Кіріспе
Британдық саясаткер Уилфрид Хьюберт Уэйс Робертс (28 тамыз 1900 – 26 мамыр 1991) – бұрынғы либералдық партияның радикалды саяхатшысы, кейіннен Еңбек партиясына өтті.
Wilfrid Hubert Wace Roberts (28 August 1900 – 26 May 1991) was a radical British Liberal Party politician who later joined the Labour Party.
Жеке өмір
Робертс Йорк қаласында Чарльз Генри Робертс пен Карлайл графының қызы Леди Сесилия Мод Робертс отбасында дүниеге келді, Чарльз Генри Робертс кейіннен Линкольн округінен Либерал партиясының депутаты болды; суретші Уинифред Николсон оның үлкен әпкесі болған. Ол Грешем мектебінде (Норфолк, Холт) және Оксфорд университетінің Баллиол колледжінде білім алды. Фермерлікпен айналысқан Робертс 1934 және 1935 жылдары BBC Home Service арнасында "Камберлендте өмір" тақырыбында екі сериялық баяндамалар жасады. 1937 жылы ол Лесли Мартинге Камберлендтегі Брэмптон қаласының жанындағы Банкс үйін салуға тапсырыс берді. 1943 жылдың қыркүйегінен бастап А. Дж. Айер оның Парламентке жақын жердегі пәтерінде тұрды. Айер Робертспен бұрын таныс болмаған, оны "өте бойлы, ағылшын екені анық, тыныш, бірақ іштей күшті сезімдерге толы, мәдениетті және қайырымды" деп сипаттады. Робертс сонымен қатар 1969 жылы жабылып қалған "Carlisle Journal" газетінің иесі болды. Ол бейбіт судья қызметін атқарды.
Парламент мүшесі ретінде сайлау
Робертс алғаш рет 1931 жылы Солтүстік Камберлендтен парламентке үміткер болды, бірақ сәттілікке жетпеді, 1277 дауыс айырмасымен жеңілді. 1935 жылғы сайлауда Робертс Солтүстік Камберлендтен Парламент мүшесі (депутат) болып сайланды, консерваторлардан орынды жеңіп алды. Еңбек партиясы оның радикалды беделіне деген құрметтің нышаны ретінде орынға үміткерлік танытпады. Либералдық партияның жетекшісі сэр Арчибальд Синклер Робертсті Бас Уип сэр Перси Харристің басшылығымен жұмыс істейтін, Өкілдер палатасындағы көмекші Уип қызметіне тағайындады. BBC-де "Камберлендте өмір" тақырыбындағы сөздерінен кейін Робертс BBC-нің "Вестминстердегі апта" бағдарламасында тұрақты спикер ретінде таңдалды. 1939 жылғы BBC-нің ішкі меморандумында Робертс "жағымды мінез-құлыққа" ие деп сипатталды. 1936 жылдың маусым және шілде айларында Дадли Аман, 1-ші барон Марли және Робертс Будапештте болып, Матиас Ракоси атынан келіссөздер жүргізді.
Испаниядағы азаматтық соғыс
Испаниядағы Азамат соғысы кезінде Робертс "Испанияның депутаты" деген лақап атымен белгілі болды. 1936 жылдың қараша айында ол алты парламент мүшесінен тұратын делегацияны Республикалық Испанияға жетекшілік етті. Робертс Испанияға гуманитарлық көмек көрсету жөніндегі Ұлттық Бірлескен Комитеттің хатшысы болды, оның құрылуын Испания жөніндегі Парламенттік Комитет ұсынды. 1937 жылдан 1940 жылға дейін ол консерватор партиясының депутаты Кэтрин Стюарт Мюррей, Атолл герцогинясы, Лейбористік партияның өкілі Дэвид Гренфелл және тәуелсіз депутат Элеонора Ратбоунмен бірге жұмыс істеді. Консерватор партиясының депутаты Джон Макнамарамен бірге Робертс Баск балалар комитетінің ортақ хатшысы болды. Ол Баск бежендеріне көмек көрсету ісінде жұмыс істеді, оның әріптестерінің бірі Кристофер Хилл болды. Баск балалары үшін алғашқы қабылдау лагері Гэмпширдегі Стоунхэмде орналасты, және ол Робертс пен Генри Бринтонның ұйымдастыруымен, 1937 жылдың мамыр айында Лия Мэннингтің Бильбаодағы көмек көрсету әрекеттеріне жауап ретінде құрылды. Маусым айында Робертс Атолл графымен бірге 1000-нан астам баланың лагерден католик үйлеріне көшірілгенін хабарлады.
Халықтық майдан
Робертс солшыл орталық саяси күштердің одақ құруға ұмтылған Халықтық фронтты қолдаушы болды. Халықтық фронт Либералдық партияның ресми мақұлдауына ие болмаса да, Меган Ллойд Джордж және Ричард Акланд сияқты басқа либералдық депутаттар тарапынан қолдау көрді. Робертс 1938 жылы Халықтық фронттың төтенше конференциясында сөз сөйледі. Бірақ, ол Король залында Испания конференциясын басқарып отырғанда, "Интернационал" әні орындалғанда ұялып, ашуланды. Осы кезеңде ол 1936 жылы Акландпен бірге құрылған "Сол жақ кітап клубының" (LBC) белсенді спикері болды. Халықтық фронтқа Сэр Стаффорд Криппстің қолдауы одан әрі сенімділік сыйлады. Криппс 1939 жылдың басында Еңбек партиясынан қуылғаннан кейін жиналған өзінің қолдаушыларының қатарына Робертс пен Акландты да қосты. LBC ұйымы қоғамдық жиналыстар мен митингтер өткізуге дейін өсті. Джон Стречи 1938 жылдың соңында Акланд, Криппс және Робертстің LBC кітап таңдау комитетіне қосылуын "Фашизмге қарсы қауымдастықтың" бастауы деп қарады. LBC спикері ретінде Робертс Акланд, сэр Норман Ангел, Криппс, Дэвид Ллойд Джордж, Хьюлетт Джонсон, Гарри Поллит, Пол Робсон және Стречимен бірге платформа бөлісуге дайын Халықтық фронт тобында болды. Ол 1939 жылдың 24 сәуірінде Эрлс-корттағы Императрица залында LBC-нің үшінші жылдық митингісінде олардың көпшілігімен сөйлесті.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Робертс шекаралық полкке офицер болып тағайындалды. Бірақ ол саясатқа қайта оралып, 1941 жылы Әуе министрлігінде қызмет етті. Ол Либералдық партияның көшбасшысы, сэр Арчибальд Синклердің парламенттік жеке хатшысы (ППС) ретінде тағайындалды, ол сол кезде Коалициялық үкіметте Әуе күштері министрі болған.
1941 жыл
1941 жылдың қараша айында Ланселот Спайсер "Либералдық іс-қимыл тобы" немесе "Радикалдық іс-қимыл" деп аталған Либералдық партия ішіндегі ықпал ету тобын құрды. Ол партияның соғыс кезеңіндегі сайлау бітімгершілігінен бас тартуын қадағалап, партиялық белгілілігіне қарамастан прогрессивті пікірді біріктіруге тырысты. Робертс, Меган Ллойд Джордж, Томас Хорабин, Клемент Дэвис, Вернон Бартлетт және Уильям Бевериджпен бірге осы топтың негізін қалаушы мүшесі болды. Робертс соғыс жылдарында Либералдық партия ұйымын қайта жандандыруға күш салды. Ол партияның ұйымдастыру комитетінің төрағасы болды. 1941 жылдың соңында консерватор Герберт Уильямс, Клемент Дэвис және Робертстен тұратын топ қайта құрылған үкімет құруға талап қойды. Дэвис Уинстон Черчилльдің Соғыс кабинетінің жұмысын сынады. Черчилль Дэвисті елемей қалды, бірақ Робертс оны ашық сөйлеген сөзінде қолдады. Робертстің Синклердің жеке хатшысы лауазымында болуы осы жағдайды қиын етісті, сондықтан Синклер Черчилльге оны қызметтен босату туралы ұсыныс жасады. Черчилль одан бас тартты, бірақ Синклерге "оған дұрыс жазуды үйрет" деді.
1942 жыл
Осы жылы Уинстон Черчилльдің басшылығына наразылық күшейді, оған кейбір консерваторлар да қатысты. Джеймс Чутер Эде 21 қаңтарда Робертстің торилермен (Чарльз Эммот, Артур Эванс) және басқа партиялардан келген топпен бірге отырғанын көрді. 26 наурызда Робертс Филип Зектің "Daily Mirror" газетінде жарияланған, Атлантика шайқасына қатысты және Герберт Моррисон "жаман" деп айтқан карикатурасынан туған "Баспасөз бостандығы" тақырыбындағы пікірталасқа бастама берді. Ол мультфильмнің басты нысаны – "мұнайды бекер шашыратқандар" екенін мәлімдеді. Морис Эдельманның сөзінше, Робертс "көңілді сөйлеуші" емес, Палатада тыңдаушыларды ұстауға қиналған, бірақ осы жолы үкімет Моррисон мен Брендан Браккен арқылы "Mirror" газетімен "қақтығысуға" тырысып, палата толды. Робертс Браккеннің "көзі байлаған демократия" деген сөзін келтіріп сөзді аяқтады. Сэр Ирвинг Альбери де осы пікірді қолдады. Хью Кудлипп кейін Моррисон бұрын қолданған Қорғаныс регламенті 2D-нің "ұсталғандарға арналған жаза" сияқты екенін жазды. Оның баяндамасында Робертс либералдар мен социалистерді Моррисонға қарсы біріктірген, ал ол Анэурин Беван мен Фред Белленгердің сынауына ұшырады, олар Моррисонның бірінші дүниелік соғыстағы бейбітшілдік жақтасы ретінде жазған сөздерін еске түсірді. Эдельманның айтуынша, Эллен Уилкинсон Моррисонды қолдаған. 19 мамырда Чутер Эде Робертспен бірге "либералдық үстелде" отырған әртүрлі топты байқады: Робертс – жалғыз либерал, Эванс және Реджинальд Кларри (консерваторлар), Александр Эрскин Хилл (шотландтық юнионист), Джеффри Шекспир (ұлттық либерал) және Беван (лейборист). Перси Харрис отыруға қиналды. Чутер Эде оны "Адуллам үңгірі" деп сипаттады. 1942 жылдың ортасынан бастап Робертс Либералдардың қайта құру комитетінің Азық-түлік және ауыл шаруашылығы жөніндегі кіші комитетін басқарды. Кейін 1942 жылы ол тамыздағы Либералдық партияның жылдық жиналысында прогрессивті әлеуметтік саясаттарды талқылауға ұсыныс жасады. Лорд Местон бизнесмендерден құралған ықтимал жақтастар партиядан кетуі мүмкін деп ойлағанын жеткізді. 1942 жылдың қыркүйегінде МИ5 Робертске назар аударды, бұл туралы Гай Лидделлдің күнделігінде (23 қыркүйек) жазылған. Клод Кокберн өзінің "This Week" атты сенсациялық басылымы үшін ақпарат жинау үшін шағын байланыстар желісін пайдаланып, үкіметке қысым көрсеруге тырысты. Дерек Танги, сол кездегі журналист, Робертс және Дуглас Хайд сияқты адамдар осы желіге енді, бірақ құпия түрде Танги МИ5-те жұмыс істеді.
1943 жыл
Бевериджтің баяндамасы 1942 жылғы қарашада жарияланды, онда Беверидж әлеуметтік реформалар бағдарламасын ұсынды. Ол жарияланғаннан кейін Робертс өзінің ұсыныстарды қолдайтынын мәлімдеді. 1943 жылғы либералдық конференцияда ол жиналғандарға: «Біз барлық ресурстарымызды ең тиімді пайдалану үшін экономикалық жүйемізді жоспарлауымыз керек» деді. 1943 жылдың тамызында Робертс Либералдық партияның жетекші мүшелерінен құралған делегацияның құрамында болды, олар Либералды Ұлттықтардың басшыларымен бірігу мүмкіндігін талқылау үшін кездесті. Бұл талқылаулар ешқандай нәтиже бермеді. 1944 жылы ол партия жетекшісі Синклерден либералдық партия саясатын ілгерілету үшін бірқатар қоғамдық жиналыстарға қатысуға келісуді сұрады. Синклер бас тартты, өйткені басқа партия басшылары Черчилль пен Эттли де солай істемейді деді. 1943 жылғы 29 қарашадағы күнделігінде Гай Лидделл Робертсқа қатысты МИ5-тің тағы бір тергеуін тіркеді. Бұл тергеу құпия құжаттарға қатысты болды, ол құжаттар Робертске парламенттік сауалдың негізін құру үшін берілген, және «Evening Standard» газетімен бірлесіп жасалған.
1945 жыл
1945 жылы Робертс Сталинмен кездесу үшін Мәскеуге сапар жасады және сол жылдың сәуір айында КСРО туралы өз пікірлерін баяндаған памфлет жариялады. Ол 1945 жылғы жалпы сайлауда парламентке қайта сайланды.