Кіріспе

Гармониялық және мотивтік техника. Көптеген христиан дінтерінде Евхаристия тойында орындалатын ән немесе гимн.

Секуенция (латынша: sequentia, көпше түрі: sequentiae) – көптеген христиан дінтерінде Евхаристиялық той кезінде, Евангелия оқылуынан бұрын орындалатын немесе айтылатын ән немесе гимн. Трент соборының (1543–1563) кезінде Шіркеу күнтізбіріндегі көптеген мерекелерге арналған секуенциялар болған. Секуенция әрқашан Евангелиядан бұрын, Аллилуйядан кейін орындалған. Алайда, Римдік Миссалдың 2002 жылғы жалпы нұсқаулығы осы ретті өзгертіп, секуенцияны Аллилуйядан бұрын орналастырды. Осы әннің формасы латын поэзиясының классикалық емес өлшемімен жазылған, көбінесе қасиетті христиан тақырыбындағы поэзия жанрын шабыттандырды, бұл жанр да секуенция деп аталады.

Әдебиет пен литургиядағы латын реті

Латын тізбегінің бастауы, көркемдік форма ретінде, ерте христиан әнұрандарынан, мысалы, Венантий Фортунаттың Vexilla Regis әнінен басталады. Венантий классикалық өлшемдерді, буын санына негіделгенін, христиан құлшылығында музыкамен орындауға ыңғайлырақ болатын акценттік өлшемге өзгертті. Тоғызыншы ғасырда Храбан Мавр да классикалық өлшемдерден алшақтап, Veni Creator Spiritus сияқты христиан әндерін жазды. Ал "секвенция" атауы осы әнұрандарға Нокер Балбулдың еңбектері арқасында берілді, ол тоғызыншы ғасырда өзінің Liber Hymnorum жинағында секвенциялар жинағын жариялап, осы жанрды танымал етті. Ертедегі секвенциялар ритмикалық прозада жазылғандықтан, оларды "проза" (лат. prosae) деп те атады. Ноткердің мәтіндері әнмен орындалуы тиіс еді. Орта ғасырлардағы латын миссасында диякон алтарьдан амбоға көтерілген кезде, Евангелиені оқуға немесе айтуға дайындалып, "Аллилуйя" сөзінің соңғы буынын созу әдеті болды. Бұл созылған мелодия қуанышпен айтылғандықтан "jubilus", "jubilatio" немесе "laudes" деп аталды. Оны "секвенция", яғни "тізбек" деп те атады, себебі ол "Аллилуйядан" кейін (лат. sequi) келді. Ноткер осы мелодияға ритмикалық прозада сөздер қосып, оны троп ретінде әнмен орындауға бейімдеді. Осылайша, "секвенция" атауы осы мәтіндерге, сондай-ақ рифма мен акценттік өлшемдері бар әнұрандарға қолданыла бастады. Секвенциялар жинағы "Sequentiale" деп аталды. Орта ғасырларда Ноткерге теңеусіз жатқызылған белгілі бір секвенция – "Media vita in morte sumus" ("Өмірдің ортасында біз өлімдеміз") прозалық мәтіні, оны Кранмер аударды және ол Англикандық жалпы дұға кітабының жерлеу рәсімдерінің бір бөлігі болды. Басқа да танымал секвенциялар: тоғызыншы ғасырға жататын "Лебедь секвенциясы", Томазо да Челаноның "Dies Irae", Әулие Томас Аквинскийдің Евхаристияны мадақтаған "Pange lingua" әні, анонимді ортағасырлық әнұран "Ave maris stella" ("Теңіз жұлдызы, сәлем!"), және Жакопоне да Тодидің Мариандық секвенциясы "Stabat Mater". Орта ғасырларда Петр Блуаның "Olim sudor Herculis" ("Геркулестің терi") сияқты діни емес немесе жартылай діни емес секвенциялар да жазылды; Голиардтар, көбінесе сатиралық өлеңдер жазған латын ақындарының тобы, осы форманы кеңінен пайдаланды. "Carmina Burana" осы секвенциялардың жинағы болып табылады.

Көптеген реті жойылған

Пий V-нің (1570) Миссалында бүкіл Рим ритуалы үшін ретілер саны төртке дейін қысқартылды: Пасха үшін Victimae paschali laudes (11-ғасыр), Пятидесятница үшін Veni Sancte Spiritus (12-ғасыр), Corpus Christi үшін Lauda Sion Salvatorem (шамамен 1264 ж.) және Dies Irae (13-ғасыр) Барлық жандар күні мен өлгендер үшін арналады. 1727 жылы бұл тізімге 13 ғасырдағы "Қайғылы Анамызға арналған" Стабат Матер қосылды. 1970 жылы Dies Irae жаңа Римдік Миссалдың қайта қарастырылған Реквиемдік Мессасынан алынып тасталды және Адвент басталуына дейін, әдеттегі уақыттың 34-ші аптасында қалау бойынша орындалатын Сағат Литургиясына көшірілді, ол үш бөлікке бөлінді: Оқулар кеңсесі, Лаудс және Весперлер. Қазіргі уақытта Dies Irae Триденттік месса өткізілетін шіркеулерде орындалады. Римдік Миссалда кездеспейтін Рождестволық реті Лаетабунд Доминикан Миссалында табылады. Бұл реті Рождествоның үшінші мессасында, Эпифания және Шамдар күні үшін рұқсат етіледі. 2010 жылы АҚШ-та қолданысқа енгізілген Римдік Миссалдың үшінші басылымында Секуенция пасах жексенбісі мен Пятидесятница күнінен басқа ерікті болып табылады және ол Alleluia алдында орындалады.

Музыкалық жанр ретінде реті

Реттер AA'BB'CC' және ABB'CC'DD' Z нысанындағы жұптармен үстемдік құратын құрылыммен ерекшеленеді. Тізбелердің ерте, орта және кеш кезеңдерге бөлінетіні кеңінен танылған, бірақ жанрдағы даму тарихын бір-бірімен толысатын қабаттар ретінде қарастыру дұрыс. Алғашқы кезеңде, Ноткер сияқты тізбелерде көбінесе жұптың құрамына кірмейтін жекелеген тармақтар кездеседі. Мұндай жеке тармақтар көбінесе тізбектің басында немесе соңында, бірақ кейде ортасында да пайда болуы мүмкін. 11-шы ғасыр шамасынан басталатын орта кезеңдегі тізбелер, мысалы, Пасха күніне арналған Victimae paschali laudes, жұптардан тыс жеке тармақтарға сирек ие болады, ал олардың жұптары рифмалануға бейім. 12-шы ғасырға қарай, кейінгі тізбелер, мысалы, Уағыз күніне арналған Veni Sancte Spiritus, құрылымының тұрақтылығын арттырды, барлық жерде рифмаланған жұптарды қолдана отырып. Ортағасырлық тізбелер әдетте модальді мелодиялар болып табылады. Көбінесе силлабикалық бола тұра, тізбелерде кейде қысқа пневматикалық үзілістер кездеседі, бірақ олар ешқашан мелизмдерді қамтымайды. Әр жұптың екі тармағы да әдетте тоналды тұрақтандыратын дыбыс биіктігінде аяқталатын бірдей музыкалық желіге орындалады, ал әртүрлі ұзындығы бар жұптар әртүрлі музыкалық доғалар арқылы әртүрлілік тудырады. Тізбелер вокалды және монофониялық болғанымен, кейбір мәтіндер органумда немесе аспаптық сүйемелдеуде вокалдық үйлесім мүмкіндігін көрсетеді. Гуманистік латынның ортағасырлық латынға басымдық берген кезде тізбелерді жазу жиілігі азайды. Жаңа тізбелер латын тілінде жазыла берді; ең танымал кейінгі тізбелердің бірі – Рождество әні Adeste Fideles, ағылшын тілінде "O Come, All Ye Faithful" деп белгілі.