антодиттердің жеке кристалдары "ацикулярлы" (ине тәрізді) деп сипатталатын формада дамиды және өскен сайын көбінесе тармақталады. Олар әдетте үңгірдің төбесінен төмен қарай өседі. Арагонит кристалдары кальциттен (кальций карбонатының басқа бір түрі) жасалған кристалдардан өзгешелігі, кальцит көбінесе жуан немесе тіс тәрізді ("ромбоэдрлі", ацикулярлы емес) болады. Антодиттердің ішінде көбінесе арагониттің қатты ядросы болады және бұтақтардың ұштарына жақын хантит немесе гидромагнезит орналасуы мүмкін. Антодит кристалдарының мөлшері бір миллиметрден бір метрге дейін өзгереді, бірақ көбінесе 1 мен 20 миллиметр аралығында болады.
The individual crystals of anthodites develop in a form described as "acicular" (needle like) and often branch out as they grow. They usually grow downward from a cave's ceiling. Aragonite crystals are contrasted with those made of calcite (another variety of calcium carbonate) in that the latter tend to be stubby or dog tooth like ("rhombohedral", rather than acicular). Anthodites often have a solid core of aragonite and may have huntite or hydromagnesite deposited near the ends of the branches. Anthodite crystals vary in size from less than a millimeter to about a meter, but are commonly between 1 and 20 millimeters in length.
Пайда болуы
Антодиттер кейбір әктас үңгірлерінде сирек кездесе алады, бірақ басқаларында керемет көп болуы мүмкін, олардың таза ақ кристалдары кальцит немесе басқа тау жыныстарының бетіне жабыса өседі. Антодиттердің көптеп таралған жерлеріне Карлсбад үңгірлері, Крейгхед үңгірлері, АҚШ-тағы Скайлайн үңгірлері және Франциядағы Моулис үңгірі жатады. Антодиттерді Юта штатының Американ Форк қаласындағы Тимпаногос үңгірі ұлттық ескерткішінде де кездестіруге болады.
Anthodites may occur sporadically throughout some limestone caves, but may be spectacularly abundant in others, with clean white crystals growing all over the calcite or other rock surfaces. Examples of sites with abundant anthodite displays include Carlsbad Caverns, Craighead Caverns, Skyline Caverns in the United States and the Grotte de Moulis in France. Anthodites can also be found in the National Monument of Timpanogos Cave, American Fork, Utah.
Түрлері
Антодиттің "қаламқа ұқсайтын" түрлерінің қатарына кейде "теңіз кірпісіне ұқсайтын" формация, яғни флос-ферри жатады, бірақ басқалар оны геликтиттің жіңішке түрі деп есептейді. Антодиттің "қауырсын тәрізді" түрлерінің арасында "мұз өрнегі" бар, ол сәулелі шоғырлардағы ұсақ ине тәрізді арагонит кристалдарынан тұратын спелеотемнің бір түрі. Олардың сыртқы түрі көбінесе кактус немесе қызылқызылға ұқсайды. Сталагмит түрінде мұз өрнегі кішкентай шырша сияқты тікенді бұтақтарға ие болуы мүмкін. Бұл термин алғаш рет 1890 жылдары АҚШ-тың Оңтүстік Дакота штатындағы Жел үңгіріндегі үңгір жетекшілері тарапынан мұз "мұз өрнегіне" ұқсайтын спелеотемдерді сипаттау үшін қолданылған.
Among the "quill like" varieties of anthodite is sometimes included the "sea urchin like" formation known as flos ferri, although others have considered them a slender variety of helictite. Among the "feathery" varieties of anthodite is "frostwork", a type of speleothem consisting of "bushes" of fine acicular aragonite crystals in radiating clusters. Their appearance is often compared to that of a cactus or thistle plant. In its composite stalagmite form, frostwork may possess spiny limbs like a miniature fir tree. The term was first used by cave guides at Wind Cave in South Dakota, USA, during the 1890s to describe speleothems which looked like ice "frostwork".
Антодит тәрізді құрылымдар
Геликтиттер – гравитация заңдылығына қайшы келетіндей қисық немесе бұрышты, кальций карбонатынан түзілген бүйірлік өскіндер. Радиалды топтамалардың орнына, геликтиттер көбінесе түйіскен массалар түрінде кездеседі. Бұл "бұтақтардың" ішінде кішкентай канал болады. Үңгір гүлдері (кейде "гипс гүлдері" немесе "улофолиттер" деп те аталады) гипс немесе эпсомиттен құралған. Антодиттерден айырмашылығы, үңгір гүлдерінің инелері немесе "жапырақшалары" бекітілген ұшынан өседі. Үңгір мақтасы ("гипс мақтасы" деп те аталады) – үңгір қабырғасынан өсіп шыққан, гипс немесе эпсомиттен жасалған өте жұқа, иілгіш жіпшелер.
Helictites are curved or angular twig like lateral projections of calcium carbonate, which appear to defy gravity. Rather than radial clusters, helictites often occur in tangled masses. The "twigs" have a tiny central canal. Cave flowers (also known as "gypsum flowers" or "oulopholites") consist of gypsum or epsomite. In contrast to anthodites, the needles or "petals" of cave flowers grow from the attached end. Cave cotton (also called "gypsum cotton") is very thin, flexible filaments of gypsum or epsomite projecting from a cave wall.