Кіріспе

Түрки орталық станциясы (Åbo centralstation) – Финляндияның Турку қаласындағы темір жол станциясы. Ол Хельсинкиге және Йоэнсууға VR қызметтерін ұсынады (көбісі Тампере немесе Пиексамакиде аяқталады). Станция жыл сайын шамамен бір миллион жолаушыға қызмет көрсетеді. Темір жол вокзалы 1876 жылы, Турку мен Тампере арасындағы жаңа темір жолмен бірге, Ресейдің болашақ императоры Александр III қатысқан салтанатты шарада ашылды. Бастапқыда қызметтер тек Тампере және Тойялаға ғана болды, ал темір жолдың маңызы осы кезде шамалы болды. 1899 жылы Хельсинкиге жаңа темір жол ашылды, содан кейін Туркуға және одан темір жол қозғалысы жиіледі. Ескі станция 1938 жылы бұзылып, оның орнына жаңа, көбірек заманауи станция салынды. Қазіргі ғимарат 1940 жылы фин сәулетшілері Väinö Vähäkallio және Martti Välikangas жобалаған. Хельсинки мен Йоэнсууға дейінгі екі негізгі темір жол желісінен басқа, станция Наантали және Уусикаупункиге жолаушылар тасымалын жүргізді. Бұл жергілікті желілер пайдаланудың жетіспеушілігіне байланысты тоқтатылды, бірақ олар әлі де жүк тасымалы үшін қолданылады. Сонымен қатар, жақын арада Наанталиге қарай темір жолды музейлік темір жол ретінде немесе жергілікті қоғамдық көлік түрінде қайта құру мүмкіндігі қарастырылып жатыр. Хельсинкинің орталық темір жол станциясынан айырмашылығы, Хельсинки қаласының орталық бөлігіндегі маңызды нысан ретінде ерекшеленеді, ал Турку орталық темір жол станциясы айналағы пейзажға үйлесіп, қала орталығынан қарағанда басқа ғимараттардың арасында жасырынып жатады. Осы себепті, Турку қаласында жатқандарға емес, басқа адамдарға станция маңында бағдар табу қиын болуы мүмкін. 2010 жылдың 7 маусымында Турку орталық темір жол станциясы ресми түрде Turun päärautatieasema Åbo centralstation (Турку негізгі темір жол станциясы немесе Турку орталық темір жол станциясы) деп қайта аталды – фин және швед тілдерінде. Финляндия көлік бюросы «Turku C» деген қысқартуды пайдаланады, сондай-ақ бұл қысқарту ресми қолданысқа енгізіледі деген қате хабарлар тарады. Хельсинки орталық темір жол станциясы да осыған ұқсас тәсілмен қайта аталды.

Тарих

1862 жылы Финляндияның негізгі темір жолының құрылысы, бұрын Тавастиялықтардың сауда орталығы болған Турку үшін кері қадам болды. Темір жол салынысымен, дәстүрлі Hämeen Härkätie жолымен сапарлаған Тавастиялық саудагерлер Хельсинкиге қарай жол тарта бастады. Хамеенлиннадан солтүстікке темір жол салу жоспарланғанда, Туркудың маңызы одан әрі төмендеді. Сондықтан Турку тұрғындары үшін Тампереден Туркуға да, Хельсинкиге де темір жол байланысы болуы маңызды болды, тіпті Туркуға саяхат Хельсинкиге қарағанда қысқа болған жағдайда да. Темір жол Туркуға тиімді етіп салынды, өйткені алмасу станциясы Тоиялада салынды, бұл Тампереден Туркуға дейінгі сапарды Тампереден Хельсинкиге дейінгі сапардан 19 шақырымға қысқартты. Темір жол құрылысы 1874 жылы Туркуда басталды, сол кезде темір жолдың солтүстік бағыты толық анықталмаған еді. Темір жолда көптеген орыс иммигранттары жұмыс істеді, олар фин жұмысшыларына қарағанда аз жалақы алды. Турку темір жол станциясы 1876 жылы Тоияла-Турку желісінің соңғы станциясы ретінде ашылды және ол бір уақытта ашылған Тоияла және Тампере темір жол станциялары сияқты ІІ сыныпты станция болды. Станция ғимаратынан басқа, кірпіштен жасалған мұнай қоймасы және төрт орындық темір жол шеңбері салынды. Кейіннен шеңбердің ауласы сегіз орынға дейін кеңейтілді. Темір жол ауласының жанында локомотивтер мен жолаушылар вагондарын күтуге және жөндеуге арналған машина жасау цехы орналасқан. 1876 жылы жолдар Турку орталық станциясынан Турку портына дейін созылды, сонда жолдың соңғы нүктесі Турку қамалы мен Аура өзені арасында орналасқан.

Жол қозғалысы

Турку орталық вокзалынан Rantarata желісі арқылы шығысқа қарай Хельсинкиге және солтүстікке қарай Тойяла арқылы Тампере мен Оулуға жолаушылар пойыздары қатынайды. Тампере мен Хельсинкиден келетін пойыздар кемелердің жүріп кету уақытында жолаушыларды Турку портына дейін жеткізеді. Хельсинкиге барлық пойыздар InterCity немесе Pendolino пойыздарымен жүреді. Тампереге қарайғы пойыздар InterCity пойыздары болып табылады және Хельсинкиге қарайғы пойыздарға қарағанда аз жиілікпен жүреді. Турку орталық вокзалынан Уусикаупункиге де теміржол байланысы бар, бірақ бұл теміржол 1992 жылдан бері жолаушылар тасымалын жүзеге асырмайды, алайда осы қызметті қайта жандандыру жоспарланған, 2005-2007 жылдар аралығында зерттеулер жүргізілді. 2008 жылғы ақпан айындағы есепке сәйкес, бұл жақын арада іске аспайды, себебі оның құнын ақтау қиын. Rantarata желісін дамытуға көбірек мән берілуде.

Жолдар

Түрку орталық вокзалында жеті рельс бар. 1-рельсте платформа жоқ. Онда тек көліктерді вагондарға тиеуге арналған пандус қана бар. 2-рельсте де пандус бар. 2-ден 6-ға дейінгі рельстер 2022 жылы Түрку теміржол ауласындағы жөндеу жұмыстарына байланысты демонтаждалды. 7-рельс Тампереге қашықтықтан жүретін пойыздарға пайдаланылады.

Ескі вокзал ғимараты

Қазіргі вокзал ғимаратының орнында орналасқан Турку қаласындағы ескі вокзал ғимараты 1876 жылы салтанатты түрде ашылды. Бастапқыда станциядан пойыздар Тойяла және Турку портына, кейін Карис пен Хельсинкиге бағытталды. Екі қабатты станция ғимаратын сәулетші Пэр Эрик Дегенер жобалаған. Бірінші қабатта үш класс үшін күту залдары, әйелдер бөлмесі, билет сату және багаж қабылдау, станция кеңсесі, станция бастығының кеңсесі, телеграф және пошта бөлімдері, багаж сақтау және саяхатшы шенеуніктерге арналған бөлмелер болды. Екінші қабатта пәтерлер орналасқан. 1938 жылы ескі вокзал ғимараты жаңа вокзалға орын беру үшін демонтаждалды.

Қазіргі станция ғимараты

Қазіргі вокзал ғимаратын архитекторлар Марти Валикангас және Вайно Вахэкаллио жобалаған, ол 1940 жылы аяқталған. Ғимарат Финляндия теміржолы басқармасының орнына Финляндияның құрылыс басқармасымен ерекше жағдайда салынған.

Қазіргі жағдай

2005-2006 жылдары Түрку орталық вокзалы жаңартылды. Ең ірі өзгеріс – билет кассасының ғимараттың қанатына көшірілуі болды. 2011 жылдың қаңтар айында теміржол вокзалының жанындағы VR Group компаниясының бұрынғы машина жасау ғимаратында Logomo мәдени орталығы ашылды. Түрку орталық вокзалынан Түрку автобус вокзалына дейінгі қашықтық шамамен 700 метрді құрайды. Станцияларды бір көлік түйініне біріктіру жоспары бар, сондай-ақ 2006 жылы зерттеу есебі жарияланды. Қазірге дейін жоба жобалау кезеңінде қалып отыр.