Венгрияның дәстүрлі Трансдунабия аймағы: географиясы, шекаралары, кіріктірілген округтері туралы толық ақпарат. Туризм және тарихқа қызығушыларға арналған!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Венгрияның дәстүрлі аймағы – Трансдунай (Dunántúl; Transdanubien, немесе Zadunavlje). Ол Венгриялық Паннония немесе Паннония аймағындағы Венгрия деп те аталады.
Traditional region of Hungary
Transdanubia (Dunántúl; Transdanubien, or Zadunavlje, ) is a traditional region of Hungary. It is also referred to as Hungarian Pannonia, or Pannonian Hungary.
Дәстүрлі түсіндірме
Трансдунайдың шекаралары Дунай өзені (солтүстік және шығыс), Драва және Мура өзендері (оңтүстік), ал батысында – Альп тауларының етегі, шамамен Венгрия мен Австрия шекарасы бойымен өтеді. Трансдунай аймағына Győr-Moson-Sopron, Komárom-Esztergom, Fejér, Veszprém, Vas, Zala, Somogy, Tolna, Baranya округтері және Дунайдың батысында орналасқан Pest облысының бөлігі кіреді. (Орта ғасырларда соңғысы Пилис округі деп белгілі болған.) Осы мақалада Трансдунай осы географиялық мағынада қарастырылады.
The borders of Transdanubia are the Danube River (north and east), the Drava and Mura rivers (south), and the foothills of the Alps roughly along the border between Hungary and Austria (west). Transdanubia comprises the counties of Győr Moson Sopron, Komárom Esztergom, Fejér, Veszprém, Vas, Zala, Somogy, Tolna, Baranya and the part of Pest that lies west of the Danube. (In the early Middle Ages the latter was known as Pilis county.) This article deals with Transdanubia in this geographical meaning.
Аумақтық өзгерістер
Облыстың солтүстік, шығыс және оңтүстік шекаралары Дунай мен Драва өзендерімен нақты белгіленген, ал батыс шекара әрқашан Венгрияның саяси шекарасымен сәйкес келгендіктен, 20 ғасырдағы аумақтық өзгерістерге ұшырады. 1920 жылғы Трианон шартынан бұрын қазіргі Бургенланд, Прекмурье және Медзимурье аймақтары Трансдунайдың бір бөлігі болды. Русовце, Яровце және Чуново ауылдары да 1947 жылғы Париж бейбіт шартына дейін Трансдунай құрамында болды. Трансдунай – негізінен венгр географиялық ұғымы, сондықтан бұл аймақтар көрші елдерге қосылғаннан кейін оның құрамына енбеді.
While the northern, eastern and southern borders of the region are clearly marked by the Danube and Drava rivers, the western border was always identical with the political boundary of Hungary, therefore it was affected by the territorial changes of the 20th century. Before the Treaty of Trianon in 1920 the present day regions of Burgenland, Prekmurje and Međimurje were integral parts of Transdanubia. The three villages of Rusovce, Jarovce and Čunovo also belonged to Transdanubia before the Paris Peace Treaty in 1947. Transdanubia is essentially a Hungarian geographical concept so these areas ceased to be parts of it when they were annexed by neighbouring countries.
Еуропалық одақ аймақтары
Трансдунай – Еуропалық Одақтағы NUTS аумақтық бірлігі, Орталық Трансдунай, Батыс Трансдунай және Оңтүстік Трансдунайдан құралған (NUTS:HU қараңыз). Пест облысы және Будапешт Орталық Венгрия аймағына жатады. Оның ауданы 37 000 км² және халқы шамамен 3,1 миллион адамды құрайды.
Transdanubia is a NUTS territorial unit in the European Union, consisting of Central Transdanubia, Western Transdanubia and Southern Transdanubia (see NUTS:HU). Pest county and Budapest belong to the region of Central Hungary. It has an area of 37,000 km2 and a population of around 3.1 million.
География
Облыстың аумағы 38 000 км²-ды құрайды, бұл Венгрияның жалпы аумағының шамамен жартысына тең. Тарихи географиялық тұрғыдан алғанда, бұл аймақ солтүстік Паннонияның көп бөлігін қамтыды, сондықтан "Венгрия Паннониясы" термині осы өңірге қатысты қолданылады. Жер бедері әртүрлі: көлбеу төбелер, аңғарлар, ойпаттар, таулар және жазықтар кездеседі. Басты географиялық құрылымдар – Трансдунай таулары, Кіші Альфёльдтің оңтүстік жартысы, Альпокалья, Трансдунай төбелері және Мезёфёльд (Ұлы Альфёльдтің бір бөлігі). Негізгі өзендер – Дунай, Драва, Раба, Зала және Капош. Трансдунайдың ортасында Орталық Еуропаның ең ірі тұщы сулы көлі – Балатон көлі орналасқан. Веленце және Ферте көлдері де маңызды көлдер болып табылады.
The territory of the region is 38,000 km2, and it comprises almost half of the whole territory of Hungary. In terms of historical geography it also comprised major part of northern Pannonia, and thus the term Hungarian Pannonia refers to this region. The terrain is very varied with gentle hills, valleys, basins, mountains and plains. The main geographical formations are the Transdanubian Mountains, the southern half of the Little Alföld, the Alpokalja, the Transdanubian Hills, and the Mezőföld (part of the Great Alföld). The main rivers are the Danube, Drava, Rába, Zala, and Kapos. In the middle of Transdanubia lies the biggest freshwater lake of Central Europe, the Lake Balaton. Other importants lakes are the Lake Velence and the Lake Fertő.
Тарих
Тарихи тұрғыдан алғанда, Трансдунай өңірі Мошон, Гьёр, Сопрон, Вас, Зала, Веспрем, Фейер, Комаром, Эстергом, Сомоги, Толна және Баранья округтерінен тұрды. Олар 18-шы ғасырдың басынан бері «Транс-Дунай округі» деп аталатын. Осы округтердің шекаралары Венгрияның Стефан I-і тарапынан белгіленіп, 1920 жылға дейін шамамен 900 жыл бойы өзгеріссіз сақталды.
Historically the counties of Transdanubia were Moson, Győr, Sopron, Vas, Zala, Veszprém, Fejér, Komárom, Esztergom, Somogy, Tolna and Baranya. They comprised the so called Districtus Trans Danubianus from the beginnings of the 18th century. The boundaries of these counties, established by Stephen I of Hungary, remained unchanged for almost 900 years until 1920.
Ежелгі тарих
Трансдунай аймағы тас дәуірінен бері қоныстанған. Б.з. дейінгі 10 жылдан б.з. 434 жылына дейін ол Рим империясының құрамында болды. Қазіргі Австрия және Хорватияның бір бөлігімен бірге, бұл Паннония провинциясын құрады – маңызды римдік қалалары (Скарбантия, Аквинкум, Сопиана, Горзиум, Савария) және ауылдық виллалары бар, латын тілінде сөйлейтін, Рим мәдениетіне сіңген шекаралық аймақ.
Transdanubia has been populated since the Stone Age. Between 10 BCE and 434 CE, it was part of the Roman Empire. With some present day Austrian and Croatian territories, it comprised the Province of Pannonia, a romanised, Latin speaking border region with important Roman towns (Scarbantia, Aquincum, Sopianae, Gorsium, Savaria) and rural villas.
Орта ғасырлар
Көші-қон дәуірінде оны гунндар, остготтар, ломбардтар, гепидтер, аварлар, франктар және славян тайпалары басып алды. 900 жылы Паннонияны мадьярлар жаулап алды, ал 1000 жылдан кейін Венгрия Корольдігінің құрамына енді. Трансдунай XI ғасырдан бері Венгрияның ең маңызды аймақтарының бірі болып табылады. Эстергом 1001 жылдан бүгінгі күнге дейін елдің діни орталығы болып келеді, ал Венгрияның Стефан I патшалық резиденциясын Секешфехерварда орнатты, ол кейіннен патшалардың тәж кигізілетін қаласы болды. Трансдунай аймағы венгр жоғары білімінің алғашқы ошағы болды. Алғашқы колледж Веспремде, ал алғашқы университет 1367 жылы Печ қаласында құрылды. Орта ғасырлардағы маңызды қалалардың ішінде Веспрем, Печ, Гьер және Сопрон бар еді. Қырылысқан моңғол шапқындарынан кейін (Еуропаға моңғол шапқыншылығын қараңыз) жаңа қамалдар салынды, ал Венгрия королі IV Бела Дунай өзенінің жанында Буда қаласын жаңа патшалық астана етіп белгіледі. Аймақтың бай ортағасырлық мұрасы шағын ауылдық шіркеулерден бастап, ежелгі қамалдарға, монастырлар мен қалалық үйлерге дейін барлық жерде көрінеді.
In the Age of Migrations it was occupied by the Huns, Ostrogoths, Lombards, Gepids, Avars, Franks and the Slavic peoples. In 900 Pannonia was occupied by the Magyars and after 1000 became part of the Kingdom of Hungary. Transdanubia has been one of the most important regions of Hungary since the 11th century. Esztergom has been the ecclesiastical capital of the country since 1001 until today, and Stephen I of Hungary established his royal seat at Székesfehérvár, later the coronation town of the kings. Transdanubia was also the cradle of the Hungarian higher education. The first college was established in Veszprém, and the first university was established in Pécs in 1367. Other important medieval cities were Veszprém, Pécs, Győr and Sopron. After the devastating Mongol invasion (see Mongol invasion of Europe) new castles were built, and King Béla IV of Hungary established a new royal capital at Buda, next to the Danube. The region's rich medieval heritage is seen everywhere from the little village churches to the old castles, monasteries and town houses.
Қазіргі заманның басында
Осман дәуірінде (16-17 ғасырлар) Трансдунайдың шығыс және оңтүстік бөлігі түрік билігіне қарады. Үнемі өзгеріп тұратын шекара Трансдунай таулары мен Балатон көлінің оңтүстік жағалауы бойымен өтті. Қауіпті шекараны шекаралық бекіністер (végvár) қорғады, олардың ең маңыздылары Гьёр және Нагиканиза болды. Азиялық стильдегі Осман билігі мен үздірліссіз соғыс ауыр зардаптар келтірді: ондаған ауылдар қиратылды, халық азайып, аймақтың бір бөлігі дерлік толық құлазып қалды. Корольдік Венгрияға қарасты аумақтар (шекаралық аймақтардан басқа) жақсы жағдайға ие болды, себебі еуропалық сияқты дамулар үздіксіз жалғасты. Осы 17 ғасыр католик контрреформациясы, Габсбургтерден ұлттық тәуелсіздік күресі және жаңа, қуатты католик аристократиясының қалыптасу кезеңі болды. 1686 жылы Габсбург, поляк және бавария армиясы Буданы қайта басып алып, Осман билігін тоқтатты. 18 ғасырда аймақ бірте-бірте қайта жаңартылды, көптеген жаңа қоныс аударушылар (мажарлар, немістер, поляктар, словактар және хорваттар) келді. Ірі жер иелері отбасыларының күшін көрсету үшін, мысалы, Фертодтағы Эстерхазилер мен Кештелидегі Фестетиктер сияқты танымал барокко сарайлары салынды. Гьёр, Секешфехервар, Печ және т.б. қалаларының барокко қала көрінісі бүгінге дейін сақталған. 19 ғасырда Трансдунай капиталистік дамуға ұшырады. Австрияға жақындығының арқасында ол елдің ең бай бөлігіне айналды және – кем дегенде, қоғамдық пікір бойынша – Венгрияның басқа кез келген аймағынан немесе посткоммунистік Орталық Еуропаның көптеген аймақтарынан гөрі "еуропалық" және батысқа жақын болды.
In the Ottoman era (16 17th centuries) the eastern and southern part of Transdanubia came under Turkish rule. The ever changing border ran along the Transdanubian Mountains and the southern shore of the Lake Balaton. The dangerous border was guarded by frontier fortresses (végvár), the most important of which were Győr and Nagykanizsa. The Asian style Ottoman rule and the constant war had devastating effects: dozens of villages were destroyed, the population was decimated and parts of the region became almost totally deserted. The territories belonging to the Royal Hungary (except the border regions) were more lucky, because the European like developments were continuous. Here the 17th century was the period of the Catholic Counter reformation, the fights for national independence from the Habsburgs and the formation of a new, powerful Catholic aristocracy. In 1686 the allied Habsburg, Polish and Bavarian army reconquered Buda and terminated the Ottoman rule. In the 18th century the region was slowly rebuilt, and many new settlers (Magyars, Germans, Poles, Slovaks, and Croatians) arrived. Famous baroque castles were built to show the power of the big landowner families, for example the Esterházys in Fertőd and the Festetics in Keszthely. The baroque townscape of the cities survived until today in Győr, Székesfehérvár, Pécs, etc. In the 19th century Trandanubia underwent a capitalist development. Due to its closeness of Austria it became again the richest part of the country, and – at least after the public opinion – more "European" and Western like than any other region of Hungary or most regions of post communist Central Europe.
Қазіргі заман
Венгрия Халық Республикасы тұсында (1949–1989) Татабанья, Дунауйварош, Ажда және Комло қалаларында жаңа өнеркәсіптік қалалар салынды, сондай-ақ жаңа өнеркәсіптер мен фабрикалар ашылды, мысалы Венгрияның жалғыз атом электр станциясы Пакс қаласында орналасты. Печ қаласында уран өндіріліп, ірі өнеркәсіптік аймақтар құрылды. Социалистік Венгрияның ең танымал кәсіпорындарының бірі – «Икарус» автобусы Секешфехервар қаласында құрылды. Социализм құлағаннан кейін, Солтүстік Трансдунай Венгрияның басқа аймақтарына қарағанда (Будапешттен басқа) жаңа экономикалық жағдайға сәтті бейімделді, және көптеген шетелдік инвестициялар осы аймаққа радикалды экономикалық жаңаруға көмектесу үшін келді. 1990 жылдары Секешфехервар экономикалық жағынан ең табысты Венгрия қаласы деп есептелді. Эстергом, Дьёр және Сентготтард қалалары «Сузуки», «Ауди» және «Опель» зауыттарының құрылуымен автомобиль өнеркәсібінің орталықтарына айналды. Екінші жағынан, кейбір ауылдық аймақтар, әсіресе Оңтүстік Трансдунай және Драва өзені бойындағы аймақтар кедейліктің құрбаны болды.
Under the People's Republic of Hungary (1949–1989) new industrial cities were built at Tatabánya, Dunaújváros, Ajka and Komló, and new industries and factories were established, for example Hungary's only atomic power plant at Paks. In Pécs uranium was mined and big industrial suburbs were built. One of the most famous plant of Socialist Hungary, the Ikarus Bus was established in Székesfehérvár. After the fall of socialism, northern Transdanubia was more successful at adapting to the new economic situation than other parts of Hungary (except Budapest) and most of the foreign investment came here to help the radical economic renewal. In the 1990s Székesfehérvár was counted as probably the economically most successful Hungarian town. Esztergom, Győr and Szentgotthárd became centers of the automobile industry with the establishment of the Suzuki, Audi and Opel factories. On the other hand, some rural regions remained impoverished, especially in Southern Transdanubia and along the River Drave.