Кіріспе

Аквакультурада көбейткіштік мақсатта пайдаланылатын жетілген жекелеген балықтар тобы. Көбейткіштік мал, немесе көбейткіштік балықтар – тұқымдық және шабақтар санын жаңарту немесе арттыру үшін жасанды ортада ұсталатын жетілген жануарлар популяциясы. Олар көбінесе фотопериод, температура және pH сияқты қоршаған орта жағдайлары бақыланатын тоғандарда немесе аквариумдарда сақталады. Мұндай популяциялар көбінесе шабақтардың максималды өнімділігін қамтамасыз ету үшін дайындалудан өтеді. Көбейткіштік малдарды табиғи популяциялардан да алуға болады, онда олар жиналып, уылдырықтарын алу үшін пісіру резервуарларында ұсталады, содан кейін шабақтар нарыққа жетілгенше өсіріледі немесе жас балықтар теңізге қайтарылып, табиғи популяцияны толықтырады.

Менеджмент

Ұрпақты басқару – ұрпақты қоршаған орта факторларын манипуляциялау арқылы ең ұзақ өмір сүруді қамтамасыз ету, гонадалардың дамуын күшейту және ұрықтық қабілетті арттыруды қамтиды. Сондай-ақ, өндірілген жұмыртқалардың санын және сапасын арттыру, жетілу мен шашырау уақытын бақылау мақсатында жасалады. Тұтқында гамета өндіру технологияларын басқару – аквакультураның өсуін қамтамасыз ететін маңызды қадам. Өкінішке орай, тұтқында өсірілген балықтардың көпшілігі көбею функциясының белгілі бір деңгейде бұзылуын көрсетеді. Аквакультура жағдайында көптеген балық түрлері көбеюге жетіледі және гонадалардың өсуі қалыпты жүреді. Дегенмен, кейбір әйел түрлерінің жұмыртқалары соңғы жетілу сатысынан өте алмайды. Ұрық шаруашылығының экономикалық тиімділігін ескере отырып, гормоналды манипуляция және соңғы жұмыртқаның жетілуін үдету маңызды. Мысалы, лососьтәріздес балықтарда жұмыртқаны іріктеу арқылы алу үлкен шектеу болып табылады, ал овуляция уақытын дәл болжау қажет, себебі овуляциядан кейін бірнеше минут немесе сағаттар ішінде толығу процесі жүруі мүмкін. Сондықтан, ұрпақтың көбеюін бақылау коммерциялық аквакультура өндірісінің тұрақтылығы үшін өте маңызды.

Түрді таңдау оның биологиялық ерекшеліктерін ескеруді қажет етеді. Бұл олардың жетілу кезеңіндегі мөлшері, көбею әдісі, тамақтану мінез-құлқы және қолайсыз жағдайларға төзімділігін қамтиды. Фермалар өз ұрпақтарын өсіруді немесе оларды табиғи популяциялардан алуды да қарастырады. Табиғи популяциялар алынып тасталған жағдайда, шаруашылық сыртқы генетикалық әсерден тәуелсіз, өзін-өзі қамтамасыз ететін бірлік ретінде қарастырылады. Тоғанда өсірілген ұрпақтар көбінесе жасөспірімдер ретінде іріктеліп, жыныстық жетілуге қолайлы жағдайларда өсіріледі. Бұл жануарлар тұрақты су сипаттамаларына және түрге қарай, протеинге бай, теңгерімді тамаққа мұқтаж. Түрге байланысты, жекелердің санын өзгерту және олардың жыныстарын бөліп ұстау қажет. Бұл жұмыртқа мен сперматозоидтарды жақсырақ бақылауға мүмкіндік береді. Ересекті ұрпақтар ұсталатын судың сипаттамаларын өзгерту қажет. Аквакультурашы судың тиісті оттегі концентрациясын, температурасын және pH деңгейін ескеруі керек, олардың барлығы түрге тән болуы мүмкін. Жасанды жарық көрінетін күн ұзындығын өзгерту және шашырауды кешіктіру үшін маусымдық ерекшеліктерді көрсету үшін қолданылуы мүмкін. Бұл тоғанда өсірілген популяцияларда да мүмкін, мысалы, жоғары ұрықтылық үшін белгілі бір қасиеттерді ұрпақтан ұрпаққа таңдауға болады. Сонымен қатар, олар тұрақсыз қоршаған орта факторларының әсерінен қорғалғандықтан пайда көреді. Ұрпақты қолжетімді тоғанға немесе резервуарға орналастыру қажет болған кезде ересектерді тез арада алуға мүмкіндік береді.

Кемшіліктер

Егер шарбақтар табиғи популяцияны арттыру үшін қолданылса, олар қалыпты жағдайдан өзгеше таңдау қысымына тап болады.

Қаңқалар

Шампаншалар, әсіресе Penaeidae тұқымдасына жататындары, халықаралық саудадағы ең ірі түрлердің бірі болып табылады. Жергілікті популяциялар көбінесе аналық қорын қамтамасыз ету үшін жиналады. Penaeidae тұқымдасына жататын шапаншаларды тоғанда өсіру мысалдары да бар. Соңғы 30 жылдағы қордың азаюына байланысты пайдаланылатын аналық қоры шамамен 0,11 гектар көлемдегі жасанды тоғандарда және сирек тығыздықта ұсталады. Аналық қоры көбірек дернәсілдерді береді және оларды оңай көбейтуге болады, бұл Сидней тас шөптерінің сенімді көзі болып табылады. Қосбас шапаншалардың аналық қоры жетілу және шағылысу уақытын кешіктіру үшін жиі өңделеді, осылайша жұмыртқаны үнемі беруге және жабдықтауды оңтайландыруға болады. Жасанды таңдау балықтың мөлшері мен өнімділігі арасындағы байланыс анықталғандықтан, ірі балықтарға басымдық берді.