Жан Анри д’Анжлебер: Француз композиторы, клавесинист және органист

Кіріспе

Француз композиторы, клавесинші және органшы Жан Анри д’Англеберт (1 сәуірде 1629 жылы крещение алған – 23 сәуірде 1691 жылы) – француз композиторы, клавесинші және органшы. Ол өзінің заманындағы ең көрнекті клавишті аспаптар композиторларының бірі болды.

Өмір

Д'Англберттің әкесі Клод Генри, Англбер деп аталған, Бар-ле-Дюк қаласындағы бай аяқ киім шебері болған. Композитордың жас кезі мен музыкалық білімі туралы ештеңе белгісіз. Ол бір кезде Жак Чемпион де Шамбоньерге арнап «томбо» шығармасын жазғандықтан, Шамбоньер оның ұстазы болған болуы мүмкін, немесе кем дегенде Д'Англберт өте құрмет тұтқан досы болған деуге болады. Д'Англберттің музыкасы сақталған ең ерте қолжазба 1650–1659 жылдарға жатады. Онда Луи Куперин мен Шамбоньердің де музыкасы бар, бұл шығармалар олардың жақын айналысында туған болуы мүмкін; осылайша, 1650 жылдардың ортасында Д'Англберт сол кездегі ең белгілі француз клавесинистерімен тығыз байланыста болған деуге болады. Д'Англберт туралы ең алғашқы мәлімет 1659 жылғы 11 қазандағы неке шартында кездеседі. Д'Англберт органшы Франсуа Робердейдің қарындасы Магдалин Шампаньге үйленген. Шартта ол Париждің буржуазиясы ретінде сипатталған, яғни 1659 жылға қарай ол Парижде беделді адам болған. Бар-ле-Дюктан қалай кетіп, Парижге қалай қоныстанғаны белгісіз. Д'Англберттің Париждегі мансабы Санкт-Оноре көшесіндегі Якобиндер шіркеуінде бастау алған болуы керек, онда ол 1660 жылдың қаңтарында әлі де органшы болып жұмыс істеген. 1660 жылдың тамызында ол Анри Дюмонның орнына патшаның кіші інісі, Орлеан герцогы Филипп I-нің клавесинистіне тағайындалды. Ол бұл лауазымды кем дегенде 1668 жылға дейін сақтады, бірақ осы аралықта, 1662 жылы, ол жақында сотта жазаланған Шамбоньерден клавесинист лауазымын сатып алды; Шамбоньер жалақысын сақтап қалды, ал Д'Англберт міндеттерді өз мойнына алды. Ол 1674 жылы ұлы Жан-Батист Генри оның мұрагері болғанға дейін патшалық клавесинистісі болып қызмет етті. 1679 жылдан кейін Д'Англберт 1690 жылы қайтыс болған Баварияның герцогинясы Мария Анна Викторияға қызмет етті. Д'Англберт келесі жылы, 23 сәуірде қайтыс болды. Оның жарық көрген жалғыз шығармасы – «Клавесин пьесалары» 1689 жылы, өлімнен екі жыл бұрын жарық көрген. Оның қалған музыкасы – көбінесе клавесинге арналған шығармалар, сондай-ақ бес фуга және органға арналған квартет – қолжазбаларда сақталған.

D'Anglebert's father Claude Henry known as Anglebert was an affluent shoemaker in Bar le Duc. Nothing is known about the composer's early years and musical education. Since he at one time composed a tombeau for Jacques Champion de Chambonnières, it is possible that Chambonnières was his teacher—or at any rate a friend for whom D'Anglebert had much respect. The earliest surviving manuscript with D'Anglebert's music dates from 1650–1659. It also contains music by Louis Couperin and Chambonnières, and possibly originated in their immediate circle; thus already by the mid 1650s D'Anglebert must have been closely associated with the most prominent French harpsichordists of the time. The earliest reference to D'Anglebert survives in his marriage contract from 11 October 1659. D'Anglebert married Magdelaine Champagne, sister in law of the organist François Roberday. In the contract, he is described as bourgeois de Paris, suggesting that by 1659 he was already well established in Paris. How he left Bar le Duc and settled in Paris remains unknown. D'Anglebert's career in Paris must have begun at the Jacobins church in Rue St. Honoré, where he was still organist in January 1660. In August 1660 he succeeded Henri Dumont as harpsichordist to Philippe I, Duke of Orléans, the King's younger brother. He kept the position until at least 1668, but in the meantime, in 1662, he bought the reversion of the post of harpsichordist from Chambonnières, who had been recently disgraced at the court; Chambonnières kept the salary, but D'Anglebert assumed the duties. He served as royal harpsichordist until his son Jean Baptiste Henry became his reversioner in 1674. After 1679 D'Anglebert served Dauphine Duchess Maria Anna Victoria of Bavaria, who died in 1690. D'Anglebert died the following year, on 23 April. His only published work, Pièces de clavecin, appeared just two years before, in 1689. The rest of his music—mostly harpsichord works, but also five fugues and a quatuor for organ—survives in manuscripts.

Шығармалары

Д'Англеберттің басты еңбегі – 1689 жылы Парижде Pièces de clavecin деген атпен жарық көрген төрт клавесин сюитасының жинағы. Бұл том талантты әуесқой клавесинші, кейін Франсуа Купериннің сабағын алған Мари-Анна де Бурбонға арналған. Француз клавесин мектебінің ең көрнекті жетістіктерін ұсынатын мазмұнынан (сондай-ақ, Д'Англеберттің контрапункті мен өлшемі жоқ прелюдия жанрына зор үлес қосқандығын көрсетеді) басқа, Pièces de clavecin тарихи тұрғыдан да маңызды. Жинақ жоғары дәлдікпен, әдемі безендірілген, бұл музыкалық безендірудің жаңа стандартын белгіледі. Сонымен қатар, Д'Англеберттің әшекейлер тізімі Куперинге дейінгі ең күрделі тізім (ол тек ширек ғасырдан кейін, 1713 жылы пайда болды). Ол И.С. Бахтың әшекейлер тізімінің негізін құрады (Бах шамамен 1710 жылы Д'Англеберттің тізімін көшірді) және Рамо сияқты басқа композиторларға үлгі болды. Ақырында, Д'Англеберттің түпнұсқа шығармалары Луллидің оркестрлік туындыларына жасаған аранжировкаларымен бірге ұсынылған. Д'Англеберттің аранжировкалары, тағы да, осы жанрдағы ең жақсы туындылардың бірі болып табылады және оркестрлік дыбыстыққа қол жеткізу үшін текстурамен тәжірибе жасауын көрсетеді. Д'Англеберттің басқа шығармаларының көп бөлігі екі қолжазбада сақталған, олардың бірінде әдеттегі билерден басқа, Эннемонд Гольтье, Дени Гольтье және Рене Мезанжо сияқты композиторлардың лютня туындыларының клавесинге бейімделуі бар. Бұл бірегей туындылар, себебі басқа француз клавесинші-композиторларының мұндай аранжировкалары белгілі емес. Екінші қолжазбада Д'Англеберттің одан да тәжірибелік шығармалары бар, онда ол стильді бөліп орындау (style brisé) текстураларын жазуды жеңілдету үшін клавиатуралық музыка үшін табулатураға ұқсас нотацияны ойлап табуға тырысты. Д'Англеберттің сақталған жалғыз орган туындылары – бес фуга және кватуор (ежелгі француз термині, төрт дауысты контрапункттік орган туындысы). Фугалардың барлығы бір тақырыптың әртүрлі вариацияларын дамытады, осылайша кеңейтілген ричеркар немесе «Фуга өнерінің» миниатюралық нұсқасын құрайды. Өз түріндегі сақталған санаулы туындылардың бірі – кватуор, Kyrie Cunctipotens-тен алынған үш тақырыпқа негізделген. Оны үш клавиатурада және педаль клавиатурасында орындауға болады.

D'Anglebert's principal work is a collection of four harpsichord suites published in 1689 in Paris under the title Pièces de clavecin. The volume is dedicated to Marie Anne de Bourbon, a talented amateur harpsichordist who later studied under François Couperin. Apart from its contents, which represents some of the finest achievements of the French harpsichord school (and shows, among other things, D'Anglebert's thorough mastery of counterpoint and his substantial contribution to the genre of unmeasured prelude), Pièces de clavecin is historically important on several other counts. The collection was beautifully engraved with utmost care, which set a new standard for music engraving. Furthermore, D'Anglebert's table of ornaments is the most sophisticated before Couperin's (which only appeared a quarter of a century later, in 1713). It formed the basis of J. S. Bach's own table of ornaments (Bach copied D'Anglebert's table ca. 1710), and provided a model for other composers, including Rameau. Finally, D'Anglebert's original pieces are presented together with his arrangements of Lully's orchestral works. D'Anglebert's arrangements are, once again, some of the finest pieces in that genre, and show him experimenting with texture to achieve an orchestral sonority. Most of D'Anglebert's other pieces survive in two manuscripts, one of which contains, apart from the usual dances, harpsichord arrangements of lute pieces by composers such as Ennemond Gaultier, Denis Gaultier, and René Mesangeau. They are unique pieces, for no such arrangements by other major French harpsichord composers are known. The second manuscript contains even more experimental pieces by D'Anglebert, in which he tried to invent a tablature like notation for keyboard music to simplify the notation of style brisé textures. D'Anglebert's only surviving organ works are five fugues and a quatuor (an old French term for a four voice contrapuntal organ piece). The fugues all elaborate on variations of the same subject, thus forming an extended ricercare (or a miniature The Art of the Fugue). The quatuor, one of the few surviving pieces of its kind, is built around three themes derived from the Kyrie Cunctipotens; it is to be played on three keyboards and the pedal keyboard.