Инфрақұрылымдық жобалардың әлеуметтік әсерін бағалау

Кіріспе

Инфрақұрылым мен дамуды бағалау. Әлеуметтік әсерді бағалау (СӘБ) – инфрақұрылымдық жобалар мен басқа да даму шараларының әлеуметтік салдарларын зерделеу әдістемесі. СӘБ көбінесе жоспарланған шараларға қолданылса да, осы тәсілдерді жоспарланбаған оқиғалардың, мысалы, апаттардың, демографиялық өзгерістердің және эпидемиялардың әлеуметтік әсерін бағалау үшін де пайдалануға болады. СӘБ қолданбалы антропологияда маңызды рөл атқарады, себебі оның басты мақсаты – оң әлеуметтік нәтижелерге қол жеткізу және кез келген теріс немесе ұзақ мерзімді салдарларды болдырмау.

Шолу

Әлеуметтік әсерді бағалаудың (АӘБ) пайда болуы негізінен 1970 жылдары АҚШ-та пайда болған қоршаған ортаға әсерді бағалау (ҚОӘБ) моделіне байланысты, ол Ұлттық экологиялық саясат заңы аясында жүзеге асты. АҚШ-та әлеуметтік әсерді бағалау федералды деңгейде міндетті және қоршаған ортаға әсерді бағалаумен бірге жүргізіледі. АӘБ бірнеше елдегі ресми жоспарлау және бекіту процестеріне енгізілді, мақсаты – ірі жобалардың халыққа, топтарға және елді мекендерге қалай әсер ететінін анықтап, бағалау. Әлеуметтік әсерді бағалау ұзақ жылдар бойы қоршаған ортаға әсерді бағалауға бағынышты саналғанымен, Қоршаған орта мен әлеуметтік әсерді бағалау (ҚӘӘБ) сияқты жаңа модельдер екі бағалауға да тең мән берілген интеграцияланған тәсілді ұсынады. Әлеуметтік әсерді бағалау әдістеме ретінде мойындалғанмен, ол өнеркәсіптік жобалардың әлеуметтік салдарларын тексеру үшін де қолданылады. SIA термині Еуропаның көптеген елдерінде кеңінен танымал, ал Солтүстік Америкада «Мәдени әсер» термині жиі қолданылады. Мәдени және әлеуметтік терминдер алғаш рет антропологияның бір саласын сипаттау үшін пайда болды. Алайда, екі терминнің арасында маңызды айырмашылықтар жоқ, олар белгілі бір деңгейде бірін-бірі толықтырады. АҚШ-та «Мәдени антропология» термині жиі қолданылады және американдық антропологтардың ерте еңбектерінде жақсы таныс. Әлеуметтік әсерді бағалау мысалдарына адамдардың қоғамдағы өмір салты (туыстық немесе отбасылық қарым-қатынастар), мәдениет, қауымдастық, медициналық білім және саяси жүйелерді қарастыру жатады. Бұл мысалдар қоршаған ортаның және оның әлеуметтік әсерге тигізетін әсеріне назар аударуды көрсетеді. Қолданбалы антропологтар АӘБ жүргізерде әдетте мүдделі тараптарды, қауымдастықты, тұрғын үйді, жұмыс күшін, денсаулық сақтауды және өнеркәсіптің мазмұнын анықтап, оларға қатысты мәселелерді шешеді. Тиімді әлеуметтік әсерді бағалау үшін «Әлеуметтік әсерді бағалау бойынша нұсқаулықтар мен қағидалар» кітабында ұсынылғандай, бастапқыда он қадамды орындау қажет.

The origins of SIA largely derives from the environmental impact assessment (EIA) model, which first emerged in the 1970s in the U. S. In the United States under the National Environmental Policy Act. Social impact assessments are federally mandated and performed in conjunction with environmental impact assessments. SIA has been incorporated into the formal planning and approval processes in several countries, in order to categorize and assess how major developments may affect populations, groups, and settlements. Though the social impact assessment has long been considered subordinate to the environmental impact assessment, new models, such as the Environmental Social Impact Assessment (ESIA), take a more integrated approach where equal weight is given to both the social and environmental impact assessments. Although the Social Impact Assessment is recognized and used as a methodology, to review its social effects on industry projects. The term SIA is more widely known in most European countries, whereas in North America, the term Cultural impact is more widely used. Cultural and social terms were first seen to describe a branch of anthropology. There are no significant differences between the two however, both terms overlap each other to a certain extent. ‘Cultural Anthropology’ as mentioned is more commonly used in the US, its term is well known to the early works of American anthropologists. Examples of social impact assessments include looking at how people live in a society (kinship or nuclear setting), culture, community, medical knowledge, and political systems. These examples showcase the emphasis on the environment and its effect on social impact. Applied anthropologists generally in SIA's identify and mitigate: who are the stakeholders, community, housing, workforce, health, and industry content. There are initially ten steps that one takes to do an effective social impact assessment, as advised by The Guidelines and Principles For Social Impact Assessment.

Нақты АӘС қадамдары

Барлық мүмкін болатын тараптарды қатыстыратын қоғамдық жоспар немесе саясатты жасаңыз. Сіздің қоғамдық жоспарыңыз немесе саясатыңыз қандай екенін сипаттаңыз. Қоғамдық жоспарыңыз немесе саясатыңызға тән ортаны немесе аймақты және оның жағдайларын сипаттаңыз. Ұсынысыңызды толық түсінгеннен кейін, оның болуы мүмкін әлеуметтік әсерлері туралы әсерге ұшырайтын адамдарға хабардаңыз. Мүмкін болатын әлеуметтік әсерлерді анықтаңыз. Әлеуметтік әсерлердің салдарына баға беріңіз. Болашақтағы және күшейе түсетін әлеуметтік әсерлерді анықтаңыз. Балама қоғамдық жоспар немесе саясатты және оның нәтижелерін жоспарлаңыз. Қатерді азайту жоспарын жасаңыз. Жоспардың барлық аспектілерін қадағалайтын бағдарлама жасаңыз.