Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Топырақтың денсаулығына пайдалы организмдер
Organism that is beneficial for soil health
Ауыл шаруашылығы мен бағбандалықта пайдалы организмдер – өсімдік өсу процесіне пайда келтіретін кез келген организмдер, оның ішінде жәндіктер, кенелер, басқа жануарлар, өсімдіктер, бактериялар, саңырауқұлақтар, вирустар және нематодтар. Пайдасы – зиянкестерді бақылау, тозаңдану және топырақтың денсаулығын сақтау. Пайдалы организмдерге қарама-қарсы – зиянкестер, олар өсу процесіне зиян келтіретін организмдер болып саналады. Пайдалы организмдер мен пайдалы микроорганизмдердің көптеген түрлері бар. Сондай-ақ, микроорганизмдерде тұз бен қант сияқты заттар болады. Пайдалы организмдерге мыналар жатады, бірақ олармен шектелмейді: құстар, аюлар, нематодтар, жәндіктер, кенелер және саңырауқұлақтар. Құстар мен аюлардың пайдалы саналатын себебі – олар өсімдіктердің тұқымдарын жеп, оларды нәжіс арқылы таратуында. Құстар сондай-ақ өсімдіктерді жейтін кейбір жәндіктермен қоректенеді, бұл жәндіктер өсімдіктердің өсуіне кедергі келтіреді. Нематодтар топырақты компосттауға және өсімдіктер өсетін топыраққа қоректік заттармен қамтамасыз етуге көмектесетіндіктен пайдалы деп есептеледі. Жәндіктер мен кенелер өсімдіктерді жейтін зиянды организмдермен қоректенеді, осылайша өсімдіктердің өсу процесіне көмектеседі. Саңырауқұлақтар мицелийдің ұзын талшықтары арқылы, ағаштан немесе өсімдіктен қашық жерлерге жетіп, су мен қоректік заттарды тамырларға жеткізеді, осылайша өсімдіктердің өсуіне көмектеседі.
In agriculture and gardening, a beneficial organism is any organism that benefits the growing process, including insects, arachnids, other animals, plants, bacteria, fungi, viruses, and nematodes. Benefits include pest control, pollination, and maintenance of soil health. The opposite of beneficial organisms are pests, which are organisms deemed detrimental to the growing process. There are many different types of beneficial organisms as well as beneficial microorganisms. Also, microorganisms have things like salt and sugar in them. Beneficial organisms include but are not limited to: Birds, Bears, Nematodes, Insects, Arachnids, and fungi. The ways that birds and bears are considered beneficial is mainly because they consume seeds from plant and spread them through feces. Birds also prey on certain insects that eat plants and hinder them from growing these insects are known as non beneficial organisms. Nematodes are considered beneficial because they will help compost and provide nutrients for the soil the plants are growing in. Insects and arachnids help the growing process because they prey on non beneficial organisms that consume plants for food. Fungi help the growing process by using long threads of mycelium that can reach very long distances away from the tree or plant and bring water and nutrients back to the tree or plant roots.
Пайдалы немесе зиянды
Пайдалы және зиянды организмдер арасындағы айырмашылық субъективті, нақты өсу ортасындағы организмнің әсерін қарастыру арқылы анықталады. Пайдалы организмдер мен пайдалы микроорганизмдердің көптеген түрлері бар. Пайдалы организмдерге мыналар жатады, бірақ олармен шектелмейді: құстар, аюлар, нематодтар, жәндіктер, арахнидтер және саңырауқұлақтар. Құстар мен аюлардың пайдалы саналу себебі негізінен олар өсімдіктердің тұқымдарын жеп, оларды нәжіс арқылы таратуында. Сондай-ақ, құстар өсімдіктерді жейтін кейбір жәндіктермен қоректенеді, осылайша олардың өсуіне кедергі келтіреді. Бұл жәндіктер пайдалы емес организмдер деп аталады. Нематодтар топырақтың құрамын жақсартып, өсімдіктерге қоректік заттар жеткізуге көмектесетіндіктен пайдалы саналады. Жәндіктер мен арахнидтер өсімдіктермен қоректенетін пайдалы емес организмдерді жеу арқылы өсу процесіне көмектеседі. Саңырауқұлақтар мицелийдің ұзын талшықтары арқылы су мен қоректік заттарды ағаш немесе өсімдіктің тамырларына жеткізеді, тіпті алыс қашықтықтан да. Пайдалы организмдердің қарама-қарсы жағы – пайдалы емес организмдер. Бұл организмдер өсу процесіне кедергі келтіреді немесе пайдалы организмдермен қоректенеді. Мысалдар: шырындар, жыртқыш қоңыздар және жапон қоңыздары. Шырындар гүлдену үшін қажетті тозаңға тартылады, бірақ тозаңды таратудан кейін өсімдіктермен қоректенеді, бұл өсімдіктер үшін зиянды. Жыртқыш қоңыздар пайдалы емес, себебі олар көптеген пайдалы жәндіктерді басына мүйіздерімен қанап қоректенеді, сондықтан олардың атына сай "Жыртқыш қоңыз" деп аталады. Жапон қоңыздары бағбандар мен өсімдіктер үшін ерекше зиянды, себебі олардың дернәсілдері сабақтар мен тамырларды, ал ересек қоңыздары жапырақтар мен гүлдерді жеп өсімдіктің өлуіне себеп болады.
The distinction between beneficial and pest is arbitrary, subjectively determined by examining the effect of a particular organism in a specific growing situation. There are many different types of beneficial organisms as well as beneficial microorganisms. Beneficial organisms include but are not limited to: Birds, Bears, Nematodes, Insects, Arachnids, and fungi. The ways that birds and bears are considered beneficial is mainly because they consume seeds from plant and spread them through feces. Birds also prey on certain insects that eat plants and hinder them from growing these insects are known as non beneficial organisms. Nematodes are considered beneficial because they will help compost and provide nutrients for the soil the plants are growing in. Insects and arachnids help the growing process because they prey on non beneficial organisms that consume plants for food. Fungi help the growing process by using long threads of mycelium that can reach very long distances away from the tree or plant and bring water and nutrients back to the tree or plant roots. With beneficial organisms there is a flip side to these helpful organisms and that's the non beneficial organisms. These organisms hinder or stop the growing process or prey on beneficial organisms. Examples of these are Aphids, Assassin Bugs, and Japanese beetles. Aphids are attracted by pollen which is bad for plants because the aphids feed on the plants after they are located from spreading their pollen. Assassin Bugs are non beneficial because they feed on many beneficial insects by stabbing them with a horn on their head repeated times living up to its name "Assassin bug". Japanese beetles are especially a pest to gardeners and plants because the larvae feed on the stems and roots while full grown beetles feed on leaves and flowers killing the plant.
Құрт-құмырсқалар
Пайдалы жәндіктерге зиянкес жәндіктердің жолдастары (мысалы, сиырқанаттар) және тозаңдаушылар (көптеген егістердің өсу циклының маңызды бөлігі болып табылатын аралар) жатады. Көбінесе, табиғи тозаңдану немесе биологиялық күштер жеткіліксіз болған жағдайда, белгілі бір жәндік түрлері басқарылып, қолданылады, бұл әдетте адамның орналысқан экожүйелердің тепе-теңдігін бұзуының салдарынан туындайды.
Beneficial insects can include predators (such as ladybugs) of pest insects, and pollinators (such as bees, which are an integral part of the growth cycle of many crops). Increasingly certain species of insects are managed and used to intervene where natural pollination or biological control is insufficient, usually due to human disturbance of the balance of established ecosystems.
Нематодтар
Кейбір микроскопиялық нематодалар (құрттар) егін мен басқа да өсімдіктерге зиян келтіретін немесе оларды құртатын личинкалардың популяциясын жоюға және бақылауға көмектеседі. Олар органикалық егіс шаруашылығында зиянды личинкаларды (мысалы, шырың масалары, блоха личинкалары, кенелер, мылқауырлар, қоңыздардың личинкалары, тамыр жегіштер, көк киіз құрттары және т.б.) өлтіру қабілеті үшін жиі қолданылады.
Certain microscopic nematodes (worms) are beneficial in destroying and controlling populations of larvae that are damaging or deadly to crops and other plants. They are commonly used in organic gardening for their ability to kill various kinds of harmful larvae (fungus gnats, flea larvae, spidermites, weevils, grubs, rootworms, cutworms, etc.)
Жануарлар
Құстар және басқа жануарлар өз қызметтері арқылы әртүрлі өсіру орталарын жақсарта алады, сондықтан олар да пайдалы жандар болып саналады. Құстар өсімдіктердің жемістері мен жидектерін жеп, тұқымдарын нәжісімен таратуға көмектеседі. Ендіктер, аюлар сияқты басқа жануарлар да осыған ұқсас пайда келтіреді.
Birds and other animals may, by their actions, improve conditions in various growing situations, and in such cases are also beneficials. Birds assist in the spread of seeds by ingesting the fruits and berries of plants, then depositing the seeds in their droppings. Other animals, such as raccoons, bears, etc. provide similar benefits.
Өсімдік
Оң қызметтер атқаратын өсімдіктер де пайдалы саналады (бірге отырғызу – бұл қағидатқа негізделген әдістердің бірі).
Plants that perform positive functions can also be considered beneficials (companion planting is one technique based on principle of beneficial plants).
Мәселелер
Ауыл шаруашылығында пайдалы жәндіктер туралы пікірлер қарама-қайшы. Бұл көбінесе инсектицидтер, гербицидтер және синтетикалық тыңайтқыштар сияқты агрохимиялық заттардың пайдалы деп саналатын организмдерге тигізетін әсерімен байланысты. Агрохимиялық негіздегі шаруашылықтың жанама салдары ретінде әртүрлі организмдердің азаюын немесе жойылуын атап, кейбіреулер әртүрлі экожүйелерге елеулі зиян келтіріліп жатыр және дәстүрлі ауыл шаруашылығы ұзақ мерзімді әлеуметтік жоспарлауда тұрақты емес деп санайды. Мысалы, егер ара популяциясы басқа зиянкестерге қарсы қолданылатын инсектицидтердің салдарынан азайса, тозаңдану одан әрі шектеліп, егін өнімділігі төмендейді. Егер топырақтағы микроорганизмдер өлтірілсе, топырақтың табиғи жаңаруы бәсеңдейді және топырақты өнімді ұстау үшін қажетті механикалық және химиялық шараларға, сондай-ақ осы машиналарын іске қосуға қажетті отынға тәуелділік артады. Бұл жағдайлардың ұзақ мерзімді салдары әлі толық анықталған жоқ. Қазіргі уақытта тозаңдаушыларды және биологиялық зиянкестерге қарсы күресті қамтамасыз ететін коммерциялық кәсіпорындар бар, мысалы, ара шаруашылықтары көктемде өз уларынан фермаларға әкеліп, егіндіктерді тозаңдандырады немесе бау-бақша орталықтарынан кішкентай ыдыстарда қоңызды сатып алады.
In agriculture, controversy surrounds the concept of beneficial insects. Much of this has to do with the effect of agrichemicals, like insecticides, herbicides and large quantities of synthetic fertilizers, on what are considered beneficials. Citing the reduction or elimination of various organisms as a side effect of agrichemical based farming, some argue that critical damage is being done to various ecosystems, to the point where conventional agriculture is unsustainable in long term societal planning. For example, if bee populations are continued to be reduced by insecticides aimed at other pests, pollination will be further inhibited and crops don't fruit. If soil microorganisms are killed off, natural soil regeneration is inhibited, and reliance on mechanical and chemical inputs to keep the soil viable is increased, along with the fuel required to power these machines. The longer term impact of these conditions has not yet been determined. Commercial ventures currently exist to provide pollinators and biological pest control, such as beekeepers bringing their hives cross country to any number of farms in spring to pollinate their crops, or purchasing ladybirds from garden centers in small containers.