Кіріспе
Британдық саясаткер Дэвид Альфред Томас, 1-ші виконт Ронда, ПК (26 наурыз 1856 – 3 шілде 1918), Уэльстің өнеркәсіпшісі және либерал саясаткері. Ол 1888 жылдан 1910 жылғы қаңтардағы жалпы сайлауға дейін Мертир Тидфил округінен Ұлыбритания Парламентінің депутаты болды, содан кейін 1910 жылғы желтоқсандағы жалпы сайлауға дейін Кардифф округінен депутат болып сайланды, одан кейін саясаттан шығып, бизнес мүдделеріне көшті. 1916 жылы ол Тай кеңесінің мүшесі аталды. Кейіннен ол Ллойд Джорджтың соғыс кезеңіндегі коалициялық үкіметінде маңызды "Тамақтандыру жөніндегі бақылаушы" қызметін атқарды.
David Alfred Thomas, 1st Viscount Rhondda, PC (26 March 1856 – 3 July 1918), was a Welsh industrialist and Liberal politician. He was UK Member of Parliament (MP) for Merthyr Tydfil from 1888 until the January 1910 general election, then MP for Cardiff until the December 1910 general election, when he left politics to concentrate on his business interests. He was made a member of the Privy Council in 1916. He later held office, notably as "Food Controller" in Lloyd George's wartime coalition government.
Ерте өмір
Ол Егхуборвеннің көмір кеншісі Самуэль Томастың ұлы, екінші буын өнеркәсіпшісі болған. Оның энергиясы мен жаңашылдыққа бейімділігі оны әкесінен асып, одан ірі коммерциялық империя құруға жетеледі. Самуилдің мізгілді темпераменті болмағандықтан, ұлының туған күнінде (дауылды ауа-райында) "Оны жұмыс үйінен басқа ештеңе күтпеймін" деген сөзді айтқан деседі. Дәстүр бойынша Д.А. Томас Абердаредегі ақ қабырғалы ескі коттеджде дүниеге келген дейді, бірақ бұл күмәнді, себебі отбасылық үй, Ysguborwen (де Абердареде) 1855 жылы салынған. Бұл үй өркендеп келе жатқан өнеркәсіп кәсіпкеріне лайықты тұрғын үй ретінде салынды және Самуэль Томастың сұмдық сөзін түсіндіреді. Самуэль Томас Уэльс көмір бизнесінің пионері болды. Самуэль Томас қатал адам болған, мүмкін, оның іскерлік табысының құпиясы осында болса керек, ал талғамы қарапайым болды. Ол басынан өткен қиындықтарды ешқашан ұмыта алмады және жоғарыда келтірілген цитатада көрсетілгендей, сәтсіздікке ұшырау қорқынышынан арыла алмады. Уэльс баптисі болған ол үй шаруасын "протестанттық еңбек этикасына" сәйкес жүргізді. Бұл оның өзіне сыйлық болған сияқты, өйткені Самуэль Уэльстегі ең қатал қала Мертирдің бас констеблі лауазымына тағайындалды. Д.А. Томастың анасы Рахиль кейде ашкөз, бірақ әрқашан сақтықпен қарастыратын Самуилге қарама-қарсы келген. Ол жас Дэвидке қажетті махаббатты сыйлады, Д.А. Томастың қызы Маргарет бағалайтын сезімтал жағын дамытты. Отбасылық үй, Ysguborwen, әдеттегі Уэльс үйі болған сияқты. Бастапқыда онда тек валлий тілінде сөйлесті. Әрине, бұл тіл Дэвидтің екі ата-анасының да ана тілі еді. Алайда, Томас ханым, көптеген Уэльс ата-аналары сияқты, бизнес әлемінің тілі – ағылшын тілі екенін түсінген соң, балаларына ағылшын тілін үйрету үшін ағылшын тілді күтімші қызметке алды. 1859 жылы отбасы Кальфария Уэльс баптистік шіркеуінен Кармельге, қарсыдағы ағылшын баптистік шіркеуіне көшіп барды. Ағылшын тілі аңғарлардың тіліне және құрметтілік тіліне айналды. Осыған сәйкес, өркендеп келе жатқан Томастар ағылшын-уэльстерге айналды. Д.А. Томастың тәрбиесі қатаң және Виктория дәуіріне тән болды, оған сүйіспеншілікпен үйлестірілген тәртіпті үйретті. Бұл тәртіп Томаспен бірге бизнесте де, саясатта да сақталды. Томас өмірінің соңында кәсіподақ жетекшісі Уильям Брейс "Ронда герцогтің табысына ие, ал шаруаның талғамына ие" деп айтқан. Томас Кембридж университетіне түсуге дейін Манила Холл, Клифтон, Бристольде білім алды. Бастапқыда Томас Иса колледжіне ағылшын шіркеуінің діни қызметкерлерінің ұлдарына арналған стипендиямен түсуі керек еді. Самуэль Томас ағылшын шіркеуінің мүшесі де, дін қызметкері де болмағандықтан, Д.А. Томас мұндай стипендияны қалай алғанын білу қызықты болар еді. Клермон Ферранда жұқтырған тиф қызбасы Томастың стипендияны алуына мүмкіндік бермеді. Нәтижесінде Томас Кембридждегі Гонвилл және Каиус колледжінде математика мамандығы бойынша стипендия алды, егер денсаулығы нашарламағандағыдай, оқуын үздік бітіретін еді. Дегенмен, Томас университеттің қайық және бокс командаларында болды. Томас 1880 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Кембриджден кетті.
Жеке өмір
Діннің дәуірінде Д. А. Томас сирек кездесетін ерекшелік болды – дінге шынайы қызығушылық танытпаған адам. Дегенмен, Томас әтеист болмаған, бірақ сол кездегі Уэльстің өмірін белгілеген діни секталықты ұнатпаған. Баптист (кейін конгрегационалист) ретінде тәрбиеленсе де, 1882 жылы Сибил Маргарет Хейгке үйленгеннен кейін Англикан шіркеуіне қабылданды және Барри маңындағы Сент-Эндрю шіркеуінде крещение рәсімінен өтті. Той оның ата-анасының үйіндегі бильярд залында болды. 1883 жылы Маргарет есімді қызы дүниеге келді, олардың жалғыз баласы. Мүмкін, Томастың ұйымдасқан діннен алшақтауы сол кездегі діни дауларға немесе оның әкесінің ұйымдасқан діннен толығымен бас тартуына байланысты болса керек. Кармель ағылшын баптистік шіркеуіне келгеннен кейін Самуэль Томас екінші пастор, Томас Прайспен дауға түскен көрінеді. Бұл жеке тұлғаларға қатысты ғана болған сияқты, себебі Самуил оның алдыңғы пасторын қолдаған, ал Табернакель ағылшын конгрегационалист шіркеуіне көшу де осылай аяқталды, себебі пастор ауыстырылды. Самуэль Томас отбасын шіркеуден шығарып, үйде ғибадат етуді өз мойнына алды. Мұндай ашу-ынтық жас Дэвидке дінге деген құлшынысын оятқан жоқ. Григг Томастың тәрбиесін «қатаң конгрегационалист, бірақ Д. А. Томас нәресте кезінде крещениеден өтпеген» деп сипаттайды, бұл Самуэль Томас баптист көзқарасынан ешқашан бас тартпағанын көрсетеді. Бристольдегі мектепте оқыған кезінде Д. А. Томас Клифтондағы Хайбери конгрегационалист шіркеуіне барды, онда оның ағасы Дэвид Томас пастор болды. Д. А. Томас Дисэстаблишмент даусына белсенді қатысып, Дисэстаблишменттің жақтаушысы болғанмен, бұл шіркеудің қаражатын жалпы игілікке жұмсау керек деген сенімнен туындаған сияқты. Ол шіркеу қаражатын халық санына пропорционалды түрде бөлуді жақтады, бұл Солтүстік Уэльстің көптеген депутаттарын наразылыққа түсірді. Томастың алғашқы биографы Ж. Вирнуи Морган: «Дін туралы ол ойлағаннан гөрі аз айтқан» деп жазады. Өмірінің көп бөлігін ревматизммен ауырған Д. А. Томас дені сеңген жоқ. Колледжде ол энтузиазммен қайық жүрді және бокспен айналысты, ал Оңтүстік Уэльс Daily News газетінде оның өлімі туралы хабарда «балалармен ойнаған кездегіден де бақытты болған» деп жазылған. 1881 жылы Д. А. Томас Абердардағы Хирваун көлінің мұзынан суға түсіп кеткен баланы құтқарып, бұл әрекеті үшін Гумандық қоғамнан марапат алды. Бұл және кейіннен «Люзитания» кемесінің апаттан аман қалуы Д. А. Томастың жүзудегі шеберлігін көрсетті, ол колледждегі тағы бір сүйікті спорты болды және ұзаққа секіруде медаль жеңіп алған.
Ерте мансап
Томас Осборн Генри Ричес Кембрий көмір кендерінің сату бөліміне жұмысқа орналасты, кейін Клайдх Вейлге көшіп, кендерді басқаруды үйренді. Бір жылдан астам уақыт бойы осы жұмысты атқару кезінде ол жұмысшылармен бірге шахтаға түсіп, сағат төртке дейін жер астында болып тұрды. 1901 жылдан 1906 жылға дейін нашар денсаулығы Томасты кәсіби қызметінен үзіліс жасауға мәжбүр етті.
Ланверн
1887 жылы, парламентке сайлануға бір жыл қалғанда, Томас Ньюпорттың жанындағы Лланверн қаласында Лланверн үйін жалға алды. Ол онда біршама ерекше ауылдық өмір салған, аңшылыққа шығып, сыйлықты Hereford тұқымды мал өсірген. 1900 жылы ол үйді сатып алды, ал қайтыс болуына аз уақыт бұрын көршілес Пенкод иелігін сатып алып, Пенкод қамалын қызы Маргаретқа сыйлау ниетімен алған. Өнеркәсіптегі қатал беделіне қарамастан, Томас шын мәнінде жақсы көрілетін жер иесі болған сияқты, Пенкодтың тұрғындары оны осы иелікті сатып алуға ынталандырған. Осы сатып алу Томасты Лорд Тредегардан кейін Монмутширдегі ең ірі жер иесі етіп бекітті.
Саяси мансап
Д. А. Томас 1888 жылы Мертир Тидфил округінен парламент депутаты болып сайланды және 1910 жылғы қаңтарда Кардиффтің күмәнді округі үшін күресуге кеткенге дейін осы өкілдікті атқарды. Томас үнемі дауыс беру нәтижелерінде көш бастады, тіпті Кир Харди оны тақтан түсіре алмады. Жұмыс беруші болғанымен, ол әділ адам ретінде танылып, Мертир сайлаушыларының ықыласына бөенді. Ол Cymru Fydd қозғалысының ерте жақтастарының бірі болды, бірақ Оңтүстік Уэльс Либералдық Федерациясымен бірігуіне қарсы шықты, осылайша Дэвид Ллойд Джорджбен араздасып, осы қозғалыстың құлауына себепкер болды. 1894 жылдан 1897 жылға дейін Оңтүстік Уэльс Либералдық Федерациясының президенті ретінде Томас Гламорган және Монмутшир округтерінің, Уэльс халқының жартысынан астамын құрайтын, ұсынылып отырған бірыңғай ұлттық федерация жобасынан зардап шегетініне сенді. Уэльс шіркеуін тарату мәселесінде де ол ұқсас пікірде болды, шіркеуден алынған кірістер халық санына пропорционалды түрде округтерге бөлінуі керек деп санды. Дэвид Ллойд Джордж, Фрэнсис Эдвардс және Герберт Льюиспен бірге Томас 1894 жылы Росбери үкіметінің шіркеуді тарату мәселесін екінші деңгейге түсіргеніне наразылық білдірді. Көп жағдайда Томас партиялық саясатқа жараспады және Стюарт Рендел оны «жасырын тори» деп сипаттады. Оның ең үлкен саяси жетістігі соғыс кезіндегі коалиция кезінде болды (төменде қараңыз).
"Көмір патшасы"
[[Файл:Д. А. Томас, Шафтсбери Трейл, Альберта. "Д.А. Томас" кемесі, Бейбітшілік өзеніндегі ең ірі кеме, Альбертаның солтүстігіндегі Бейбітшілік өзеніндегі көмір кендеріне Томас салған инвестицияны пайдалану үшін салынған. Соғысқа дейінгі жылдары Томас Солтүстік Америкада толыққанды игерілмеген көмірге толы кең аумақтарды сатып алды.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
Кембрий шахталарының иесі ретінде зор байлыққа ие болған ол Дэвид Ллойд Джорджтың АҚШ-қа өкілі ретінде саясатқа қайта оралды, осы мақсатта 1916 жылы Ронда бароны, ал кейін 1918 жылы Ронда виконты атағын алды. 1916 жылы ол Жергілікті Өкімет Кеңесінің төрағасы болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңғы кезеңінде Азық-түлік бақылау министрі ретінде ол үлкен табысқа жетіп, тиімді нормалау жүйесін енгізді.
Соңғы жылдар
Алайда, бұл жұмыс оның денсаулығына зор зиян келтірді және ол 3 шілде 1918 жылы, сәрсенбі күні таңертең Лланвернде 62 жасында қайтыс болды. Ол Голдерс Гринде кремацияланды, бірақ оның күлі Лланвернге қайтарылды, онда ол Лланверннің бұрынғы иелерінің қабірлерімен бірге жатыр (Д. А. Томас ескерткіші ең ірісі болғанымен, "жақында Лланвернге сапар жасағанда, мен қабірді табу үшін шіркеу маңынан екі айналым жасадым, себебі бастапқыда оны соғыс ескерткіші деп қате түсіндім", - деді бір Д. А. Томас зерттеушісінің сөзімен). Оның қабірінде: "Өзінің өмірін өте бағалы деп санамады" деп жазылған. Ронда барониясы оның өлімімен бірге жойылды, бірақ виконт Ронда титулы оның қызы Маргаретқа арнайы мұрагерлік бойынша берілді, бұл Томасқа құрмет көрсетілген кезде талап еткен нәрсе еді. Томас әйелі Сибил, Ронда виконтессасы (1857–1941) 1920 жылы Британ империясы орденінің Дама Командоры атағымен марапатталды.
Мұра
Томас Канаданың Альберта провинциясының қашық солтүстігіндегі Бейбіт өзені маңындағы көмір кендеріне көп инвестиция салған.