Кіріспе

Croton tiglium тұқымынан алынатын май, Оңтүстік-Шығыс Азияда "Croton tiglium" деп аталатын өсімдік.

Croton oil (Crotonis oleum) – Euphorbiales және Euphorbiaceae тұқымдасына жататын, Үндістан мен Малай архипелагында өсетін немесе өсірілетін Croton tiglium тұқымынан дайындалатын май. Ішкі қабылдағанда шағын дозада диарея тудырады. Оның теріге күйдіретін және қабыршақтандыратын әсері бар. Фенол ерітінділерімен бірге қолданғанда, күшті реакцияға алып келеді, нәтижесінде терінің бастапқы қабаттары шешіледі. Croton майы өте тітіркендіретін және ауыртатындықтан, зертханалық жануарларда ауырсыну механизмін, ауырсынды басатын және қабынуға қарсы препараттарды, сондай-ақ иммунологияны зерттеу үшін қолданылады. Croton tiglium майы ісік тудыруға қабілетті болғандықтан, ісіктерді зерттеуде пайдаланылады. Беренблум мен Шубик Croton майын "ынталандырушы" агент ретінде қарастырды: қабыну реакциясы арқылы әрекет ететін канцерогеннің бір түрі. Croton майымен ғана боялған тышқандарда ісіктер пайда болған жоқ. Croton майы – форбол химиялық қосылысының көзі. Ісіктерді ынталандыру белсенділігі Croton майындағы форбол эфирлеріне байланысты анықталды. Croton майынан алынған таза форбол 12-миристат 13-ацетат зертханалық зерттеулерде ісік дамуын ынталандыру үшін кеңінен қолданылады.

Пайдалану тарихы

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштері торпедаларды қуаттандыратын бейтарап астық спиртіне аз мөлшерде кротон майын қосты. Майдың мақсаты – теңізшілердің спирт отынын ішуіне жол бермеу еді. Теңізшілер спиртті кротон майынан бөліп алу үшін қарапайым дистилляторлар жасады, себебі спирт кротон майынан төмен температурада буланады. Нацистік Германия үкіметіне сардина балықтарын Сент-Назерге (U-денізшілердің операциялық базасы) жеткізуді Квислинг үкіметі тапсырған фабрика жұмысшылары арасындағы норвегиялық партизандар, британдықтармен келісіп, сардиналарды жасырын түрде улау үшін үлкен көлемде кротон майын жеткізуді ұйымдастырды, олардың балықтық иісі бұзылуды жасыруы күтілді. "Бюллетень" журналында (9 Dowry Square, Hot Wells, 29 мамыр 1845 ж.) өте жақын досының уайымын басаздау үшін жазылған және 17 маусым 1845 ж. Бархам қайтыс болғанға бір ай бұрын жазылған, дін қызметкері Ричард Харрис Бархамның медициналық шабыттанған өлеңі бар, онда оның пациентіне басқа емдермен қатар, дауыс шығару қиын болатын ауырған тамаққа қатысты келесі кеңес беріледі: "Тіліңді қайтадан шығар! – Енді көпіршік! – Иә, көпіршік! / Ұлың немесе оның қарындасы, / оны жақсылап жылытып, содан кейін оны мұнда шапалақтап берсін, мырза, / құлағынан құлағына дейін, мырза; / Бұл жеткілікті, / ол көтерілгенде, / оны кесіп тастаңыз, мырза, содан кейін тамағыңызға / Кротон майынан аздап май жағыңыз: / Аздап ауыруды жеңілдеңіз! / Тіліңді қайтадан шығар! " Науқас – 1844 жылғы 28 қазанда кездейсоқ алмұрт тұғыршасын жұтып, оны тыныс құбырына түсіріп алған Бархам еді. "Кәсіби" кеңеске және докторлар Робертс пен Скотт, сондай-ақ белгілі хирург мистер Коулсон берген сол кездегі өте ауыр және "жоғары сапалы" емге қарамастан, ("күркіреу", "қабыну" және 1845 жылғы сәуірде "суық тию") Бархам қайтыс болды. "Дәрілік" кротон майы Калифорниядағы геноцид кезінде өліп бара жатқан үндістер тайпаларына жеткізілді.

Танымал мәдениетте

Томас Вулфтың 1929 жылғы "Үйге қарай періште" романында 18 жасар Стив Гант және досы көршілердің қорасына тығылып кіреді. Стив пен оның досы қорада күйеуінің әйелінен жасырып қойған арақ бөтелкесін тауып, оны толығымен ішіп қояды. Қарымта жасау үшін күйеуі бөтелкеге кротон майын құяды. Стив пен оның досы қораға қайтып келгенде бөтелке қайта толтырылғанын көреді де, одан ішіп алады. Бұл жолы олар қатты ауырып қалды. Джон Стейнбектің 1952 жылы жарық көрген "Едемнің шығысында" романында Кейт оны Фейді өлтіру және оның жезөкше үйін мұраға алу үшін пайдаланады. Фейді алдымен стрихнинмен (тиімсіз) улап, содан кейін үйде консервіленген бұршақтан жасалған салатқа екі тамшы кротон майы қосып, кездейсоқ ботулизмге улану сияқты әсер етеді. Күдіктен жеңілдету үшін Кейт өзін де Cascara Sagrada-мен уландырады, ол бірдей тазарту симптомдарын тудырады, бірақ өлімге жеткізбейді. Стейнбек "Күмәнді шайқаста" 7-тарауда да кротон майына сілтеме жасайды. 1954 жылы шыққан және Роберт Фрэнсис ойнаған "Олар батысқа аттанды" фильмінде бұрынғы армия дәрігері әскерге жиі кротон майын жазып бергендігі үшін көпшілік тарапынан ұнатпаған. 1966 жылы Джон Уэйннің қатысуымен түсірілген "Эль-Дорадо" фильмінде пилпепе, қымыз, ипекака, асафетида, кротон майы және оқ-дәрі – мас шериф Дж. П. Харраға (Роберт Митчем) ішімдік ішпеу үшін және болашақта одан аулақ болу үшін берілетін құсу тудыратын құралдың құрамына кіреді. Артур Хунникатттың кейіпкері Буль осы экстрактты пайдалану қаупіне қатты таңғалады. Бернард Корнвеллдің 1994 жылғы тарихи романы "Копперхед", "The Starbuck Chronicles" екінші кітабында Нейт Старбак Конфедерациялық билік органдарымен тергелген кезде бірнеше күн бойы кротон майымен күшпен тамақтандырылады, себебі ол сезімтал әскери ақпаратты Одаққа жеткізуге қатысқан деген күдікке ілігеді.