Кіріспе
Роберт Дж. Сойердің кітабы Неандертальдық параллакс - Роберт Дж. Сойердің романдарынан тұратын трилогия. Онда Жердің екі нұсқасы арасындағы байланыс ашылуының әсері бейнеленген: оқырманға таныс әлем және неандертальдықтар басым саналы адамзаттың бірі болған әлем. Екі әлемнің арасындағы әлеуметтік, рухани және технологиялық айырмашылықтар әңгіменің басты назарында болады. Трилогияның томдары: Хоминоидтар (2002 жылы жарық көрді), Адамдар (2003) және Гибридтер (2003). Адамдар алғаш рет Analog Science Fiction-те сериал ретінде пайда болды, 2003 жылы үздік роман үшін Хьюго сыйлығын жеңіп алды. Екі әлем арасындағы алғашқы байланыс Онтарионың Садбери қаласындағы Судбери нейтрино обсерваториясында өтеді, бұл сонымен қатар неандерталь әлеміндегі ғылыми зерттеулер орны.
The Neanderthal Parallax is a trilogy of novels written by Robert J. Sawyer and published by Tor. It depicts the effects of the opening of a connection between two versions of Earth in different parallel universes: the world familiar to the reader, and another where Neanderthals became the dominant intelligent hominid. The societal, spiritual and technological differences between the two worlds form the focus of the story. The trilogy's volumes are Hominids (published 2002), Humans (2003), and Hybrids (2003). Hominids first appeared as a serial in Analog Science Fiction, won the 2003 Hugo Award for Best Novel,
The initial contact between the two worlds takes place at the Sudbury Neutrino Observatory in Sudbury, Ontario, which is also the location of a scientific research facility in the Neanderthal world.
Терминология
Кітаптар ашылған сайын адам термині екі түрге де қолданылады; екі түр де оларды ажырату үшін Хомо сапиенс мүшелері үшін неандерталь терминдерін пайдалануды келіседі.
Сюжет
Онтарионың Садбери қаласында Садбери нейтрино обсерваториясы физикалық эксперимент жүргізеді. Бұл құпия келген кездегі таңғажайып адамның келуіне кедергі келтіреді, онымен кездескен адамдар оны неандертальдық деп санайды. Торонтодағы Йорк университетінің профессоры генетик Мэри Вонн бұл адамның шынымен неандертальдық екенін анықтауға шақырылады. Мэри университет кампусында бетперделі ер адаммен зорланғаннан кейін бұл оны қызықтырады және оның физикалық досы Луиза Бенуамен бірге өмірінің ең керемет ғылыми мүмкіндігі деп санайды, ол ер адамды алғаш кездестірді. Екеуі, сонымен қатар дәрігер Рубен Монтего, оның параллель ғаламнан келген неандертальдық екенін біледі. Оның есімі Понтер Боддит, ол кванттық физик болған, ол бір эксперименттің нәтижесінде біздің ғаламға келіп түскен. Олар оның бар екендігіне таңғалады, сонымен бірге оның халқының өздерінің халқынан ерекшеленетін көптеген айырмашылықтарын зерттейді. Осы арада Понтердің жұбайы және ғылыми серіктесі Адикор Хулд оның кенеттен жоғалып кетуіне қатты күйзеледі, ал кейін оның жоғалуынан кейін Понтерді өлтірген деп айыпталғаннан кейін екі есеге дейін күйзеледі. Екі әлем арасында дипломатиялық қарым-қатынас орнатумен қатар, ұзақ мерзімді байланыс құрылады. Алайда кейіпкерлерді сенімсіздік пен түсініспеушіліктер мазалайды. Алайда Понтер мен Мэри өздерінің адамдардың өзара пайдасы үшін күресіп, біздің Жерімізге ықтимал дағдарыс туғанда, олар әртүрлі сенімдер арқылы жұмыс істеуге тырысады.
Бараттар қоғамы
Барастар (неандертальдықтар) - аңшы-жинақшылар, олардың ауыл шаруашылығы туралы түсінігі жоқ. Оларға кванттық компьютерлер, вертолеттер, байланыс құралдары мен биологиялық бақылау құралдары да жетіп жатыр. Олар қоршаған ортамен үйлесімді өмір сүреді, таза энергияны пайдаланады, үйде тұрады және халық санын тұрақты ұстайды. Олар ұзақ уақыт аралығын жыл емес, ай айларымен өлшейді. Барсталардың жалпы саны әлдеқайда аз, олар әлемде 185 миллионға жуық, ал гликсиндердің (адамдардың) саны 6 миллиардтан асады.
Отбасылық өмір
Иіс сезу қабілеті жоғары болғандықтан, бараттар феромондарға өте сезімтал. Осыған сәйкес, әйелдер мен ерлер әр 29 күннің 25-інде бөлек қоғамда тұрады. Олар бірігіп тұратын төрт күн - екі адам бірігіп тұратын күн - ай сайынғы мереке мен мерекеге себеп болады. Барлық барст әйелдерінің етеккір циклдары синхронды, ал кездесу уақыты ұрықтандыру мүмкін емес деп белгіленеді, бірақ әр 10 жыл сайын, басқа ұрпақ әдейі ұрықтанған кезде. Осылайша ұрпақтар синхронды, он жылдық циклдерде өседі; Барст өзінің жасын берудің қажеті жоқ, өйткені оның ұрпағын айту (егер бұл оның сыртқы түрінен ғана алынбаса) қажетті ақпаратты береді. Барлық балалар он жасқа толғанға дейін аналарымен бірге тұрады, содан кейін ұлдар әкелерімен бірге тұрады. Балалар шамамен 18 жасқа дейін ата-анасымен бірге тұрады. Жыныстардың осы бөлінуіне қарамастан, барстар бір жынысты екіншісінен артық деп санау идеясын мүлдем жат деп санайды (аялдар барстар жүктілікке байланысты үлкен көлемде денелік қабілетсіздікке ұшырамайды). Бөлек болу ерікті және мәдени нәрсе, және екі жыныстың адамдары әрқашан басқа адамның тұрған жеріне еркін бара алады, бірақ екеуі бір емес кезде мұны жасау физикалық және әлеуметтік жағынан ыңғайсыз деп санайды. Алайда, барст қоғамында ғимараттар мен өмір сүру стилі толық және шын мәнінде "бөлек, бірақ тең" және оны жасау тым қиын немесе ресурс қажет ететін сирек жағдайда (мысалы, ірі ғылыми ғимараттар) бұл бөліну оқиғасыз елемей қалдырылады. Екінші жынысты жұптар некеге ұқсас ұзақ мерзімді байланыстарды қалыптастырғанмен, айдың қалған бөлігінде өмірде де солай болады. Барлық барстар өздерін бисексуалдық деп санайды гликсин анықтамасы бойынша; олар бір жынысты байланыстарды құрайды, ал екеуі бір емес. Осылайша, әр ересек адам, жынысына қарамастан, еркек және әйел жұбайлары бар; біреуі ұрпақ алу және генетикалық отбасылық негіз үшін, екіншісі серіктестік және қарсы жынысты серіктесі болмаған кезде отбасылық бірлік негізі. Нәтижесінде туындайтын үлкен, өзара байланысты отбасылық желілер барст қоғамына үйлесімділік береді.
Үкімет және сот
Барст әлемінде бір ғана үкіметтік иерархия бар: жер шарының әрбір аймағын жергілікті сұр кеңес басқарады; олар өз кезегінде жоғары сұр кеңеске, әлемдік үкіметке жауап береді. Романның пайда болуына шамамен 80 жыл қалғанда, серіктес имплантаттар жетілдіріліп, барша бастарға берілді. Бұл - әр адамның қол жағына орнатылған, толықтай жазғыш және тарату құрылғылары. Олардың бүкіл өмірі үнемі бақыланады және олардың алиби архивіне жіберіледі, бұл тек олардың иесі немесе тиісті органдар ғана қол жетімді болатын жазбалар қоймасы, бұл жағдайда тек тергеу үшін маңызды жағдайларда ғана құқық бұзушылықты тергеу кезінде қол жетімді. Жазулар қайтыс болғаннан кейін сақталады; мұның себебі қандай және қай жағдайда және кім қайтыс болған адамның мұрағатына кіре алады деген нақты айтылмаған. Кез келген ауыр қылмыс үшін бір ғана жаза қолданылады: қылмыскерді және кем дегенде жартысы оның гендерімен бөлісетін барлық адамдарды (ата-аналар, бауырлар мен балалар) кастрациялау. Бұл евгеникалық практика кез келген жағымсыз элементтерді гендер қорынан алып тастауға қызмет етеді, бірақ қылмыскерді генетикалық мұрасынан айырылғаннан басқа қатаң жазаламайды. Понтердің айтуынша, бұл әдіс тестестеронның жетіспеушілігіне байланысты қылмыскердің зорлық-зомбылық импульстерін жоюдың екінші әсерін тигізеді, сондықтан олар одан әрі қылмыс жасамайды (әйел қылмыскерлерді қалай жазалау туралы сөз қозғалмайды). Нәтижесінде (алиби архивтерімен бірге адамның қылмысты жасауы немесе кінәсіз сотталу мүмкін емес), ауыр қылмыстар барша әлемге танымал емес. Бұл ретте серіктес жасаған қылмыстар ерекшеленеді. Мұндай қылмыстар үшін жаза, мысалы, жұбайларды қорлау, шағымданушының өз балаларын кастрациялауды қамтиды, сондықтан бұл қылмыстар туралы хабарланбайды. Барст үшін ажырасу әдетте басқа адаммен бірге болмаймын деп шешіп, мәлімдейтін қарапайым мәселе болса да, мұндай қарым-қатынастағылар өздерін тұзаққа түсіп қалады, өйткені олардың серіктесін жаңа жұбайына іздеуге босатқанда, жаңа жұбайының зорлық-зомбылық әрекеті туралы хабарлауы мүмкін. Барсттың күш-қуаты гликсиндікінен әлдеқайда жоғары болғандықтан, олардың арасындағы кез келген физикалық зорлық-зомбылық өлімге немесе ауыр жарақаттануға әкелуі мүмкін. Осылайша, олар тікелей физикалық қарсыласу спорт түрлері мен жекпе-жек өнерінен (екіншісі қосымша жоқ, өйткені барстарда көп қақтығыстар жоқ; олардың соңғы тарихында тек бір ғана соғыс болды, 83 адамның өлімі қорқынышты трагедия деп саналады) жоқ. Бұрынғы саяси өлтірулер қаруды қажет етпеген, өйткені олардың физикалық күшін ескере отырып, бараттар өз нысаналарын жай ғана өз қолдарымен өлтіре алатын. Егер қандай да бір физикалық зорлық-зомбылық туралы хабарланса, ол кастрациямен аяқталады. Алайда, жаза өте ауыр болғандықтан, бұл оқиғалар әрдайым ресми түрде хабарланбайды, егер зардап шеккен тарап кешіруге дайын болса және шабуылшы ашуды басқару бойынша кеңес беруге кіріссе, оқиға жазаланбай қалуы мүмкін. Алайда мұндай оқиғалар болашақтағы сот отырысында зорлық-зомбылыққа бейімделудің дәлелі ретінде қарастырылуы мүмкін. Заң бойынша, егер айыптау ресми түрде жасалмаса, сот болмайды. Адамдар бұл тәжірибе туралы айтылғанда, әдетте, Евгениканың Жер тарихы ескерілгенде, алаңдайды. Негізгі мақсат - қылмысқа әкелетін гендерді тазалау болса да, бұрын олар IQ төмен адамдарды стерильдеуге тырысқаны айтылған, нәтижесінде олардың стандартты ауытқулары көтерілген.
Қоршаған орта
Халық санының төмендеуі және кең ауқымды ауыл шаруашылығының болмауы Жер бетіндегі гликсин нұсқасында жойылып кеткен көптеген түрлердің бар екендігін білдіреді. Бұған тек қана құстар ғана емес, сонымен қатар жүнді мамонт сияқты мегафауна да жатады. Сонымен қатар, орман мен орманды алқаптар әлдеқайда кең, өйткені оларды үлкен көлемде кесудің қажеті жоқ. Барастар қасқырларды үйретті, бірақ оларды үй иттерінің көптеген түрлеріне өсірмеді. Гликсин қара итті көргенде, оны жабайы қасқыр деп ойлап, қорқып қалуы мүмкін. Бараст ит сияқты гликсиннің итін көргенде, бұл аңның шынымен ит екеніне таңғалуы мүмкін. Барстар өздерінің әлемінің кең аймақтарына өркениеттің жоғары деңгейіне жеткенше тарамаған дегенге сену қиын. Бір көріністе гликсин мен барат ата-бабасы Жерорта теңізі арқылы қарап тұр; гликсин ата-бабасы жаңа, таңғажайып жерді зерттеуге асығады, ал барат ата-бабасы оның бар екенін біліп, үйіне қайтады. Бұл олардың аңшылық-жинақшылық өмір салтына сәйкес келеді, бұл жер туралы білімнің жоғары деңгейін және қауіпті болдырмауды қоса алғанда, көші-қонның төмен деңгейін қолдайды. Сонымен қатар, барсттардың табиғи түрде гликсиннен жоғары интеллектке ие екендігі айтылады, орташа IQ бірнеше буын евгеникалық науқанынан бұрын 10% жоғары болды, оның ішінде ең аз интеллектуалды 10% өз еркімен стерильденді. Бұл айырмашылық құрып кету оқиғаларының төмен болуының қосымша себебі болып табылады: олардың жоғары ақыл-ойының арқасында бараттар өздерінің өркениетінде аңшылықтың көп болуы бір түрді құртатынын ертерек тани алды. Барст әлеміндегі климат, гликсиндер Жеріне қарағанда парниктік газдардың жетіспеушілігіне байланысты, біршама салқын. Барастар гликсиндер сияқты жылуға төзімді емес, мүмкін олар салқын жерде пайда болғандықтан және бұлшық еттерінің көп болуына байланысты. Нәтижесінде олардың Жеріндегі тропикалық аймақтар, гликсиндер Жеріндегі полярлық аймақтар сияқты аз халықты құрайды. Бұл оқиғаның маңызды ерекшелігі - Жердің магнит өрісінің жағдайы. Бараст әлемінде полярлық кері айналу оқиға басталғанға дейін көп ұзамай болды және барасттарға айқын зиян келтірмеді. Полюстердің кері айналуының бірнеше жылға ауытқуының себебін, ол арадағы 40 000 жылдағы кездейсоқ кішкентай айырмашылықтарға байланысты. Гликсиндер әлемінде бұл оқиғалар орын алған кезде болады; бұл мидың құрылымы баррастардан өзгеше гликсиндердің саналарына әсер етеді.
Тіл
Компьютерлік байланыс құралдары арқылы оқырман тек бастар тілінің бір тұстарын ғана көреді. Dooslarm basadlarm дегеніміз сотқа дейінгі алдын ала тыңдау сияқты нәрсеге қатысты, сөзбе-сөз аударма "көп сұрамас бұрын кіші сұраңыз". "Dusble korbul to kalbtadu" деген сөз тіркесі "кванттық есептеу қондырғысында" деп аударылады. Бараст тілі - бұл оқиғалар бараст әлемінде орын алған кезде ағылшын тілінде аударылады. Тілдің "gristle!" сияқты сөздерді қолдану арқылы анықталатын бір қыры. және "мүйізсіз сүйек" қарғыстар үшін бұл сөйлеу тізімі тікелей нақты әлемдегі заттардан алынған. Барасты құттықтау "Дені сау болсын" деп айтылады. Бараст қарғыстары дінге немесе жынысқа байланысты емес (бұлар біріншісінен айырылып, екіншісіне тыйым салынбағандықтан), бірақ "жұлдызша" немесе "жасыл ет" сияқты тағамның шіріуі.
Экономика
Барастар ақшалай экономикаға ие емес. Әр адамға қажет нәрсесі қажет болған кезде беріледі, ал ол өз кезегінде қоғамға мағыналы 'қосылым' жасауға тырысады деп күтіледі. Бірде-бір барат қоғамнан өздеріне қажетінен артық алуға тырыспайды, және тұрақты халық санының арқасында, жетіспеушілікпен проблемалар жоқ (халық санының деңгейі мұндай мәселелердің дамуына жол бермеу үшін сол кездегі деңгейде тұрақтандырылды). Барасттар өз жұмысын қоғамға қалай үлес қосатыны тұрғысынан қарастырады және жеткілікті үлес қосылмаған кез келген жұмыс тоқтатылады. Бұл белгілі бір салаларда, мысалы, астрофизикада білімнің жетіспеушілігіне әкеледі, өйткені мұндай ізденістер қарапайым өмірде мәнді жақсартуды тоқтатқаннан кейін тоқтатылады. Бұл сондай-ақ мамандандыруға әкеледі, өйткені жүргізу арнайы үлес ретінде қарастырылады және оны қалай жасау керектігі тек қоғамдық тасымалдаушыларға ғана белгілі, олардың жалғыз үлесі - адамдарды бір нүктеден екінші нүктеге дейін таксимен немесе қоғамдық автобустарды жүргізу. Кейде бараттар өз еркімен қоғамнан аулақ болып, мағынасыз деп саналған жұмысты жалғастыру үшін немесе жұмысты қауіпті деп мақсатты түрде тоқтатқанда наразылық білдіру үшін жұмыстан шығады. Бұл адам қоғамнан оқшауланған аймаққа көшіп кетеді, содан кейін өзін-өзі қамтамасыз етеді. Олар жалпы алғанда үлкен қауымнан көмек сұрай алмайды, сондай-ақ кейбір жағдайларда наразылық ретінде (қоғамнан шыққаннан кейінгі өмірі тіркелмеуі үшін) немесе оны еріксіз алып тастау үшін (қауіпті жұмысқа қатысты кез-келген қосымша жазбаны болдырмау үшін) олардың Алиби мұрағат имплантатын алып тастайды. Бұл оқшаулану ерікті түрде жүзеге асырылады және олар кез келген уақытта қауымға келушілерді қабылдауға немесе қайтуға болады, бірақ қайту оларнан мәнді үлес қосуды қайта бастауды талап етеді (егер кету себебі болса, қауіпті жұмысты тоқтату).
Медицина
Бараст медицинасы негізінен автоматтандырылған, ал дәрігерлердің көпшілігі алғашқы көмек көрсетуден басқа (зерттеушілерді қоспағанда) осы технологияны жай ғана қолданады және ұстайды. Бұл технология өте берік және оны Гликсин физиологиясына тез бейімдеуге болады. Медициналық тәжірибедегі айтарлықтай айырмашылық - бараттардың қыңырлығынан. Операция кезінде анестезия қолданбай, бұл технология операция кезінде кез келген дененің бір бөлігінен сигналдарды кесу үшін тікелей жүйке блоктарын қолданады. Операция дәрігер мен пациенттің көз алдында жүргізіледі. Барасттар бұл жағдайды мүлдем алаңдатады деп ойламайды, бұл Гликсин теориясы, өйткені олар әлі де белсенді аңшылардан тұратын өркениет болғандықтан, олар бала кезінен бастап осындай көріністерге ұшырайды. Сонымен қатар, иіс сезу қабілеті күшті болғандықтан, хирургтар операция кезінде бетперде кимейді, сондықтан олар жұмыстарына көмектесу үшін кез-келген иіс факторларын пайдалана алады. Бір адам олармен бірге операция жасауда гигиеналық қауіп ретінде бұл алаңдатады деп санайды.
Дін
Барасттардың діні жоқ, дін туралы түсінігі де жоқ. Бұл жай ғана атеизмнің немесе дүниежүзілік атеизмнің салдарынан емес. Барастар ешқашан дінге ие болған емес және олардың миының құрылымы бойынша құдайға немесе құдайларға сенуге немесе діни тәжірибелерге ие болуға физикалық тұрғыдан қабілетті емес. Гликсиндер мен бараттар арасындағы байланысқа дейін бараттар жаратушы туралы түсініксіз болды; өлімнен кейінгі өмір немесе жандар оларға ешқашан келмеді. Барастар гликсиндердің өз діндерінің әңгімелеріне қалай сене алатынын түсінбейді және кейде гликсиндердің өз сенімдерінің шынайылығына деген ықыласынан ұялады. Дегенмен, бараттар дінді гликсиндердің бір бөлігі ретінде қабылдайды. Барасттар ғаламның бастамасы бар екеніне сенбейді және Үлкен жарылыс теориясына сенбейді. Олар ғаламның әрқашан бар болғанына сеніп, осы сенімін растайтын ғылыми дәлелдер мен дәлелденген теорияларды қолданады. Олар ғаламның пайда болуына қатысты теориялар ғаламның жаратылуына, яғни басталуына сену қажеттілігіне байланысты өмір сүреді деп санайды, бұл ғалымның көзқарасын бұзады, сондықтан олар дәлелдерді қате түсіндірді. Бұл оқиға екі нәсілдің ғылымды ірі көлемде араластыруы мен ұтымдылығы басталғанға дейін аяқталады, сондықтан осы көзқарастар арасындағы егжей-тегжейлі салыстырудың түпкі нәтижесі белгісіз, бірақ Жер бетінде болып жатқан магниттік полюстердің кері айналуы дүниежүзі бойынша адам миына әсер еткен (магниттік полюстердің өзгеруі) дін / мистиканың осындай жетіспеушілігіне әкеледі. (Бір нәтиже - дін конфликттері жойылған кезде Таяу Шығыстағы бейбітшілік).