Кіріспе

Квебек үшін опция (фр. Option Québec) – 1968 жылы жарық көрген Квебектің бұрынғы премьер-министрі Рене Левескенің мақаласы. Мақалада Квебектің Либералдық партиясынан шығып, Егемендік қауымдастығы қозғалысын құрған прогрессивті либералдар тобының конституциялық ұсынысы баяндалған.

Контекст

1967 жылдың 18 қыркүйегінде Рене Левеск Лориер округінің Либералдық қауымдастығының мүшелеріне 1967 жылдың қазанында жоспарланған Квебек Либералдық федерациясының съезінде ұсынбақ болған резолюцияны қабылдауды ұсынды. Ол жазған мәтін, сол күні оның сөйлеген сөзінің негізі болды және "Жасалу керек ел" ("Un pays qu'il faut faire") деп аталатын. Бұл мәтін кейіннен, 1968 жылдың 6 қаңтарында француз тілінде жарық көрген "Квебек үшін балама" кітабының бірінші бөлігін құрады. 1967 жылдың 14 қазанында Рене Левеск Квебек Либералдық федерациясының съезінен шығып, Клерандон қонақ үйінде өткен баспасөз конференциясында Квебек Либералдық партиясынан кетіп, енді Квебек Парламентінде тәуелсіз депутат ретінде отыратынын мәлімдеді. Ол партияның Квебектің конституциялық болашағына қатысты оның ұсынысын тіпті талқылаудан бас тартуын партиядан кету себебі ретінде көрсетті. 1967 жылдың 18-19 қарашасында шамамен 400 белсенді Монреальдегі Кот-Сент-Катрин көшесіндегі Сен-Альберт-ле-Гранд монастырында өткен Егемендік қауымдастығы қозғалысының құрылтай жиналысына қатысты. Жиль Грегуар басқаратын Ұлттық бірігумен біріккеннен кейін, Егемендік қауымдастығы қозғалысы жаңа провинциялық саяси партияны құрды – Квебек партиясын, ол Рене Левесктің Егемендік қауымдастығы идеясын өзінің бағдарламасының негізгі тұсы етіп қойды. Рене Левеск 1968 жылдың 14 қазанында осы жаңа партияның жетекшісі болып сайланды.

Қорытынды

Эссе "Шайлау сәті" атты алғы сөзбен басталады, оған Рош Банвилл, Розаир Боул, Жерар Беланжер, Жан Рош Бойвин, Марк Бриер, Потье Ферланд, Морис Джобен, Рене Левеск, Моник Маршан, Гай Пеллетье және Регинальд Савой қол қойған. Алғашқы сөзінен кейін тарихшы Жан Блейннің сөзін келтіреді. Эссе мазмұны үш бөлімнен және қысқа қорытындыдан тұрады. Кітап Квебек деректі фильмдерінің режиссері Пьер Перроның эпилогымен аяқталады.

Бірінші бөлік

Бірінші бөлім (17 бет) «Жасалуға тиіс ел» деп аталады және ол квебектіктердің Квебек тәуелсіздігі және Канадамен жаңа экономикалық одақ құруды қос таңдау жасауының себептерін жасайтын алты кішкентай тарауды қамтиды. І тарау («Жатақтық») квебектіктердің ұжымдық ерекшеліктерімен айналысады. II тарауда («Тарихтың үдеуі») қазіргі заманның Квебек халқының ұжымдық ерекшеліктерін сақтауға келтіретін қиындықтары талқыланады және оның франкофондық көпшілігінің ассимиляциялану қаупін жоюдың жалғыз жолы – «осы қиын және ойсыз дәуірге бетпе-бет келіп, бізді қалай болса солай қабылдауына мәжбүр ету» екені айтылады. III тарауда («Тыныш революция») Квебек ұлтының Тыныш революциядан бері жеткен жетістіктері мен прогресі талқыланады. IV тарауда («Негізгі қажеттіліктер») Левеск, егер Квебекке қажетті ішкі тәуелсіздіктің негізгі деңгейіне қол жеткізу үшін, Канаданың жүз жылдық федералдық құрылымының (1867–1967 жж.) шектеулеріне назар салады, және 1960 жылдан бері даму жолымен жалғасуы керек. V тарауда («Тұйық көше») Левеск Квебек үшін өмірлік минимумның «қорқынышты максимум, ағылшын Канадасы үшін толығымен қабылдауға болмайтын» екенін атап көрсетеді, олар Канаданың орталық мемлекетіне «өзінің қауіпсіздігі мен прогресі үшін, бізге өз Квебек мемлекетіміз сияқты қажет». VI тарауда («Болашақ жолы») Рене Левеск саяси статус-квоны сақтау немесе бейімдеудің тұйық көшесі деп сипаттаған нәрсеге балама ұсынылады. Ол оқырмандарын Канада федерализмін толығымен қабылдамауға шақырады және Еуропалық экономикалық қауымдастық, Скандинавия немесе Бенилюкс үлгісіндегі жаңа Канада одағының бөлігі ретінде Канаданың қалған бөлігімен байланысты болатын тәуелсіз Квебек («Квебекте толық еркіндік») ұсынады.

Екінші бөлік

Екінші бөлім (25 бет), "Қол жетімді ел" деп аталады, екі тараудан тұрады, олар "Квебекке қатысты нұсқау" туралы толығырақ сипаттайды. Бұл бөлім Бернард Ченоның "Саясаттан экономикаға" атты қысқаша мәтінімен кіріспесімен басталады, онда мемлекеттің экономикалық ұйымдастырылуы туралы сөз болады. Бірінші тарау ("Ассоциация") Квебектің Канадаға ұсынатын ассоциацияны, яғни валюталық одақ пен ортақ нарықты ұсынады. Валюталық одақ бес жыл сайын жаңаланатын келісім негізінде іске асырылатын болады. Екінші тарау ("Көшкінші кезең") Квебектің тәуелсіз мемлекет мәртебесіне қол жеткізу үшін басып өтуі керек қадамдар мәселесін қарастырады. Онда мемлекеттік қаржыландыру және Квебекке инвестицияларды тарту жолдары талқыланады.

Үшінші бөлік

Үшінші бөлім (68 бет) жеті қосымшадан тұрады, олар эсседің алғашқы екі бөлігін құжаттауға қызмет етеді. 1-қосымша («Ерекше мәртебелердің кейбір түрлері») реформаланған канадалық федерализм аясында Квебекке оның дамуының болашағын және ерекше ұжымдық ерекшелігін сақтау үшін қажет деп саналған ерекше мәртебе туралы жазған авторларды келтіреді. Оларға Дэниел Джонсонның «Теңдік немесе тәуелсіздік» (1965 ж. жарық көрген), «Квебек ертеңгі Канадада» (1967 ж. жарық көрген) және Марсель Фарибо, Жан-Ги Кардинал және Клод Райанның мәтіндері, сондай-ақ Пауль Герин-Лажуа басқарған Квебек либералдық федерациясының конституциялық мәселелер жөніндегі комитетінің 1967 жылғы қазан айындағы конгреске дайындалған есебінің үзіндісі кіреді. 2-қосымша («Жаңа орталықтандыру») сенатор Морис Ламонтаньның көзқарасын қамтиды, ол 1967 жылғы 23 және 25 қыркүйекте «Le Devoir» газетінде жарияланған екі мақаласында Клод Райанның ерекше мәртебе туралы тезисін қабылдамады және Рене Левеск Оттавадағы билікті қайта орталықтандырудың жолынан басқа ештеңе көре алмаған «ынтымақтастық федерализмін» ұсынды. 3-қосымша («Квебек Канада: соқпаққа түсу») экономист және болашақ Квебек премьер-министрі Жак Паризоның 1967 жылғы 17 қазанда Альберта провинциясының Банф қаласында сөйлеген сөзін қамтиды. 4-қосымша («Екімәдениеттіліктің қапаны») Квебектен тыс франкофондық азшылықтардың ассимиляциясына қатысты сол кездегі статистиканы ұсынады және осы азшылық топтардың мәдени өмірін жандандыру тек Квебектің ағылшын тілді «азшылығының» мәртебесін ұсыну арқылы ғана мүмкін емес екенін көрсетеді, бұл Екі тілділік және екімәдениеттілік жөніндегі корольдік комиссияның есебінде ұсынылған. Бұған қоса, есеп Квебек қоғамына иммигранттардың интеграциясы мәселесіне жауап бермейді. Қосымшада Рене Левесктің 1967 жылғы 3 желтоқсандағы мәтіні және Ришар Арестің «Relations» журналының қараша айындағы санында жарияланған эссесінің үзіндісі келтірілген. 5-қосымша («Егемен мемлекеттердің қауымдастығы») Еуропалық Одақ пен Скандинавияның жұмыс істеуі туралы ақпараттарды қамтиды. Қосымшада 1957 жылғы 25 наурыздағы Рим шартының үзіндісі бар, ол Еуропаның ортақ нарығының бастауы болды. 6-қосымша («Басқа куәліктер») екі мәтінді қайта басып шығарады: Жан-Марк Лежердің (жазушы, осы есімді сауалнама жүргізушімен шатастырмаңыз) «Суверенитет – құтқарылу шарты» (алғаш рет 1967 жылғы 23, 24 және 25 қазанда «Le Devoir» газетінде жарияланған) және Дорис Люссьенің «Квебек тәуелсіздігі: Квебек құтқарылуының шарты, Канада үшін бейбітшілік кепілі» (1967 жылғы 11 қарашада «Échos Vedettes» журналына берген сұхбатынан үзінді). 7-қосымша («Паника операциясы») 1967 жылғы 18 қазаннан кейін жаңалықтарға айналған Квебектен капиталдың қашуын талдайды, яғни Рене Левеск «Квебекке таңдау» кітабының бірінші бөлігін құрайтын манифесті жариялағаннан кейін.

Қабылдау

Option Québec француз тіліндегі түпнұсқасының 50 000-нан астам данасы жарық көргеннен кейінгі апталарда сатылды. Оны жариялауға дейін Квебектің Либералдық партиясы Рене Левескенің эссесінде ұсынған конституциялық бағытқа толық бас тартты. Оның орнына партия реформаланған Канада федерациясында Квебекке ерекше мәртебе беру туралы шешім қабылдады, бұл Пауль Герин Ладжоидің 1967 жылғы қазан айындағы баяндамасында ұсынылған болатын. Ұлттық Одақ, сондай-ақ Канаданың басты федералды саяси партиялары да оған қарсы шықты.

Басылымдар

Француз тіліндегі алғашқы басылым 1968 жылы Монреальдегі "Éditions de l'Homme" және Париждегі "Laffont" баспаларында жарық көрді. Бұл еңбек 1988 жылы Монреальде қайта басылып шықты, оған дейін саяси ғалым Андре Бернардтың "Option Québec 1968 1988" атты мақаласы жарық көрді. 1997 жылы TYPO баспасында Андре Бернардтың мақаласының жаңартылған нұсқасы жарық көрді. Ағылшын тіліне аудармасы 1968 жылы McClelland & Stewart баспасынан, ал 1977 жылы Квебек партиясы сайланғаннан кейін қайта басылды.