Кіріспе

Самуил Яковлевич Маршак (1887–1965) – белорусь еврейі, совет жазушысы, аудармашы және ақын, ол ересектерге де, балаларға да арналған шығармалар жазды. Ол Уильям Шекспирдің сонеттері мен басқа да туындыларын, ағылшын поэзиясын (балаларға арналған өлеңдерді қоса), сондай-ақ басқа тілдерден поэзияны аударды. Максим Горький Маршакты "Ресей (Советтік) балалар әдебиетінің негізін қалаушы" деп атады. Оның әкесі сабын зауытының шебері болған. 1904 жылы Самуилге туберкулез диагнозы қойылды, сондықтан Санкт-Петербургтің суық климатында тұру мүмкін болмады. Максим Горький Самуилге Қырымдағы Қара теңіз жағалауындағы Ялта қаласына отбасымен көшіп баруға көмектесті (1904–1907). Горький мен Шаляпин оның оқуы мен емделуіне де қаржы жұмсады. Дегенмен, ол осы кезеңнің көп бөлігін Қырымдағы Керчь қаласында Фремерман отбасымен бірге өткізді.

Жас ақын, философ және аудармашы

1904 жылы ол өзінің алғашқы туындыларын «Jewish Life» журналында жариялады, ал 1900-шы жылдардың ортасынан соңына дейін Маршак сионистік өлеңдер жинағын жасады, олардың кейбіреулері «Young Judea» сияқты мерзімді басылымдарда жарық көрді. Маршақтың балалар әдебиетіндегі еңбектері өте көп болды. Кеңес сыншысы Виктор Шкловский: «Самуил Маршак жаңа Кеңес республикасында көптеген жаңа жазушылар пайда болатынын түсінді. Ол әдебиет есігінде тұрды, мейірімді періштедей, қылыш немесе қарындаш емес, еңбек және шабыт туралы сөздермен қаруланған», – деп жазды. Маршақтың балалар әдебиеті саласына қосқан үлесі тек оның өзінің жазғандарымен ғана шектелмеді. 1924 жылы ол мемлекеттік «Госиздат» (GIZ) баспасының балалар бөлімінің басшысы болды және бұл қызметін он жылдан астам уақыт атқарды. Редактор ретінде Маршак Ресейдің ең талантты жазушыларын балалар үшін жазуға шақырды, олардың ішінде Евгений Шварц және «ОБЭРИУ» мүшесі Даниил Хармс та бар.

Аудармалар

Оның орыс тіліндегі аудармаларының ішінде Уильям Шекспирдің сонеттері мен Шекспирдің пьесаларынан әндер, «Виндзордың қуанышты әйелдері» (прозалық сахналарын Михаил Морозовпен бірге аударған), Роберт Бернстің, Уильям Блейк, Лорд Байрон, Перси Биш Шелли, Джон Китс, Уильям Вордсворт, Альфред, Лорд Теннисон, Роберт Браунинг, Роберт Луис Стивенсон, В. Б. Йейтс, Эдвард Лир, Льюис Кэрролл, Рудиард Киплинг, Т. С. Элиот, А. А. Милн, ағылшын және шотланд халық балладалары, балалар өлеңдерінен өлеңдер бар. Ағылшын поэзиясынан өзге, ол Генрих Гейне, Сандор Петёфи, Джанни Родари және Ованнес Туманянның өлеңдерін де аударды. Осы саладағы ең маңызды жұмысы – Шекспирдің сонеттерін аудару (1948). Бұл аударма жылдар бойы үлкен сәттілікке ие болды. Маршақтың аудармасындағы бірнеше Шекспир сонеттері музыкаға қойылды (Дмитрий Кабалевский классикалық стильде, Тихон Хренников поп стильде, Микаэль Таривердиев, Алла Пугачева және басқалар, тіпті «Круиз» тобы рок стильінде). Оның аудармалары Ресейде классика саналады. Алайда, Маршақтың көптеген поэзиялық аудармалары орыс мәдениетіне осылай терең сіңіп кеткендіктен, ол аудармашы емес, автордың теңдесі екені жиі айтылады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол нацистерге қарсы сатиралық туындылар жариялады. Соғыстан кейін балаларға арналған кітаптар шығаруын жалғастырды: «Разноцветная книга» (Көп түсті кітап) – 1948, «Круглый год» (Жыл бойы) – 1948, «Тихая сказка» (Тыныш ертегі) – 1956 және т.б. Өмірінің соңғы жылдарында ол лирикалық эпиграмма деп аталатын афоризмдерден тұратын өлеңдер жазды. Олар оның 1963 жылы жарық көрген «Таңдалған лирика» атты соңғы кітабында топтастырылды. Сонымен қатар, ол үш ертегі-пьеса жариялады: «Он екі ай» (1943), «Тығырықтан қорқу – бақытқа жете алмау» (1962) және «Ақылды нәрселер» (1964). Көпшілікке кеңінен танымал болмаса да, Кеңес дәуірінде Маршак саяси жағдайдың қиын тұсында болды және 1937 жылы өлімнен мүжілді. Самуил Маршак 1964 жылдың 4 шілдесінде қайтыс болды және Мәскеудегі Новодевичье бейіштесіне жерленді. Оның физик, ұлы Иммануил Маршак (1917–1977) және ересек болған басқа ұлы мен қызы бар еді.