Теудис: Визиготтар Королі

Кіріспе

Визиготтардың патшасы Теодис (готика: 𐌸𐌹𐌿𐌳𐌴𐌹𐍃 немесе 𐌸𐌴𐌿𐌳𐌴𐌹𐍃, тиісінше Þiudeis және Þeudeis, испанша: Teudis, португалша: Têudis), (480 – 548 жылғы маусым) 531 жылдан 548 жылға дейін Испаниядағы визиготтардың патшасы болды.

Өмірбаян

Ол Аларик II патшаның ұлы Амаларик пен Теодорих патшаның қызы Теодоготаның кәмелетке толмаған кезінде Визигот патшалығын басқаруға жіберген Теодорих Ұлының қылыш алып жүрушісі болды. Прокопийдің айтуынша, Теудис өзінің билік ету кезінде "осы елдің бай тұрғындарының біріне тиесілі, Испанияда ғана емес, үлкен мүлікке де ие болған" испан әйеліне үйленді. Осы байлықтың арқасында ол екі мыңдық жеке әскер жинап, Теодорихтың билігінен тәуелсіз болды. Теодорих Теудиске қарсы ешқандай шара қолданбады. Бір себебі – бұл Вуйе шайқасында вестгот патшасы Аларикті өлтірген франктарға тағы да соғысқа шығуға мүмкіндік берер еді. Екінші себебі – Теудис патшаның бұйрықтарын мұқият орындап, жыл сайынғы салықты ешқашан жібермеді. Балти әулетінің соңғы өкілі Амаларик өлтірілгеннен кейін Теудис патша болып сайланды. Танымал тарихшы Гервиг Вольфрам оның сайлануына себеп болған факторлардың бірі – онымен бірге батысқа кеткен остготтардың қолдауы болды деп санайды. Ал тарихшы Питер Хизер екінші нұсқаны ұсынды. Ол Теудидің итальяндық туыстары – Ильдибад пен Тотила – Готика соғыстарында Теодорик әулеті құлағаннан кейін остготтардың патшалары болғанын атап өтті. 541 жылы Теудис Хлотар I және Хильдеберт I басқаратын франктармен күресуге мәжбүр болды, олар Сарагосаға жетіп, оны қырық тоғыз күн қоршады. Бірақ Григорий Турскийдің айтуынша, франктар қаланың Сарагосалық Сент-Винсент реликвияларымен қорғалғанын білген соң қоршауды көтерді. Бастапқы дереккөздер осы франк шапқыншылығының нәтижесі туралы келіспейді. Мысалы, Севильялық Исидор болашақ патша Теодигизель, сол кезде Теудидің генералы болған, шабуылдаушылардың барлығын, олардан пара алып қашуға рұқсат берген топты қоспағанда, өлтіргенін жазады. Ал Григорий Турский "олар Испанияның үлкен бөлігін жаулап алып, көптеген олжамен Галлияға оралды" деп мәлімдейді. Тарихшы Роджер Коллинз бұл вестготтардың франк қарсыластарына қарсы алғашқы жеңісі болғанын айтады, бұл жетістік сөзсіз Теудистің беделін арттырды. Теудис (533) билік басында вандал патшасы Гелимердің делегациясын қабылдап, Византияның шабуылына қарсы көмек сұрады. Теудис оларды жылы қабылдап, олардың құрметіне той ұйымдастырды, онда олардың өз елдеріндегі жағдай туралы сұрады. Елшілер Испанияға баяу сапар шекті және Карфагендегі оқиғалар туралы хабардар болмады. Ал Карфагенге сол күні Византияға түскен сауда кемесі қолайлы желге тап болып, Теудистің вандал елшілері келген кезде білген жаңалықтарымен бірінші болып Испанияға жетті. Сондықтан олар Византияға қарсы одақ құруды ұсынғанда, Теудис бас тартты. Оның орнына, ол оларға "теңіз жағалауына барыңдар, онда сіздер үйдің жағдайын анық білесіздер" деді. Осы жауаптан қызыққан елшілер ақырында оның кеңесін орындап, Карфагенге оралды, онда оларды жеңіске жеткен Византия әскері тұтқынға алды. Роджер Коллинз Теудистің вандалдардың жеңілісін Испанияға қарама-қарсы Солтүстік Африканың бір бөлігін басып алу арқылы пайдаланғанын айтады. Бұл 542 жылы вестготтардың Сеутаны қорғауға келмеуінің себебін түсіндіреді, өйткені византиялықтар оны құрлықтан және теңізден қоршап алды. Севильялық Исидордың айтуынша, шабуылдаушы әскер демалыс күні соғысудан бас тартты, ал византиялықтар бұл туралы білгенде, вестготтарға шабуыл жасап, бірде-бір тірі қалдырмады. Теудис арий христиан болғанымен, Севильялық Исидор оны мақтайды, өйткені ол жергілікті римдік-католик азаматтарының іс-әрекеттеріне төзімділік танытып қана қоймай, олардың епископтарына "Шіркеу іліміне қажетті мәселелерді" реттеу үшін Толедода кездесуге рұқсат берді. Коллинз былай деп жазады: "Испанияда 589 жылға дейін өткен провинциялық кеңестердің жартысына жуығы оның (Теудистің) билігі кезінде өтті: 540 жылы Барселонада, 546 жылы Леридада және 546 жылы Валенсияда". Оның билігі кезінде готика заңын одан әрі кодтау жүзеге асырылды және 546 жылдың қарашасында жарияланды, онда көптеген римдік билік өкілдері келтірілді және сот төрелігіне төленген төлемдерді реттеуге арналған. 548 жылы ол өзінің сарайында, ақылынан айырылғандай көрінген адамның қолынан қаза тапты. Исидор Севильялықтың айтуынша, Теудис қан құйған кезде, оның өлтірушісін өлтірмеуді бұйырды, "өзінің қазасын өзі тартқанын айтты, өйткені ол жеке азамат ретінде өзінің басшысын өлтірді". Бұл қастандықтың себебі тарихшы Гервиг Вольфрамның айтуынша "қанды қақтығыс" болуы мүмкін, ол Аларик I-ден бастап қырық патшаның жартысынан да азы ғана табиғи өліммен өлгенін атап өтеді.

An Ostrogoth, he was the sword bearer of Theodoric the Great, who sent him to govern the Visigothic kingdom during the minority of Amalaric, the son of king Alaric II and Theodegotha, the daughter of king Theodoric. According to Procopius, during his governorship Theudis had married a Spanish woman who "belonged to the house of one of the wealthy inhabitants of that land, and not only possessed great wealth but also a great estate in Spain." With this wealth he was able to muster a private army of two thousand men, effectively making him independent of Theodoric's authority. Theodoric did not take any action against Theudis. One reason was that doing so would give the Franks, who had killed the Visigothic king Alaric in the Battle of Vouillé, an excuse to take to the field once again. Another was that Theudis was careful to obey the commands of his king, and never failed to send the annual tribute. Following the assassination of Amalaric, last of the Balti dynasty, Theudis was elected king. Renown historian Herwig Wolfram believes one factor that led to his selection was support of fellow Ostrogoths who had gone west with him. Whereas historian Peter Heather posits a second, noting that two of Theudis' Italian relatives—Ildibad and Totila—became kings of the Ostrogoths following the fall of the House of Theodoric in the Gothic Wars, adding that they likely represented "a particularly powerful non royal clan." In 541, Theudis had to confront the Franks under Chlothar I and Childebert I, who had penetrated as far as Zaragoza, which they besieged for forty nine days, but according to Gregory of Tours the Franks lifted their siege when they learned the city was protected by the relics of Saint Vincent of Saragossa. The primary sources disagree over the outcome of this Frankish invasion; for instance, Isidore of Seville writes that the future king Theudigisel, who was then a general of Theudis, had killed all of the invaders except a group which had bribed him to allow them to escape; while Gregory of Tours posits that "they succeeded in conquering a large part of Spain and they returned to Gaul with immense booty." Historian Roger Collins observes that this was the first Visigothic victory over their Frankish rivals—an achievement which undoubtedly added to Theudis' prestige. Early in his reign, Theudis (533) received a delegation from the Vandal king Gelimer seeking help against the impending Byzantine assault. Theudis received them cordially, throwing a banquet in their honor, at which he asked them how matters were at home. The envoys had traveled slowly to Hispania, and were out of contact with events in Carthage; meanwhile a merchant ship, which had left Carthage the same day it fell to the Byzantines, encountered favorable winds and reached Hispania first with the news, which Theudis had known when the Vandal envoys arrived. So when they proposed an alliance against the Byzantines, Theudis declined. Instead, he told them to go to the sea coast, "For from there you will learn of the affairs at home with certainty." Puzzled at this response, the envoys eventually followed his advice and returned to Carthage where they were taken prisoner by the victorious Byzantines. Roger Collins suggests that Theudis exploited the Vandals' defeat by occupying a portion of North Africa opposite Spain. This would explain why in 542 the Visigoths made an unsuccessful attempt to come to the defense of Ceuta, when the Byzantines besieged it from land and sea. According to Isidore of Seville, the invading army refused to fight on the Sabbath, and when the Byzantines learned of this attacked the Visigoths and left not one alive. Despite Theudis being an Arian Christian, Isidore of Seville praises him, for he not only tolerated the practices of the native Roman Catholic citizens, but permitted their bishops to meet at Toledo to arrange "those matters which were necessary for the teaching of the Church." Collins notes that "of the few provincial councils that are known to have taken place in Spain before 589, nearly half were held during his (Theudis) reign: I Barcelonia in 540, Lerida in 546 and Valencia also in 546." During his reign a further codification of Gothic law was effected and promulgated in November 546, which quoted numerous Roman authorities and was also intended to scale payments made to the iudices for rendering justice. In 548, he was assassinated in his palace by a man who had feigned madness in order to get close enough to strike the fatal blow. According to Isidore of Seville, as he bled out Theudis called out that no one kill his murderer, "saying that he had received a requital agreeing with his own deserts, because he himself too as a private citizen had killed his leader." Motivation for this murder may very well have been a "blood feud" according to historian Herwig Wolfram, who notes that of some forty kings and anti kings beginning with Alaric I, not even half of them died a natural death.