Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кен Арок (немесе Кен Ангрок), Раджаса (шамамен 1227 жылы қайтыс болған), Индонезияның Шығыс Ява аймағындағы Сингасари (кейде Сингосари деп те жазылады) деген ортағасырлық индуист-буддалық патшалықтың негізін қалаушы және алғашқы билеушісі болды. Ол Сингасари және Маджапахит монархиясының Раджаса әулетінің негізін салушы деп есептеледі. Ол қарапайым отбасыдан шыққан, бірақ кейіннен Жавадағы ең қуатты билеушіге айналды. Оның өмірі оқиғаларға, опасыздыққа және трагедияларға толы болды.
Ken Arok (or Ken Angrok), Rajasa (died c. 1227), was the founder and first ruler of Singhasari (also spelled Singosari), a medieval Indianized Hindu–Buddhist kingdom in the East Java area of Indonesia. He is considered the founder of the Rajasa dynasty of the Singhasari and Majapahit line of monarchs. He came from humble origins but subsequently rose to be the most powerful ruler in Java. His life was coloured with adventures, treacheries, and tragedies.
Ерте өмір
Параратонға сәйкес, Ява патшалары туралы жартылай мифтік әдеби шығармада Кен Арок Шығыс Явадағы Брантас өзенінің жағасында кедей шаруа отбасында дүниеге келді. Ол брахман Гаджапура мен анасы Кен Эндоктың ұлы еді. Кен Арокты ата-анасы бай отбасы тауып, жақсы өмір сүреді деп үміттеніп, Брантас өзеніне қалдырды. Бірақ Кен Арокты Лембонг есімді ұры табады. Оның асырап алған әкесі оған барлық қылмыстық шеберліктерін үйретті, ал жас Кен Арок Кедиридегі ең айлакер ұрыға айналды. Көптеген бұзақылықтар мен қылмыстар жасағандықтан, ол астанаға белгілі болды. Оны ұстау үшін көп адамдар жіберілді, бірақ ешкім сәттілікке жете алмады. Бір күні Кен Арок үнді ришиі Мпу Логавемен кездесті, ол Кен Арокқа күнәлі өмірін тастап, жаңа өмір бастауға шыдамдылықпен үйретті. Логаве Арокты Вишнудың аватары деп жариялады. Оның күш-жігері сәтті аяқталды және ол Кен Арокты Тумапел аймағының қуатты аймақтық басшысы Тунгуль Аметунгтің жекеленушісі болуға жеткізді. Кен Арок Тунгуль Аметунгтің әдемі әйелі Кен Дедесті ваннада кезіктірді. Аңыз бойынша, жел оның көйлегін желбіретіп, аяқтарын ашқанда, Кен Арок жарқын жарық көргенін айтты. Кейін ол мұны ұстазына айтты, ол Кен Дедес патшалық әулетті дүниеге әкелетінін және оны әйелге алған әрбір адам патша болатынын мәлімдеді. Кен Арок оның сұлулығына ғашық болғандықтан, оны кез келген жолмен алуға, қажет болса Тунгуль Аметунгті өлтіруге тілек білді. Осы кезде Кен Ароктың өз ауылынан Кен Уманг есімді әйелі болды және ол жүкті қалды.
According to the Pararaton, a semi mythical literary work on the kings of Java, Ken Arok was born to a poor peasant family on the bank of the Brantas River in East Java. He was the son of a Brahmin Gajahpura and his mother Ken Endok. The infant Ken Arok was placed in the Brantas by his parents who hoped he would be found by a wealthier family and get a better life. However, the baby Ken Arok was found by a thief called Lembong. His foster father taught him all his criminal skills and young Ken Arok grew to be the most cunning thief in Kediri. Doing much mischief and crimes, he was known to the capital. Many people were sent to catch him, but none were successful. One day Ken Arok met with Mpu Lohgawe, an Indian rishi who patiently taught Ken Arok to abandon his sinful life and start a new life. Lohgawe proclaimed Arok as an avatar of Vishnu. His effort was successful and later he managed to get Ken Arok to become an attendant of Tunggul Ametung, a powerful regional leader of the Tumapel area. By chance, Ken Arok accidentally saw Ken Dedes, a beautiful wife of Tunggul Ametung, when she was taking a bath. Legend says when the wind blew over her dress and revealed her legs, Ken Arok said that he saw a beautiful light shining. He later told this to his teacher, who stated that it was a sign that Ken Dedes would bear a royal dynasty and any man that took her as wife would be a King. Ken Arok, already infatuated by her beauty, became even more eager to take her by any means —including killing Tunggul Ametung if necessary. By this time, Ken Arok had a wife, a woman named Ken Umang from his village, and left her pregnant. .
Мпу Гандрингтің крисі
Тунгуль Аметун өте қуатты адам болған және маңызды лауазымды иеленген. Сондықтан, Кен Арок оны жеңу үшін ерекше күшті қаруға мұқтаж болды, сонымен қатар осы қылмысы үшін жазаланбаудың жолын табу керек еді. Ол бұл мүмкіндікті Мпу Гандринг есімді белгілі теміршіден "крис" тапсырыс беру арқылы іске асырды. Бірақ крис жасау өте ұзаққа созылды. Бірнеше ай өткен соң, шыдамсыздықтан Кен Арок Мпу Гандрингке барып, кристің дайындығын тексерді. Ол кристің пішіні қалыптасып, ерекше қару деп аталуға лайық күшке ие болғанын көрді. Дегенмен, Мпу Гандринг криске одан да көп сиқырлы күш беру үшін, оны тек қана күшті ету үшін емес, сонымен қатар жаман қаруға айналуынан сақтау үшін бірнеше ай қажет екенін мәлімдеді. Бұл жайтты естіген Кен Арок ашуға булықты. Кен Дедестің жүкті екенін және әйелі ұл тудырып, мұрагер болатын болса, Тунгуль Аметунды одан бұрын өлтіруге бекінген Кен Арок кристі жасаушысынан тартып алып, Мпу Гандрингті пышақтады. Соңғы демімен Мпу Гандринг Кен Арокты қарғып, өзінің және жеті ұрпағының осы қарғыс атқан криспен қаза табатынын болжады. Енді ерекше қаруға ие болған Кен Арок жоспарының келесі қадамына дайындалды. Ол кристі Тунгуль Аметунның тағы бір қызметшісі, ашкөз және кристерді жинауға құштар Кебо Ижоға тапсырды. Кен Арок күткендей, Кебо Ижо жаңа крисін кездескен әр адамға көрсетті. Крис тек мықты ғана емес, сонымен қатар оны оңай тануға болатын ерекше ою-өрнекке ие болды. Көп ұзамай Тумапелдегі көбісі крис туралы білді. Бір түні Кен Арок Кебо Ижо ұйықтағанда кристі қайта ұрлап алды. Содан кейін ол тымызын Тунгуль Аметунның бөлмесіне кіріп, оны өлтіріп, кристі сол жерде қалдырды. Таңертең Тумапелдегілер Тунгуль Аметунның қазасына шок болды. Олар кристі тапқанда, Кен Ароктың жоспарлағандай, Кебо Ижоны өлтіруші деп айыптады. Кебо Ижо өзін қорғауға үлкермес бұрын, Кен Арок Тунгуль Аметунды кек алу ниетімен өлтірді. Осылайша Кен Арок Тунгуль Аметунды өлтіріп, Кен Дедесті әйелі етіп алып, Тумапелдің жаңа билеушісі болып жарияланды. Кен Ароктың амбициясы Тумапельде тоқтаған жоқ. 1222 жылы Гантер шайқасында ол Кеdiri патшасы Кертаджаяны жеңіп, Сингасари жаңа патшалығын құрды. Кеdiri Сингасари патшалығының қарауындағы феодқа айналды.
Tunggul Ametung however was a very powerful man and held an important position. Thus, Ken Arok needed an exceptionally strong weapon to defeat him and also had to find a way to do so without himself being punished for the crime. He managed to get this by ordering a kris from a famous smith called Mpu Gandring. However, the Kris casting took a very long time. After several months, an impatient Ken Arok visited Mpu Gandring to check on the kris's progress. He saw that the kris had already taken shape and was strong enough to be called an exceptional weapon. However, Mpu Gandring stated that he still needed several months to perform rituals to imbue the kris with more magical power, not only to make it strong but also to prevent it from becoming an evil weapon. Ken Arok became furious on hearing this. Knowing that Ken Dedes was pregnant, and determined to murder Tunggul Ametung before his wife gave birth to a possible son and heir, Ken Arok took the kris from its maker and stabbed Mpu Gandring. With his last breath, Mpu Gandring famously cursed Ken Arok, foretelling that he himself and seven generations of his descendants would be killed by that cursed kris. Now owning an exceptional weapon, Ken Arok got ready for the next step of his plan. He gave the kris to Kebo Ijo, another attendant of Tunggul Ametung, a greedy man known to be fond of collecting krises. As Ken Arok expected, Kebo Ijo showed his new kris to every man he met. The kris was not only strong but also had a unique pattern that made it easily recognized. It wasn't long before almost everyone in Tumapel knew about kris. One night, Ken Arok stole the kris back from Kebo Ijo while he was asleep. He then secretly went to Tunggul Ametung's room stabbed him to death, and left the kris at the scene. In the morning, everyone in Tumapel was shocked to hear of Tunggul Ametung's death. When they found the kris, they accused Kebo Ijo of being the assassin, just as Ken Arok had planned. Before Kebo Ijo was able to defend himself, Ken Arok stabbed him to death, on the pretext of avenging Tunggul Ametung. And so Ken Arok was able to kill Tunggul Ametung, take Ken Dedes to be his wife, and proclaim himself the new ruler of Tumapel. The ambition of Ken Arok did not stop in Tumapel. In 1222, at the battle of Ganter, he defeated King Kertajaya of Kediri and founded the new kingdom of Singasari. Kediri became a fief under the kingdom of Singasari.
Билік және оның өлімі
Кен Арок осылайша жаңа патшалық құрып, жаңа әулетті бастады. Ол Шри Рангаха Раджаса Батара Амурабуми (әлем мен барлық жерлердің көкжиек патшасы) деген атақ алды, ал оның әулеті Раджаса әулеті деп аталды. Оның жаңа патшалығы Кедриден шамамен 50 километр шығысқа қарай орналасқан Сингасариде (қазіргі Маланг қаласы) болды. Өзінің билікке өтуін заңдастыру үшін ол өзін Сиваның ұлы деп мәлімдеді. Бірақ Кен Ароктың билеуі қысқа ғана болды. Кен Дедес пен Тунгуль Аметунның ұлы, Кен Ароктың өгей ұлы Анусапати көп уақыт бойы Кен Ароктың әкесінің өліміне кінәлі екеніне күдіктенді. Бір күні, шындықты білген соң, ол Кен Арокты іздеп тауып өлтірді. Аңыз бойынша, Анусапати Кен Арокты өлтіру үшін Мпу Гандрингтің қылышын (крисін) қолданды; дәл сол қылышты Кен Арок Тунгуль Аметунгті өлтіру үшін қолданған, осылайша Эмпу Гандрингтің лағынының орындалуын қамтамасыз етті. Соңында Анусапатиді де оның өгей бауыры Панджи Тохджая сол қылышпен өлтірді.
Ken Arok thus founded a new kingdom and started a new dynasty. He took the title Sri Ranggah Rajasa Bhatara Amurwabhumi (The rainbow king of the universe and all lands), and his dynasty was called the Rajasa dynasty. His new kingdom was centered in Singasari (now in Malang municipality), about 50 kilometres east of Kediri. To legitimate his ascension, he claimed to be a son of Siwa. Ken Arok's rule however was short. Anusapati, son of Ken Dedes and Tunggul Ametung and thus Ken Arok's stepson, had suspected for a long time that Ken Arok was responsible for his father's death. One day, after finding out the truth, he went after and killed Ken Arok. Legend says that Anusapati used the kris of Mpu Gandring to kill Ken Arok; the same kris that Ken Arok used to kill Tunggul Ametung thus fulfilling the beginning of Empu Gandring's curse. In the end, Anusapati was also killed by his stepbrother, Panji Tohjaya with the same kris.
Ұрпақтар
Маджапахит патшаларының, Матарам билеушілері сияқты, Кен Ароктан тарағандығына сендірілген. Матарамның негізін қалаушы Ки/Кяя Агенг Пеманахан, Маджапахит патшалық қанының мұрагері екенін айтқан. Осының салдарынан, барлық келесі Матарам патшалары Кен Ароктың ұрпақтары болып табылады, ал ол 17 ғасырда құрылған Жаңа Матарам империясының атасы саналады. 1755 жылы екіге бөлінген осы империя қазіргі Суракарта және Нгайгиакарта Хадинград (Жогжакарта немесе Жогжа сұлтандығы) патшалықтарына айналды. Демек, Кен Арок пен Кен Дедес – барлық явандық монархтардың арғы аталары болып есептеледі.
The kings of Majapahit were believed to be descended from Ken Arok, as also were the Mataram rulers. Ki/Kyai Ageng Pemanahan, the founder of Mataram, claimed himself to inherit the royal blood of Majapahit. This makes all subsequent Mataram kings descendants of Ken Arok who is also believed to be the ancestor of the new Mataram Empire founded in the 17th century which split into two in 1755 to become the kingdoms of present day Surakarta, and Ngayogyakarta Hadiningrat (The Sultanate of Jogjakarta or Jogja), thus making Ken Arok and Ken Dedes the ancestors of all Javanese monarchs.
Танымал мәдениетте
Кен Ароктың оқиғасы Орталық және Шығыс Явада ұзақ жылдар бойы танымал. Ол туралы көптеген кітаптар, фильмдер және дәстүрлі яван театры (кетопрак) қойылған. Кен Арок екі жағынан да есте қалады: бір жағынан - ақылды, алдағыш адам, екінші жағынан - арманына жетуге бекем ниеттенген ер адам.
The story of Ken Arok has been enduringly popular in Central and East Java. He has been the subject of several books, movies, and traditional Javanese theater (ketoprak). Ken Arok is remembered both as a cunning and treacherous person but also as a man with a strong will to pursue his dream.