Кіріспе
Польшаның екінші дүниежүзілік соғысындағы аса көрнекті ұшқыш-истребителі Витольд Локутьевский (2 ақпан 1917 – 17 сәуір 1990) «Толо» деген лақап атымен белгілі болған.
Witold Łokuciewski (2 February 1917 – 17 April 1990) was a Polish fighter ace of the Polish Air Force in World War II who was given the nickname Tolo.
Ерте өмір және Польша әуе күштері
Ол Ресей империясының Новочеркасск қаласында Антони Локутьевский отбасында дүниеге келді. 1918 жылы оның отбасы Вильнюске көшті. Кейін Ошмянадағы Ян Снядецкий атындағы гимназияны бітіріп, 1935 жылы гимназия дипломын алды. Одан кейін Польшаның Демблин қаласындағы Әуе күштері университетінде оқуға түсті. 1938 жылы бітірген соң, Польшаның Варшава қаласында орналасқан 1-ші әуе полкінің 112-ші истребитель эскадрильясына тағайындалды. Ол бөлім құрамында 1939 жылы Варшаваны қорғау кезінде PZL P.11 ұшағымен шайқасты. Польшаға КСРО басқыншылық жасағаннан кейін, ол 112-ші истребитель эскадрильясымен бірге Румынияға қашып кетті.
Француз әуе күшінде болған кезім
Франция шайқасы кезінде Витольд Локутьевский 1940 жылдың 17 мамырынан бастап Францияда құрылған Польша әуе күштері үшін MS 406 истребителінде шайқасты. Ол 18 маусымда Франция премьер-министрі Филипп Петан радио арқылы соғысты тоқтату туралы бұйрық бергенге дейін француз халқы үшін күресін жалғастырды, сол күні оның эскадрильясы ұшуын аяқтады. Кейін 21 маусымда Ұлыбританияға эвакуацияланып, P1492 әскери тіркеу нөмірі берілді.
Корольдік әуе күшінде болған кезім
1940 жылғы 2 тамызда ол Корольдік әуе күштері құрамында одақтастар үшін күрескен, жетекші польшалық 303-эскадрильяның ұшқышы болды. Ол көп ұзамай миссияларға қатыса бастады. 1941 жылғы 20 қарашада оған 303-эскадрильяның басшылығы тапсырылды. Локутьевский 1940–1941 жылдары көптеген шайқастарға қатысты. Оның псевдонимі "Толо" еді. 1942 жылғы 13 наурызда неміс оккупациясы астындағы Францияда орындалған миссия барысында оның ұшағы зақымданып, шұғыл қонуға мәжбүр болды. Қонудан кейін Витольд немістерге тұтқынға алынып, Саган қаласының (қазіргі Жагань) жанындағы Сталаг Люфт III лагеріне жіберілді. Лагерде ол 1944 жылы өткен "Ұлы қашу" операциясында басқаларға көмектесті. 1945 жылдың мамырында соғыс аяқталғаннан кейін ол босатылып, Англияға қайтарылды. 1945 жылғы 29 қарашада ол қайтадан 303-эскадрильяға тағайындалды. 1946 жылдың ақпанында ол 303-эскадрильяның қолбасшысы болды, бұл бөлім желтоқсан айында таратылғанға дейін жалғасты. Ол 9 (және 1 бірлескен) жауын жоқ қылды, сондай-ақ 4 күдікті жауын жоқ қылды, бұл оған "ұшқыш-эсс" атағын әкелді. Бұл атақ Бірінші дүниежүзілік соғыстан бастау алады және француз әуе күштерінде бес жау ұшағын атып түсірген ұшқыштарға берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бұл атақ американдық әуе күштері және Батыстағы поляк әуе күштері тарапынан беймайрам түрде қабылданып алынды.
Польшаға оралу және кейінгі өмір
1947 жылы Польшаға оралғанда коммунистік билік оны тұтқындады, босатылғаннан кейін Варшавада такси жүргізушісі болып жұмыс істеді. Әскери авиацияға қабылданғаннан кейін 1956 жылы Польша Әуе Күштеріне қосылды, жоғары шенге дейін көтерілді. 1974 жылы зейнеткерлікке шықты, ал 1985 жылы "Азаттық және демократия үшін күресушілер қоғамының" төралқасына тағайындалды. Кейіннен 1988 жылдан 1990 жылға дейін Күрес және қаһармандық орындарын қорғау жөніндегі кеңестің мүшесі болды. 1988 жылдың 11 қарашасында Польшаның Ұлттық тәуелсіздігі күнінің 70 жылдығына арналған Еске алу комитетінің құрметті мүшесі аталды. 1989 жылы алғашқы посткоммунистік сайлауда Сеймге (төменгі палата) депутаттыққа кандидат болды. Ұлттық қорғаныс министрі, генерал Флориан Сивицки оның есімін әскерилердің құрметті кітабына енгізді. 1989 жылы, соғыс аяқталғанына жарты ғасыр жуық уақыт өткен соң, жауға шабуыл жасағанда жауынгердің қандай сезімде болатынын сұрағанда Витольд былай деп жауап берді: "Егер шабуыл үлкен болса, біріншіден, от лавины ішінде қорқыныш, содан кейін – нық қадам, ал соңында, егер жау атылып түсіп, түтін мен оттың алауымен төмен құласа, зор қанағат сезіледі". 1990 жылдың 17 сәуірінде қайтыс болды және Варшавадағы Повузки әскери бейіште жерленді.
On 11 November 1988 he became a member of the Honorary Committee of Commemoration during the 70th anniversary of National Independence Day of Poland. In 1989 he stood as a parliamentary candidate to the Sejm (lower house) in the first post communist elections. And was given an entry in the honorary book of soldiers by Minister of National Defense, General Florian Siwicki. In 1989, nearly half a century after the war, when asked what does a fighter feel like while attacking an enemy, Witold replied: "if it's a rather large attack firstly fear while going through a fire avalanche, then determination and lastly, if enemy gets shot and is coming down in a panache of smoke and fire great massive satisfaction". He died on 17 April 1990 and was buried at the Powązki Military Cemetery in Powązki, Warsaw.
Өлім-жітімдер тізімі
Витольд Локучевский Баян тізімінде 8 нақты ұшақ түсірген және 4 күмәнді ұшақ түсіргенімен 20-шы орынға қойылды. Олар былай: