Кіріспе

Пётр Ильич Чайковскийдің балеті. "Ұйқыдағы сұлулық" () – Пётр Ильич Чайковскийдің 1889 жылы аяқталған, 66-опусы. Бұл оның үш балетінің екіншісі және 160 минутқа созылатын, кез келген жанрдағы екінші ең ұзақ туындысы. Алғашқы сценарийді Иван Всеволожский Шарль Перроның "La belle au bois dormant", яки "Ормандағы ұйықтап жатқан сұлулық" ертегісінен кейін жазған, алғашқы хореограф – Мариус Петипа. Премьера 1890 жылдың 15 қаңтарында Санкт-Петербургтегі Мариинский театрында өтті. Сол жылдан бері "Ұйқыдағы сұлулық" барлық балеттердің арасындағы ең танымал туындылардың бірі болып табылады.

Тарих

Чайковскийге 1888 жылдың 25 мамырында Санкт-Петербургтегі Императорлық театрлар директоры Иван Всеволожский Ундин оқиғасы негізінде балет қою мүмкіндігі туралы ұсыныс жасады. Кейіннен Шарль Перроның «Ұйықтаған сұлу» (La Belle au bois dormant) шығармасы Чайковскийдің балетке музыка жазуы үшін таңдалды. Чайковский бұл тапсырысты қабылдауға асықты, бірақ оның бұрынғы балеті «Аққу көлі» осы кезде көп ынталылық танытпағанын білді. Чайковский өзінің шығармасын Гримм ағайындыларының Перроның «Дорнрёшен» ертегісіне негіздеді. Бұл нұсқада ханшайымның ата-анасы 100 жылдық ұйқыдан оянғаннан кейін ханшайым мен ханзаденің тойына куә болады. Дегенмен, Всеволожский балетке Перроның басқа кейіпкерлерін де енгізді, мысалы, Мысық етік киген мысық, Қызыл қалпақша, Золушка, Көкқұс, Көкжұрқақ, Рикки Тюфт және Баяусаусақ. Француз ертегілерінен «Сұлу және Ғайып», «Алтыншашқы» және «Ақ мысық» кейіпкерлері де пайда болды. Осыған қарамастан, Чайковский Императорлық театр директорына жұмысты зерттеуден қатты ләззат алғанын және оны лайықты орындау үшін жеткілікті шабыттанғанын хабарлауға қуанды. Хореограф – Императорлық балеттің балетмейстері Мариус Петипа, ол музыкалық талаптардың өте егжей-тегжейлі тізімін жасады. Чайковский Фроловскоеде жаңа жұмыстың үстінде жылдам жұмыс істеді; ол 1888 жылдың қысында алғашқы эскиздерді жасап, 1889 жылдың 30 мамырында оркестрлеуді бастады. Балеттің негізгі бағыты – жақсылықтың (Лиляк феясы) және жамандықтың (Карабосс) екі қарама-қарсы күші; олардың әрқайсысының өзіндік лейтмотивтері бар, олар балеттің барлық ағынында жүреді және негізгі сюжеттің маңызды арқауы болып табылады. Алайда, шығарманың үшінші әрекеті екі мотивтен толығымен өзгеше болып, әртүрлі сарай билерінің жеке тұлғаларына назар аударады. Балеттің премьерасы «Аққу көлінен» гөрі жақсы пікірлер алды, бірақ Чайковский өзінің шығармасының Ресейден тыс театрларда бірден табысқа ие болуына куә бола алмады. Ол 1893 жылы қайтыс болды. 1903 жылға қарай «Ұйықтаған сұлу» Императорлық балет репертуарындағы ең танымал балеттердің екіншісі болды (біріншісі – Петипа/Пугнидің «Перғауынның қызы»), ол тек 10 жылдың ішінде 200 рет қойылды. Миландық Ла Скала театрындағы қойылым көп қызығушылық тудырмады және 1921 жылға дейін Лондонда балетке кеңінен мойынбұру мен классикалық репертуардағы тұрақты орын берілген жоқ. 1999 жылы Мариинский балеті 1890 жылғы түпнұсқалық қойылымды, соның ішінде түпнұсқалық декорациялар мен костюмдердің көшірмелерін қалпына келтірді. Константин Сергеевтің 1951 жылғы Киров қойылымы DVD/видеода қолжетімді болғанымен, 1999 жылғы «нағыз» нұсқасы коммерциялық мақсатта шығарылмады. «Ұйықтаған сұлу» – Чайковскийдің ең ұзақ балеті, толық ұзындығы (түсіністіктерін есептегенде) шамамен төрт сағатқа жетеді. Толық партитура шамамен үш сағатқа созылады. Ол көбінесе қысқартылады. Премьера кезінде патша Александр III Чайковскийді императорлық ложаға шақырды. Патша «Жақсы» деген қарапайым сөз айтты, бұл Чайковскийді ашуландырған сияқты, ол одан жағымды жауап күткен болар. Дегенмен, патша бірден Чайковскийге айтарлықтай сыйақы берді.

Тауар таңбалары туралы дау

2007 жылы «Уолт Дисней» компаниясы АҚШ-тың патент және сауда белгілері кеңсесінде «Принцесса Аврора» деген атаумен сауда белгісін тіркеді, ол кинофильмдерді өндіру және таратуды; телебағдарламаларды өндіруді; дыбыс және бейне жазбаларын өндіруді қамтыды. Бұл, Диснейдің 1959 жылғы «Ұйқыдағы сұлу» анимациялық фильмі үшін музыканың бір бөлігін алған осы балетті қою мүмкіндігін шектеуі мүмкін еді. Алайда, бұл сауда белгісі кейіннен тізілімнен шығарылды.