Кіріспе

Төрт тартылдырылған гитара

Тенор гитарасы немесе төрт тартылдырылған гитара – болат тілшекті акустикалық немесе электр гитараның кішірек, төрт тартылдырылған түрі. Аспап бастапқыда Гибсон мен К. Ф. Мартин компаниялары төрт тілшекті тенор банжо шеберлері гитарада да ойнай алуы үшін акустикалық нұсқада жасаған.

Құрылыс

Тенор гитарасы – әдетте гитара пішіндес төрт тартылғыш аспап, кейде лютня сияқты алмұрт пішіндес денесімен немесе одан да сирек, банджо сияқты дөңгелек ағаш денесімен жасалады. Олар акустикалық, электрлік немесе екеуінің де комбинациясы болуы мүмкін, сондай-ақ жалпақ бетті, иісті, металл резонаторлы немесе қатты денелі түрлерде кездеседі. Тенор гитараларының мензурасы тенор банджо мен октава мандолинаның мензурасына ұқсас, шамамен .

Тарих және дамуы

Тенор гитарасының алғашқы пайда болуы нақты емес, бірақ 1920 жылдардың соңына дейін төрт кылды, гитара пішіндес тенор гитараның пайда болғаны күмәнді. Гибсон 1924 жылы тенор лютня TL 4-ті жасады, оның корпусы груша тәрізді, төрт кыл және тенор банджо мойны болды. Мүмкін, басқа өндірушілер, мысалы, Lyon and Healy және Bacon сияқты банджо жасаушылар да осындай аспаптар жасаған шығар. Сол кезеңде Paramount сияқты банджо жасаушылар төрт кылды және тенор банджо мойны бар, ағаштан жасалған дөңгелек корпусты аспаптарды, тенор арфа деп атады. 1927 жылдан бастап, алғашқы ағаштан жасалған акустикалық тенор гитаралар Гибсон мен Мартиннің өндірісінде пайда болды. Epiphone, Kay, Gretsch, Guild және National Reso-Phonic сияқты ірі гитара өндірушілердің барлығы әр түрлі уақытта тенор (және плектр) гитараларын өндіріс құралдары ретінде шығарды. Harmony, Regal және Stella сияқты өндірушілердің бюджеттік тенор гитаралары 1950 және 1960 жылдары көптеп өндірілді. Dopyera ағайындары құрған National компаниясы 1920-1940 жылдар аралығында резонаторлы тенор және плектр гитараларын көптеп жасады. Dopyera ағайындарымен байланысты Dobro компаниясы, сондай-ақ National, әр түрлі резонаторлы тенор гитара модельдерін де жасады. 1934 жылы Гибсон TG 50 акустикалық арктоп тенор гитарасын ұсынды, ол акустикалық арктоп алты кылды модель L 50 негізінде жасалған, оның өндірісі 1958 жылға дейін жалғасты. 1936 жылы Гибсон ES 150 атты әлемдегі алғашқы коммерциялық сәтті испан стиліндегі электр гитарасын ұсынды. 1937 жылдың басында Гибсон ES 150-нің тағы екі нұсқасын шығара бастады: тенор гитарасы (EST 150, төрт кылды, 23 дюймдік сабақ, 1940 жылы ETG 150 деп қайта аталды) және плектр нұсқасы (EPG 150, 27 дюймдік сабақ). ETG 150 1972 жылға дейін үздіксіз өндірілді. 1950 жылдардың ортасында Гибсон, Gretsch, Guild және Epiphone сияқты компаниялардан электрлік қатты корпусты тенор гитара модельдері пайда бола бастады. Бұлар көбінесе жеке тапсырыс бойынша жасалған аспаптар болды, бірақ 1955 жылы Gretsch қысқа мерзімге электрлік қатты корпусты тенор гитара Gretsch 6127 DuoJet-ті өндірді. Тенор гитарасына деген жаңа қызығушылық 21-ші ғасырдың басында жаңа қатты корпусты электр модельдерін енгізуге әкелді, Fender сияқты компаниялар өздерінің Telecaster моделінің тенор нұсқасын өндіруді бастады.

Тюнинг

Тенор гитаралар әдетте квинталармен, C−G−D−A ретінде, тенор банжо, мандола немесе виола сияқты күйленеді. Стандартты скрипканың бір октава төменгі күйі, G−D−A−E де жиі қолданылады, бұл Ирландия халық музыкасындағы тенор банжоға немесе "октавалық мандолинге" тән. Сонымен қатар, "Чикаго күйі", D−G−B−E, стандартты гитараның ең жоғарғы төрт тартылысына немесе әдетте нейлон ішектермен тартылған, сәл кішірек аспап болып табылатын "баритон укулелеге" ұқсас.

Плектрлі гитара

"Плектральды гитара" – төрт тартылған гитара, оның мензурасы (scale length) және әдеттегі қосымшалары плектральды банджоға негізделген, C−G−B−D немесе D−G−B−D. Олар сондай-ақ, көбінесе мандоцелло сияқты, C−G−D−A ретінде қосылады, тенор гитарадан бір октава төмен, дәл виола мен виолончель арасындағы қатынас сияқты. Плектральды гитаралар тенор гитараларға қарағанда аз санда жасалған және сирек кездеседі. Джаз дәуіріндегі ең белгілі плектральды гитарашылардың бірі – Эдди Кондон, ол 1920 жылдары банджода ойнауын бастап, 1930 жылдары Гибсон L7 плектральды гитарасына ауысты.

Пайдалануы және орындаушылары

Тенор гитаралар бастапқыда 1920-шы жылдардың соңы мен 1930-шы жылдардың басында коммерциялық жағынан маңызды болды, себебі джаз тобында және би оркестрлерінде тенор банжолар бірте-бірте алты струналы гитаралармен алмастырылды. Тенор банжода ойнайтын музыканттар алты струналы гитараны үйренбестен, тенор гитарада ойнап, гитараның дыбысын алатын болды. Екі Маккендрик ағайынды, есімдері Майк – "Үлкен" Майк және "Кішкентай" Майк – 1920-шы жылдардан бастап джаз тобында тенор банжо мен тенор гитарада бірдей ойнады. "Үлкен" Майк Маккендрик Луи Армстронгтың тобын басқарды және оның құрамында ойнады, ал "Кішкентай" Майк Маккендрик Тони Паренти және басқа да әртүрлі топтармен бірге өнер көрсетті. The Delmore Brothers – 1930-шы жылдардың басынан 1940-шы жылдардың соңына дейін тенор гитараны пайдаланған, өте ықпалды, алғашқы кантри музыкалық дуэт. The Delmore Brothers – кейін Louvin Brothers және тіпті Everly Brothers сияқты ұқсас топтар үшін үлгі болған, алғашқы кантри вокалын үйлестіре білген бауырлас дуэттердің бірі. Делмор ағаларының кішісі Рабон, үлкен ағасы Алтонның алты струналы гитарасына қосымша тенор гитарада ойнады. Рабон Martin 0 18T тенор гитарасын ұнатты, ал Louvin Brothers кейіннен Делморларға арналған құрмет альбомын жазды, онда Рабонның Martin 0 18T тенорын мандолинашы Айра Лувин ойнады, бірақ ол төрт жоғарғы гитара струналарына қалай реттелгенін көрсетті. 1930-шы жылдарда тенор гитара Hoosier Hotshots тобында да қолданылды, олар орталық батыстың ауылдық джазын жасаушылар деп есептеледі. Олардың жетекшісі Кен Трич тенор гитарада ойнады және тубада да шеберлік танытты. 1930-шы жылдардың басында Париждегі Selmer Guitars итальяндық аспап шебері Марио Маккаферридің гитаралық дизайнына негізделген төрт струналы гитаралар жасады, оларды банджода ойнайтындар екінші аспап ретінде пайдалану үшін сатып алды. Екі негізгі төрт струналы Selmer моделі – стандартты CGDA настройкасы үшін кішкентай корпусы және 23 дюймдік тақтасы бар қарапайым тенор гитара және A струнасы үшін қайта кіретін настройкасы бар үлкен корпусы мен 25,5 дюймдік тақтасы бар Eddie Freeman Special. Ағылшын тенор банжошысы Эдди Фриман оны ритм гитарасы үшін алты струналы гитараның дыбысын жақсырақ ету үшін жасаған. Selmer гитараны Melody Maker арқылы жақсы насихаттады, ал Эдди Фримен тіпті оған "In All Sincerity" деп аталатын ән жазды. Алайда, гитара 1930-шы жылдары коммерциялық сәттілікке жете алмады, содан кейін көптеген гитаралар алты струналы модельдерге айналдырылды. Eddie Freeman Special-дың түпнұсқалары қазір өте сирек және осы себепті құнды. 1930-шы және 1940-шы жылдары алты струналы гитара топтарда танымал бола бастағандықтан, тенор гитаралар жиі қолданылмады, бірақ кейбір тенор гитаралар осы кезеңде көптеп жасалды және қазір де кездеседі. Тенор гитаралар 1950-ші және 1960-шы жылдары Диксиленд джазының жандануы мен халық музыкасының өркендеуі кезінде қайтадан танымал болды. Осы уақытта оларды Epiphone, Gibson, Guild және Gretsch сияқты өндірушілер аркалық акустикалық және электрлік гитаралар, сондай-ақ Martin-нің бірқатар тегіс модельдері ретінде жасады. Martin 0 18T жалпақ үсті акустикалық тенор гитарасын 1950-ші жылдардың соңында The Kingston Trio тобының Ник Рейнольдс ойнады. Осы кезеңде электр тенор гитаралар "жетекші гитаралар" деп жарнамаланды, бірақ бұл үшін негіз қазір белгісіз. 1940-шы жылдардан 1970-ші жылдарға дейін бибоп және ритм-энд-блюз стильдеріндегі жетекші гитарист ретінде электр тенорды ойнаған маңызды музыкант – джаз гитарисі Тинь Граймс, ол Cats and the Fiddle, Чарли Паркер, Арт Татум және басқалармен бірге жазды. Граймс дәстүрлі CGDA емес, тенор гитараларында DGBE "Чикаго" настройкасын қолданды.

Қазіргі қолданылуы

2001 жылдан бері тенор гитараға қызығушылық артып келеді, бұл Eastwood Guitars, Blueridge, Gold Tone, Artist Guitars, Canora, Thomann, Harley Benton және Ibanez сияқты өндірушілердің тенор гитара үлгілерін ұсынуымен және көбірек мамандандырылған лютьерлердің тенор гитараның жаңа үлгілерін жасауымен немесе қолданыстағы аспаптарды тенор гитараға түрлендіруді ұсынуымен дәлелденеді. Тенор гитараның қазіргі заманғы орындаушыларының арасында Neko Case, Josh Rouse, Joel Plaskett, Adam Gnade, Ani DiFranco, Carrie Rodriguez, Joe Craven және Dhani Harrison бар. Jason Molina Songs: Ohia атты жобасының алғашқы жұмыстарының көп бөлігінде тенор гитарада орындады. Музыканттар көбінесе дәстүрлі аспаптардың дыбысын алмастыру немесе толықтыру үшін осы аспапты пайдаланады. Elvis Costello 2004 жылы шыққан Delivery Man альбомының тайтл трегінде тенор гитараны пайдаланды. Nu metal тобы Limp Bizkit гитарисі Wes Borland "Nookie", "The One", "Full Nelson" және "Stalemate" әндерінде төмендетілген (F−F−B−E) құралмен төрт тартылған гитарада, Master Guitars компаниясы жасаған "Cremona" 4-тартылған тенор гитарасында ойнайды. 2022 жылдың сәуір айында ол PRS Guitars компаниясына арнайы төрт тартылған гитара жасауды тапсырды. Ұлыбританияда тенор гитараны жиі пайдаланатындардың ішінде Lakeman ағайындылары – Seth Lakeman және Sean Lakeman, сондай-ақ Kate Rusby Band тобында ойнайтын John McCusker мен Ian Carr бар. Ирландиялық фолк әртісі Yawning Chasm көбінесе тенор гитарада ойнайды. 2010 жылдан бері Орегон штатының Astoria қаласы жыл сайын тенор гитара фестивалін өткізіп келеді, осының негізінде оны "әлемнің ресми емес тенор гитара астанасы" деп атайды. Warren Ellis Nick Cave and the Bad Seeds тобының Push the Sky Away альбомында тенор гитарада ойнайды және Eastwood Guitars компаниясымен бірлесіп, Fender Mustang пішініндегі, бірақ саусақпен ойнау стиліне бейімделген кең мойынды арнайы тенор гитаралар жасады. Қазіргі уақытта Eastwood электротенор гитараның бірнеше үлгілерін ұсынады, соның ішінде жоғарыда аталған Warren Ellis қолтаңбалы моделі, жартылай қоңдаулы Classic 4 Tenor және Tenorcaster.