Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кандалану (ассириялық жазуы: ) – б.з.б. 647 жылы Ашшурбанипал тағайындағаннан бастап б.з.б. 627 жылы қайтыс болғанға дейін, Ашшурбанипал мен Ашшур-этил-илани патшаларының Бабыл марионеттік патшасы болды. Бабылдың бұрынғы патшасы Шамаш-шумукин Ашшурбанипалға қарсы көтеріліс жасағаннан кейін, Кандалану Бабылдың жаңа марионеттік патшасы болып жарияланды. Оның тегі белгісіз; ол Ашшурбанипалдың кіші бауырларының бірі болуы мүмкін, Шамаш-шумукиннің көтерілісінде оның жағына шыққан вавилондық ақсүйек немесе ассириялық билікке қарсы одан әрі әрекеттер үшін вавилондықтардың қолдауын алмауы үшін патшалыққа тағайындалған ақыл-есі кем немесе дене мүшесі кемістігі бар адам болуы мүмкін. Жұмбақ тұлға Кандаланудың билігі туралы мәліметтер аз, оның билік құрған кезіндегі тарихи деректер күнтізбелік формулалар мен хронологиялық мәтіндермен ғана шектеледі. Кейбір тарихшылар Кандалану мен Ашшурбанипалдың бір адам екенін, Кандаланудың Бабылда патшаның қолданылған есімі болғанын айтады, бірақ қазіргі зерттеушілер бұл идеяны ықтималсыз деп санайды.
Kandalanu (Neo Assyrian cuneiform: ) was a vassal king of Babylon under the Neo Assyrian kings Ashurbanipal and Ashur etil ilani, ruling from his appointment by Ashurbanipal in 647 BC to his own death in 627 BC. After the failed rebellion by the preceding king of Babylon, Shamash shum ukin, against Ashurbanipal, Kandalanu was proclaimed as the new vassal king of Babylon. His background is uncertain; it is possible that he was one of Ashurbanipal's younger brothers, a Babylonian noble who had sided with him in Shamash shum ukin's revolt, or a simple minded or deformed man appointed as king to ensure he did not gain the support of the Babylonians for further actions against Assyrian rule. A mysterious figure, Kandalanu's reign is poorly attested, with historical evidence from his time as ruler being limited to date formulae and chronological texts. Some historians believe that Kandalanu was the same person as Ashurbanipal, Kandalanu simply being the name used by the king in Babylon, but this idea is considered unlikely by modern researchers.
Тарихи негіздер
Бабылды Тиглат Пилезер III (б.з.д. 745–727) Кандолану патша болғанға дейін бір ғасырдан кем уақыт бұрын Жаңа Ассирия империясы бағындырған еді. Осы бағындырудан бері өткен кезеңнің көп бөлігінде Ассирия патшасы бір мезгілде Бабыл патшасы ретінде де билік етті, бірақ бабылдықтар көбінесе олардың үстемдігіне наразылық білдірді. Бабылдықтардың ашуын басуға тырысып, Есархаддон (б.з.д. 681–669) өлімінен кейін Ассирия мен Вавилон патшалықтарын екі ұлына бөліп берді. Ұлы ұлы Шамаш-шум-укинге Вавилон, ал кіші ұлы Ашшурбанипалға Ассирия патшалығы берілді. Бұл екі патшаның келісімі біраз уақытқа дейін тиімді болғанымен, Шамаш-шум-укин Ашшурбанипалға бағынышты болды. Жарнамалар көрсеткендей, Шамаш-шум-укин өзінің поддандыларына берген әрбір бұйрықты ағасы тексеріп, бекітуі керек еді. Ашшурбанипал Шамаш-шум-укиннің иелігіндегі Борсиппа қаласында тұрақты гарнизон орналастырған. Сондай-ақ, Бабылдағы шенеуніктер Ашшурбанипалға тікелей жіберген петициялар сақталған. Егер Шамаш-шум-укин Бабылдың толық құрметке ие билеушісі болғанда, ол мұндай хаттарды алған болар еді. Ашшурбанипал мен Шамаш-шум-укиннің бейбіт қатар өмір сүрген кезеңіндегі Вавилон патшалық жазбаларында екеуінің де есімдері айтылады, бірақ Ассириядан келген заманауи құжаттарда тек Ашшурбанипал ғана есімдері көрсетілген, бұл екі патшаның мәртебесі тең емес екенін көрсетеді. Шамаш-шум-укин ашуланып, б.з.д. 652 жылы көтеріліс ұйымдастырып, Ашшурбанипалдың билігінен құтылуға көмектесу үшін Ассирияның жауы коалициясын жинады. Көтеріліс сәтсіз аяқталды және б.з.д. 650 жылға қарай Шамаш-шум-укин бақылауындағы көптеген қалалар, соның ішінде Вавилон да қоршауға алынды. Ұзақ қоршау кезінде аштық пен аурудан зардап шеккен Вавилон б.з.д. 648 жылы құлап, тоналды. Шамаш-шум-укиннің қоршаудан кейінгі өлімі туралы мәліметтер нақты емес; кең таралған аңыз бойынша ол сарайында өзін өртеп, суицид жасаған, бірақ заманауи мәтіндер (әсіресе Ашшурбанипалдың жылнамалары) ол "қатыгез өлімге ұшырады" және құдайлар "оны отқа жіберіп, өмірін жойды" деп мәлімдейді. Өзін өртеп немесе басқа тәсілмен суицид жасауы мүмкін, сондай-ақ оны жазалаған немесе жазасыз өлтірген болуы да мүмкін.
Babylonia had been conquered by the Neo Assyrian Empire by Tiglath Pileser III (745–727 BC) less than a century before Kandalanu became its king. For most of the period since this conquest, the Assyrian king had simultaneously reigned as the king of Babylon, though the Babylonians often resented their rule. In an attempt to possibly mitigate the animosity of the Babylonians, Esarhaddon (681–669 BC) upon his death granted the kingships of Assyria and Babylonia to two different sons. The elder son Shamash shum ukin was granted Babylonia while the younger Ashurbanipal was to become the King of Assyria. Though this arrangement of two kings worked for some time, Shamash shum ukin was in a subordinate position to Ashurbanipal. Inscriptions suggest that any orders Shamash shum ukin gave to his subjects first had to be verified and approved by his brother. Ashurbanipal had a permanent garrison stationed at Borsippa, a city deep inside Shamash shum ukin's domain. There are also preserved petitions sent by officials in Babylon directly to Ashurbanipal—had Shamash shum ukin been the universally respected sovereign of Babylon, he would probably have been the receiver of such letters. Royal records from Babylonia during the time of peaceful coexistence between Ashurbanipal and Shamash shum ukin mention both their names, but contemporary documents from Assyria only mention Ashurbanipal, reinforcing that the two kings were not equal in status. Shamash shum ukin grew resentful and in 652 BC he rebelled, assembling a coalition of Assyria's enemies to aid him in his effort to rid himself of Ashurbanipal's yoke. The revolt was unsuccessful and by 650 BC, most of the cities under Shamash shum ukin's control had been besieged, including Babylon itself. Having endured starvation and disease over the course of the siege, Babylon fell in 648 BC and was plundered. The circumstances of Shamash shum ukin's death after the siege are unclear; though popular legend has it that he committed suicide by setting himself on fire in his palace, contemporary texts (chiefly Ashurbanipal's own annals) only say that he "met a cruel death" and that the gods "consigned him to a fire and destroyed his life". In addition to suicide though self immolation or other means, he might have been executed or killed accidentally.
Билік ету және рөлі
Шамаш шум укиннің жеңілісімен Ашурбанипал бұл аймақты тағы да бір рет Жаңа Ассирия империясына қосты. Ол өзі патшалыққа таласпады, керісінше, жаңа тәуелді патша – Кандалануды тағайындады. Кандаланудың тегі белгісіз, ол патшаның кіші інісі немесе азамат соғысында оның жағына шыққан вавилондық ақсүйек болуы мүмкін. Оның аты дене мүшесіндегі кемшілікке сілтеме жасайды, мүмкін, табандың бұрылысы. Сонымен қатар, ол ақыл-есі кем болуы да мүмкін, және кемтарлығы немесе ақыл-есінің жетілмеуі салдарынан Ассирияға қарсы әрекеттерге қолдау табу қиын болған. Дегенмен, ол толыққанды сау да болуы мүмкін, себебі вавилондықтар кемтар немесе ақыл-есі кем патшаны ауыр қылмыс деп санап, аймақтағы тәртіпсіздікті күшейтуіне себеп болуы мүмкін еді. Кандаланудың билігі туралы сақталған сенімді деректер – оның үкімдігіне қатысты құжаттардағы дата формулалары және хронологиялық мәтіндер (хроника мен кейінгі патшалар тізімі). Оның билік еткен мемлекеті Шамаш шум укиннің мемлекетімен бірдей болды, тек Ниппур қаласы Ашурбанипалдың күшті ассириялық бекінісіне айналдырылды. Оның билігінің шектері тар болған сықпайды, оның іс-әрекеттері мен қызметі туралы ештеңе белгілі емес. Оның нақты саяси және әскери билігі болмаған, ол толығымен ассириялықтардың қолында болды.
With Shamash shum ukin's defeat, Ashurbanipal had once more incorporated the region into the Neo Assyrian Empire. Instead of assuming the kingship himself, he appointed a new vassal king, Kandalanu. Kandalanu's background is uncertain, he might have been a younger brother of the king or a Babylonian noble who had allied with him in the civil war. His name appears to mean some sort of physical deformity, possibly a clubfoot. Alternatively, he might even have been simple minded, and because of either deformity of simple mindedness unlikely to gain support for any action towards Assyria. He might also have been perfectly healthy as the appointment of a deformed or simple minded king might have been seen as a grave offence by the Babylonians and could thus have instigated more unrest in the region. The only surviving authentic contemporary records of Kandalanu's reign are date formulae in documents referring to his rule and chronological texts (a chronicle and later king lists). His kingdom he ruled was the same as Shamash shum ukin's with the exception of the city of Nippur, which Ashurbanipal converted into a powerful Assyrian fortress. His authority is likely to have been very limited and nothing is known of his actions and activities. He probably lacked any true political and military power, which was instead firmly in the hands of the Assyrians.
Ашурбанипалмен сәйкестендіру
Дәстүр бойынша, Ашурбанипалдың соңғы жылы тарихшылар тарапынан б.з.д. 627 жыл деп есептелген, бұл шамамен бір ғасырдан кейін Жаңа Вавилон патшасы Набонидтің анасы Адад Гуппи Харран қаласындағы жазуында көрсетілген. Ашурбанипалдың тірі және патша ретінде билегендігіне соңғы дәлел – б.з.д. 631 жылы Ниппур қаласында жасалған келісім-шарт. Оның ізбасарлары Ашур этил илани мен Синшаришкунның билік мерзімінің ұзақтығын растау үшін, оның билігі б.з.д. 631 жылы, оның қайтыс болған жылы аяқталуы керек. Егер ол б.з.д. 627 жылы аяқталған болса, оның мұрагерлері Ашур этил илани мен Синшаришкунның Вавилондағы жазулары мүмкін болмас еді, себебі қала б.з.д. 626 жылы Набополассар тарапынан басып алынып, ешқашан қайтадан Ассирияның қолына тимеген. Бір кезде кең таралған теория, Харран жазуында көрсетілген 42 жылдық билік пен, мысалы, поляк тарихшысы Стефан Завадскийдің "Ассирияның құлауы" (1988) кітабында қорғалған 38 жылдық билік арасындағы қарама-қайшылықты түсіндіру үшін, Ашурбанипал мен Кандалану бір адам болған, Кандалану – бұл патшаның Вавилонда қолданған есімі деген болжамды ұсынады. Бірақ бұл бірнеше себепке байланысты күмәнді саналады. Ешбір ассириялық патша Вавилонда басқа есім қолданғандығы белгілі емес. Вавилониядағы жазулар Ашурбанипал мен Кандаланудың билік мерзімінің ұзақтығындағы айырмашылықты көрсетеді; Ашурбанипалдың билігі оның патшалыққа отырған толық алғашқы жылынан (б.з.д. 668) есептеледі, ал Кандаланудың билігі оның патшалыққа отырған толық алғашқы жылынан (б.з.д. 647) есептеледі. Вавилонды жеке басқарған барлық ассириялық патшалар өз жазуларында «Бабыл патшасы» атауын қолданған, бірақ Ашурбанипалдың жазуларында, тіпті б.з.д. 648 жылдан кейін жасалғандарында да ол қолданылмаған. Вавилондық құжаттар оларды екі түрлі адам ретінде қарастырады, және заманауи вавилондық дереккөздерде Ашурбанипал Бабыл патшасы деп сипатталмаған.
Traditionally, the final year of Ashurbanipal was assumed by historians to have been 627 BC as per an inscription at Harran made by Adad guppi, the mother of the Neo Babylonian king Nabonidus nearly a century later. The final contemporary evidence for Ashurbanipal being alive and reigning as king is a contract from the city of Nippur made in 631 BC. To get the attested lengths of the reigns of his successors Ashur etil ilani and Sinsharishkun to match, his rule must have ended in 631 BC, the year of his death. If it had ended in 627 BC, the inscriptions of his successors Ashur etil ilani and Sinsharishkun in Babylon would have been impossible, as the city was seized by Nabopolassar in 626 BC, and never again fell into Assyrian hands. A once popular theory to explain the discrepancy between the 42 year reign claimed in the Harran inscription and the more likely 38 year reign, for instance defended by Polish historian Stefan Zawadski in his book The Fall of Assyria (1988), is that Ashubanipal and Kandalanu were the same person, Kandalanu simply being the name the king used in Babylon. This is considered unlikely for several reasons. No previous Assyrian king is known to have used an alternate name in Babylon. Inscriptions from Babylonia also show a difference in the lengths of the reigns of Ashurbanipal and Kandalanu; Ashurbanipal's reign is counted from his first full year as king (668 BC) and Kandalanu's is counted from his first full year as king (647 BC). All Assyrian kings who personally ruled Babylon used the title "King of Babylon" in their own inscriptions, but it is not used in Ashurbanipal's inscriptions, even those made after 648 BC. Babylonian documents treat them as two different people, with no contemporary Babylonian sources describing Ashurbanipal as king of Babylon.