Кіріспе

Мумия немесе Рэмзес - американдық жазушы Энн Райс жазған 1989 жылғы қорқыныш романы. Оқиға ХХ ғасырдың басындағы британдық археологтың отбасы мен қайта тірілген мумияның кездесуінен басталады. Роман "Рэмзестің бақиғасы жалғасады" деген сөздермен аяқталады. Райс бұл уәдесін жиырма сегіз жылдан кейін ұлы, жазушы Кристофер Райспен бірлесіп жазған "Рэмзес: Клеопатраның құмарлығы" романымен орындады. Осы сериядағы үшінші бірлескен роман, "Рэмзес: Озирис билігі", Анн Райс қайтыс болғаннан кейін екі ай өткен соң, 2022 жылдың 1 ақпанында жарық көрді.

Сюжетке кіріспе

Эдвард дәуірінде 1914 жылы, бай кеме иесі, кейіннен археолог атанған Лоренс Стратфорд ерекше қабірді табады. Ішіндегі мумия Мысыр тарихындағы ең күшті және ең әйгілі фараон – Рамзес II екені анықталады, бірақ қабірдің мерзімі б.з.д. I ғасырына, Рамзес II-нің құжатталған өлімінен 1100 жыл кейінге сәйкес келеді. Лоренс осы мәлімдемені толық зерттей алмас бұрын күтпеген жерден қайтыс болады, ал айналасындағылар қабірге салынған қарғыс салдарынан оның өліміне жеткенін қаудайды. Мумия және басқа да заттар Лондонға жіберіліп, Британ мұражайына тапсырылғанша Лоренстің үйінде уақытша көрмеге қойылады. Лоренстің қызы Джули Стратфорд әкесінің кеме компаниясының және оны қоршаған шатақ отбасының мұрагері болып табылады. Оның туысы Генри алкоголизмге және құмар ойындарға тәуелді, ол әкесінің көмегімен отбасының қызығын тонап жатыр. Джули виконт және қазіргі Ратфорд графы Эллиоттың ұлы Алекс Савареллге тұрмысқа шығуға келіседі. Бұл неке бай Стратфордтар мен кедей ақсүйектер отбасы арасындағы дәстүрлі одақ болғанымен, Алекс Джулиді шын жүректен жақсы көреді, бірақ ол оның сезімдеріне жауап бере алмайды. Осы тұрақсыз жағдайға мумия Рамзес келіп қосады, ол саркофагы Джулидің үйіне қойылғаннан кейін көп ұзамай оянады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Генри өзінің ағасы Лоуренсті мәйітханадан табылған умен өлтіреді. Генри Джулиді дәл осылай улауға тырысқанда, Рамзес тіріліп, Генриді өлтіруге тырысады, бірақ оны қорқытып қана жібереді. Ол оянғаннан кейін Джули мен Рамзес бірден бір-біріне тартылады. Рамзес дереу "Реджинальд Рамзи" деген псевдоним қабылдап, қорқып қалған Генридің "қанды мумия" оған зиян келтіру үшін қабірден көтерілді деген айыптауын жоққа шығару үшін египтолог екенін мәлімдейді. Адамнан асқан ақыл-парасаты мен жылдам үйрену қабілетіне ие Рамзес ағылшын тілін тез меңгеріп, құлшынысты Джулидің көмегімен қазіргі Лондонды және соңғы екі мың жылда пайда болған жаңа технологияларды аралап көреді. Генридің айыптаулары мас адамның сөздері ретінде қабылдалады, ал қарт және ауырып қалған Эллиот Саварелл бұл шындық болуы мүмкін деп күдіктенеді. Ол Рамзестің ізін қуалайды және Генри айтқандай, ол Рамзес екеніне сенеді. Рамзес фараон болып билік еткен кезде хеттік діни қызметкерден мәңгілік өмір беретін эликсирдің құрамын білген. Бұл эликсир оны өлмейтін еткен ғана емес, сонымен қатар оның денесі басқа адамды өлтіретін жарақаттардан, мысалы, бірнеше оқ жараларынан кейін қалпына келеді. Ол тамақ, су, ұйқы қажет етпейді, тек күн сәулесінің әсерінен тіршілік етеді. Дегенмен, ол әлі де тамақ жеуге, сезімдік ләззаттарға, жыныстық қатынасқа, темекі шегуге және ішімдік ішуге құмар. Рамзес терең құпияны сақтайды. Римдіктер Мысырды жаулап алғанға дейін ол оның патшалары мен патшайымдарының өлмейтін кеңесшісі болған, және оны кеңес алу үшін оятып алған соңғы адам – Мысырдың соңғы билеушісі Клеопатра болды. Ол Клеопатраның кеңесшісі болғанмен (және елін тәуелсіз сақтау үшін оны Юлий Цезарьмен махаббатқа түсуге ынталандырған), ол оған ғашық болып, оған эликсирдің құпиясын ашқан. Рамзестің кеңесіне қарсы Марк Антонийге ғашық болған Клеопатра эликсирден бас тартып, Антонийдің өліміне байланысты өзін-өзі өлтіреді. Күңгіртке түскен Рамзес өзін "Қарғысқа ұшыраған Рамзес" деп атап, мысырлық діни қызметкерлерге оны жер астына тығып тастауға бұйрық береді. Джулидің қолдауымен Рамзес жазыла бастайды. Генри Рамзес бүкіл отбасын өлтіруге дайын зұлым жәндік екеніне сенімді болғанда, Эллиот Лоренстің жазбаларын оқып, Рамзеске өлместік эликсирінің құпиясын білу үшін аңдып жүреді. Ақырында, Рамзес пен Джули соңғы рет Мысырға барып, Рамзес өзінің өткенімен қоштасуды шешеді. Рамзес өзінің өткенімен келісіп жатқан сияқты көрінеді, бірақ Каир мұражайына барғанда ол күтпеген жерден Клеопатраның белгісіз мумиясын таниды. Түнде мұражайға кіріп, оны көру үшін ғана, ол эликсирдің бір бөлігін өлген денесіне құяды. Клеопатра қайта тіріледі, бірақ Рамзес оған эликсирдің барлығын құймағандықтан, қалпына келтіру толық емес; ол жартылай қалыптасқан жәндік, оянып, саналы, бірақ оның бетінің, қолының және денесінің бөліктері әлі де жоқ. Оның миының толық емес қалпына келтіруі оны толыққанды саналы қалдырмайды; Рамзес кейіннен оның денесін тағы да эликсирмен қалпына келтірсе де, ол ақылдан адасқан сияқты және Генриді қоса алғанда, бірнеше адамды өлтіреді. Клеопатра күтпеген жерден Эллиоттың ұлы Алекске ғашық болады, бірақ оның өлімге ұшырауы мен тазалығына байланысты онымен өмір сүру ұзаққа созылмайтынын түсінеді. Рамзес бұрын Марк Антонийге оның өмірін сақтау үшін эликсир бермегендіктен, Клеопатра оған деген ыстық жеккөрушілігін сақтап, оның қазіргі махаббатын – Джули Стратфордты өлтіру арқылы есептесуге тырысады. Клеопатра, ақырында, Джулияны өлтіруден бұрын, қыз Рамзестің іс-әрекеті үшін жазаланбауы керектігін түсінгенде, тоқтайды. Ол басқа да қылмыстары үшін өкінеді. Рамзестен қашып құтылу үшін Клеопатраның машинасына пойыз соғып, "өлмейтінге де зиян келтіретін" отты жарылыс жалмап қояды. Рамзес кейіннен Джулияға өзіне қол жұмсауды қаламағаннан кейін эликсирді береді, және ол онымен мәңгі бірге болуге уәде береді. Оған барлық ерекше оқиғаларды жасыруға көмектескені үшін алғыс білдіру үшін Рамзес өлмекші Эллиотқа да эликсир береді, ол оны салдарын мұқият қарастырғаннан кейін ішеді: қайғылы түрде өлу немесе мәңгі өмір сүру, тіпті ұмытылуды қаласа да. Клеопатра апаттан жасырын аман қалып, Судандағы британдық дәрігердің қамқорлығында оянады. Ол бір күні Рамзеске кек алу үшін қайтадан келуге ант береді.

Даму

"Мумия" фильмінің бастапқы сценарийін Райс жазған, ол продюсерлердің «бәрін өзгертуді қалағанын» айтты. Ол: «Мен оларға қарсы тұру үшін сол кітапты жаздым деп ойлаймын, мен қатты ашуланғанмын», – деп түсіндірді.

Негізгі тақырыптар

Райс романдарының "Вампирлік хроникаларындағы" вампирлер сияқты, эликсирді ішкендер өлместікке, адамдық шектен асып түсетін күшке ие болады және қалыпты жағдайда өлмейді. Бұл адамдар тіпті "кері вампирлер" деп те аталуы мүмкін, себебі олар күшін күннен алады және одан айырылса тіршілікке қабілетсіз болады. Вампирлерден өзгеше, олар тамақтанып, су ішіп, қалыпты адамдар сияқты өмір сүре алады. Дегенмен, бұл өлместіктің де өзіндік ерекше бағасы бар. Эликсирді ішкендердің сезімдерін қанағаттандыруға деген құштарлығы еш шексіз. Олар үнемі тамақ пен суға құмар болады, бірақ тірі қалу үшін олардың ешқайсысы да қажет емес. Олардың жыныстық құштарлығы өте жоғары. Сонымен қатар, олардың денелері адамдарға ләззат сыйлайтын заттардың әсерін тез жояды. Мысалы, Рамзес үнемі ішіп, темекі шегеді, себебі алкоголь немесе никотин оған әдетте беретін қызығу сезімі бірнеше сәттен кейін жоғалады. Бірақ ең маңыздысы, эликсир кез келген органикалық затты зақым келмейтін және өзін-өзі қалпына келтіре алатын етеді. Ол бір кезде мал мен егінге сынақ жүргізгенде, эликсирдің әсерінен өзгерген заттардың қорытылмайтынын және тіпті ішек ішінде қайтадан жаңаруға қабілетті екенін, қанды және қорқынышты нәтижелерге ұшырағанын көргенде қатты қорқып қалған. Эликсир қолданылғаннан кейін оны кері қайтару мүмкін емес. Оны отқа тастаса, шаңға айналып, жаңбырмен өзендерге немесе мұхиттарға шашылып, өлместікке ие балықтар мен теңіз жануарларын тудыруы немесе зақым келмейтін өсімдіктерді суаруы мүмкін. Сондықтан, эликсирді дайындағаннан кейін оны қасақана ішпеу арқылы жоюға болмайды. Осы себепті, эликсирдің формуласын Рамзес қатаң түрде жасырады, бірақ оның құрамындағы ингредиенттер кең таралған және оңай қол жетімді. Роман оқиғаларынан бұрын Клеопатрамен араздасуы Марк Антонийдің пайдалануы үшін "өлместік әскерін" құрудан бас тартқаннан кейін басталды. Райс романдарының көптегеніндегідей, сексуалдық бағыт ашық және еркін. Эллиот пен Лоуренс екеуі де бисексуалды екендіктері айтылады – жастық шақтарында олар бір-біріне ғашық болған, бірақ кейін үйленіп, балалары болған. Бұрын Генридің де Эллиотпен қарым-қатынасы болған, бірақ оның себебі шантажға ұшыраған сәтсіз әрекет болуы мүмкін, себебі романның кезінде Генридің кем дегенде екі жақыны бар. Райс әрқашан айқын иронияны қолданады. Мысалы, Генри өлгеннен кейін оның денесі "мумия фабрикасына" түседі (ХХ ғасырдың басында египеттік қызығушылықтың өрбу кезінде жергілікті тұрғындар қазіргі заманғы денелерді алып, оларды ойсыз туристерге сату үшін мумияға айналдырған). Оның жауы Эллиот Генридің мумиясын сатуға тырысқан саудагерден оған күлкілі жағдай жасап, соңғы күлкіні алады.

Басқа шығармаларға сілтеме жасау

Райс өзінің шабытының көзі ретінде ғасыр басындағы бірнеше мумия туралы әңгімелердің авторларын атады, олардың ішінде Артур Конан Дойл ("Лот № 249" және "Тоттың сақинасы"), Х. Райдер Хаггард ("Ол") және "Мумияны әңгімелерде, романда және кинода жандандырғандардың барлығы". Англияда XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Ежелгі Египетке деген құмарлық пайда болды, бұл құбылыс египтомания деп аталады, және Райстың шығармашылығына материал беретін көптеген көркем туындылар жасалды. Уильям Шекспирдің "Антоний мен Клеопатра" пьесасы, сондай-ақ Клеопатраның мәдениеттегі басқа да танымал бейнелері Райс романына әсер еткені айтылады.

Қабылдау

Publishers Weekly бұл романды "сентиментализмге, мелодрама мен абсурдқа маринадталған, романтика мен қорқыныштың қиын үйлесімі" деп атады. 20-ғасырлық құндылықтар мен жыныстық нормаларды сынаудың алтын мүмкіндігін пайдаланбаған Райс, әрқашан өлілерге қызығушылық танытып, кейіпкерлер мен сюжеттің дамуын ұмытып, көбінесе өмірсіз, ұқыпсыз жазу стилін көптеген ашылулар мен апаттармен толтырады.

Жалғасы

2014 жылғы сұхбат кезінде Райс "Мумия" фильмінде құрылған көркем әлемге қайта оралғанын және оның жалғасын жазу мүмкіндігі жоғары екенін мәлімдеді. 2017 жылдың ақпан айында Райс өзінің ұлы, жазушы Кристофер Райспен бірлесіп жазған жаңа Рамзес романын жариялады. "Рамзес қарғысы: Клеопатраның құштарлығы" 2017 жылдың 21 қарашасында жарық көрді. Осы сериядағы үшінші бірлескен роман, "Рамзес қарғысы: Озирис билігі", Анн Райс қайтыс болғаннан кейін екі ай өткен соң, 2022 жылдың 1 ақпанында шықты.