Хедален шіркеуі: Норвегияның ежелгі ағаш шіркеуі

Кіріспе

Hedalen Stave Church (Hedalen stavkyrkje) – Норвегияның Иннланд графтығындағы Сёр-Ордал муниципалитетіндегі Норвегия шіркеуінің приходтық шіркеуі. Ставкалық шіркеу Хедлен аңғарында орналасқан. Бұл Хедлен приходының шіркеуі, ол Хамар епархиясындағы Валдрес декандық бөлігі болып табылады. Қоңыр түсті, ағаштан салынған ставкалық шіркеу шамамен 1160 жылы белгісіз сәулетші салған жоспар бойынша крест тәрізді жобамен салынған. Шіркеуде 210-ға жуық адам отыра алады.

Тарих

Шіркеу туралы ең алғашқы тарихи жазбалар 1327 жылға дейін сақталып қалған, бірақ шіркеу сол жылы салынбаған. Ғимарат 12 ғасырдың екінші жартысында, шамамен 1160 жылы тұрғызылған. Қазіргі заманғы дендрохронологиялық зерттеулер шіркеу үшін ағаштардың 1160 жыл шамасында кесілгенін көрсетті. Бастапқыда шіркеу бір кемелі бар, ұзын ағаштан салынған ғибадатхана болған. Батыс кіреберісі бастапқы шіркеуден жетіп қалған. Алдыңғы портал – елдегі ең көне және ең әсем безендірілгендердің бірі. Ол үш қанатты айдаһардан тұрады, олардың біреуі кіреберіс қақпасының екі жағында, ал екіншісі жоғары орналасқан, барлығы өрнекті жапырақтармен және жүзімдермен тығыз байланысқан. Қара өлімнен кейін Хедален шіркеуі тасталып, 150 жылдан астам уақыт бойы бос және өсіп-өніп жатты, себебі сол аймақта өте аз адам қалды. 1500 және 1600 жылдары адамдар Хедаленге қайта оралды және шіркеу қайта пайдалануға берілді. 1699 жылы шіркеу жаңартылып, кеңейтілді. Ескі хор алынып тасталды және басты ғимараттың солтүстік, оңтүстік және шығыс жақтарына үш қанат салынды, бұл шіркеуге крест тәрізді жоспар берді (кейбір дереккөздер бұл 1738 жылы болғанын айтады). Жаңа шығыс қанаты хор болды және оған кішкентай сакристия қосылды. Бұл жобадан кейін 1738 жылға дейін мұнара болмады, содан кейін Свенд Трасет мұнара салды. 1902 жылы архитектор Карл Бернердің (1877–1943) басшылығымен қайта жаңарту жұмыстары жүргізілді. Қайта жаңарту кезінде бұрынғы сакристия апсиді бар жаңа хормен ауыстырылды, ал жаңа бөліктер амбулаториямен жабылды. Ескі хордың солтүстік жағына жаңа сакристия салынды. Бұл сондай-ақ жаңа қырқа мұнарасын (takrytter) және жаңа шатырды қосу үшін шағын қайта құруды қамтыды. Шіркеудің қабырғасындағы арнайы тұғыршада Бағаналы Марияның мүсіні орналасқан. Ағаштан жасалған күмбезбен және шіркеу пішіндес киелі орынмен 13 ғасырдың басына жататын мүсін сақталған. Хедаль шіркеуі бастапқыда Марияға арналған еді және бұл мүсін бастапқыда апсидадағы басты құрбандық алдында, оның өмірінен көріністері бейнеленген полиптиктің алдында тұрды, ол ораза кезінде жабылуы мүмкін еді. Бұл полиптикт барокко дәуірінде қайта боялды және қазір олтарлық бөлігін құрайды, оның алдында өмір ағашының стилденген түрінде бейнеленген Мәсіхтің айқышқа ілінген бейнесі қойылған. Мария мен баланың мүсіні де, айқышқа ілінген Мәсіхтің мүсіні де Норвегияның орта ғасырынан жеткен ортағасырлық өнердің ең әдемі туындыларының бірі болып саналады.

The earliest existing historical records of the church date back to the year 1327, but the church was not built that year. The church was originally built during the second half of the 12th century, possibly around the year 1160. Modern dendrochronological studies have shown that the timbers of the church were originally cut around the year 1160. The church was originally a wooden long church with a single nave. The west entrance remains from the original church. The front portal is one of the oldest and most richly ornamented in the country. It takes the form of three winged dragons, one on each side of the arch and pilasters of the entrance and one above, all elaborately intertwined in a tendril and leaf pattern. After the Black Death, Hedalen Church was abandoned and it lay empty and overgrown for more than 150 years because so few people remained living in that area. By the 1500s and 1600s, people moved back to Hedalen and the church was put back into use. In 1699, the church was remodeled and expanded. The old choir was removed and three wings to the north, south, and east of the main nave were built, giving the church a cruciform floor plan (some sources claim this happened in 1738). The new eastern wing was the choir and there was a small sacristy attached to that. There was no tower after this project until 1738 when one was built by Svend Tråseth. Restoration work was done during 1902 under direction of architect Carl Berner (1877–1943). During the restoration work, the previous sacristy was replaced with a new choir with an apse, and the new parts were enclosed in an ambulatory. A new sacristy was built on the north side of the old choir. This also included a small reconstruction to add a new ridge turret (takrytter) as well as a new slate roof. The soapstone baptismal font, with its conical wooden lid, is of gothic style and is still in use. On a special mount on the wall of the church is a statue of the Virgin Mary, crowned and dressed in a golden robe lined with vair and holding the similarly crowned and robed Christ Child enthroned on her lap. The statue dates from the early 13th century as does the wooden tabernacle in the form of a church. Hedal church was originally dedicated to the Virgin Mary and this statue originally stood on the principal altar in the apse in front of a polyptych painted with scenes of her life, which could be closed over it during times of fasting. This polyptych was repainted in the Baroque period and now forms the altarpiece, in front of which is displayed a medieval crucifix of Christ on the cross in the shape of a stylized tree of life. Both the statue of the Virgin and Child and the crucifix are among the more beautiful works of medieval art to survive from the Norwegian Middle Ages.