Финляндия теміржол желісі

Кіріспе

Финляндиядағы темір жол желісі

Финляндияның темір жол желісінің жалпы ұзындығы 1524 мм кеңдігі бар рельстермен салынған, оның бір бөлігі электрлендірілген. Жолаушылар пойыздарын мемлекеттік кәсіпорын VR басқарады, ол барлық ірі қалалар мен көптеген ауылдық аймақтарда қызмет көрсетеді, бірақ автобус қызметтерімен салыстырғанда көлемі шағын. Көптеген жолаушылар пойыздары Хельсинки орталық теміржол станциясынан басталады немесе сонда аяқталады, және жолаушылар теміржол желісінің үлкен бөлігі Хельсинкиден таралады. VR жүк тасымалын да жүзеге асырады. Темір жол желісін күтіп ұстау және салуға Финляндия көлік агенттігінің (Trafikledsverket) құрамындағы Фин темір жол басқармасы жауапты. Желі алты аймақтық орталықтан тұрады, олар маршруттарды пайдалану мен күтіп ұстауды үйлестіріп басқарады. Жүк аймақтары мен ірі станцияларда өздерінің сигналдау жүйелері болуы мүмкін. Фин пойыздары кең, жайлы және таза болады деп есептеледі. Темір жол бойындағы пейзаж, әсіресе көптеген көлдері бар Шығыс Финляндияда, ерекше әдемілігімен танылады. Финляндияның көп бөлігінде халық тығыздығы төмен болғандықтан, ел темір жол құрылысына аса қолайлы емес. Қазіргі уақытта Хельсинкиден тыс аймақтарда қалалық пойыздар сирек кездеседі, бірақ көптеген қалалар арасында жылдам пойыздар қатынайды. Франциядағыдай, жолаушылар тасымалы көбінесе елдің әртүрлі аймақтарынан елорда, Хельсинкиге бағытталған. Қазіргі таңда Финляндияда күніне шамамен 260 жолаушылар рейсі жасалады, Хельсинки қалалық теміржолы есепке алынбағанда. Түнгі жолаушылар пойыздары тек Хельсинки немесе Турку арқылы Оулуға, содан кейін Лапландияға дейінгі (ең кемі 400 км) ең жүйрік бағыттарда ғана қатынайды, бұл түнгі жүк тасымалы үшін көптеген жолдарды бос қалдырады (жылына шамамен 40 миллион тонна). Бұған қоса, ұзақ қашықтыққа автобус және әуе тасымалы да жақсы дамыған; автобустар кейде пойыздардан жылдам және/немесе арзан болуы мүмкін (мысалы, Хельсинки – Пори).

The Finnish railway network consists of a total track length of The railways are built with a broad 1524 mm track gauge, of which is electrified. Passenger trains are operated by the state owned enterprise VR that runs services on of track. These services cover all major cities and many rural areas, though the coverage is less than the coverage provided by the bus services. Most passenger train services originate or terminate at Helsinki Central railway station, and a large proportion of the passenger rail network radiates out of Helsinki. VR also operates freight services. Maintenance and construction of the railway network itself is the responsibility of the Finnish Rail Administration, which is a part of the Finnish Transport Agency (, Trafikledsverket). The network consists of six areal centres, that manage the use and maintenance of the routes in co operation. Cargo yards and large stations may have their own signalling systems. Finnish trains have a reputation for being spacious, comfortable and clean. The scenery surrounding the railway lines is considered to be of outstanding natural beauty, especially in Eastern Finland with its many lakes. Since the density of population is low in most parts of Finland, the country is not very well suited to railways. Commuter services are nowadays rare outside the Helsinki area, but there are express train connections between most of the cities. As in France, passenger services are mostly connections from various parts of the country to the capital, Helsinki. Currently there are about 260 passenger round trips driven daily in Finland, excluding Helsinki commuter rail. Nightly passenger trains only operate on the busiest lines between Helsinki or Turku via Oulu to Lapland (minimum distance of , leaving most tracks free for nightly freight traffic (about 40 million tonnes per year). In addition there are also good long distance bus and airplane connections; buses are sometimes faster and/or cheaper than trains (e. g. Helsinki–Pori).

Тарих

1862 жылдың 31 қаңтарында Хельсинки мен Хаменлинна арасындағы алғашқы темір жол желісі ашылды. Финляндия сол кезде Ресей империясының басқаруындағы автономиялы ұлы княздық болғандықтан, Ресей империясында да қолданылған кең еңісті темір жолдар салынды. 1870 жылы Риихимекиден Санкт-Петербургтағы жаңа Финляндия станциясына дейін желі ұзартылды. Дегенмен, 1912 жылға дейін Финляндия мен Ресейдің темір жол жүйелері біріктірілмеді. Ресей пойыздары тар жүк тасымалдау ені болғандықтан Финляндияның темір жол желісін пайдалана алмады. Кейіннен фин жүк тасымалдау ені ресейлік енге келтірілу үшін кеңейтілді, нәтижесінде жүздеген станция платформалары мен жолдар бір-бірінен алшақтатты. 1800 жылдары желі одан әрі кеңейтілді және 1900 жылға қарай 3300 шақырымдық жол салынды. 1912 жылы ашылған Санкт-Петербургтегі Нева өзені арқылы салынысқан Финляндия темір жол көпірі Фин мемлекеттік темір жолын Ресей темір жолымен байланыстырды. Финляндия тәуелсіздік алғаннан кейін, желінің ресейлік бөлігі Ресейге қайтарылды. Ресейдің Украинаға басып кіруінен кейін 2022 жылдың наурыз айында Ресеймен барлық темір жол байланыстары тоқтатылды.

Жолдың жаңартулары

Финляндия темір жол желісінің әртүрлі учаскелерінде екі жол салу жобалары жүргізілуде. 2017 жылы аяқталған Сейняйокиден Оулуға дейінгі темір жолдың бір жолды бөліктерін екі есеге арттыру жобасын жалғастыра отырып, Луумаки – Иматра (Симпеле) учаскесі 2023 жылға дейін толыққанды екі жолға дейін жеткізіледі.

Жаңа желілер

1970 жылдан бері Финляндияның көлік агенттігі екі қала арасындағы сапар уақытын қысқартуға мүмкіндік беретін Хельсинки-Турку жоғары жылдамдықты теміржолын салу мүмкіндігін талқылап келеді. 2005 жылы жаңартылған техникалық-экономикалық негіздеме жүргізілді, ал 2016 жылы бұл желі Финляндияның көлік агенттігінің баяндамасында саясат ретінде қарастырылды. Бұл желі Финляндия үкіметінің Хельсинкиден Турку, Тампере және Кувола қалаларына дейінгі жоғары жылдамдықты теміржол байланыстарын құру жоспарының бір бөлігі болып табылады. Жоспарланған Itärata (Шығыс теміржолы) Порвоо арқылы Хельсинки мен Куволаны байланыстырып, Куопио және Йоэнсуу сияқты шығыс фин қалаларына сапар уақытын қысқартады. Сондай-ақ, Хельсинкиден Пори және Ювяскюляға тікелей бағыттар да зерттелді. 2017 жылдың қараша айында Куволадан Хельсинки мен Ресей шекарасы арасында 41 контейнерді тасымалдайтын жүк пойызы Қытайдың Сиань қаласына аттанды. Бұл екі ел арасындағы осындай жүк пойызының алғашқы рейсі болды. Ресей және Қазақстан арқылы 9110 км сапар 17 күнге созылуы тиіс, ал теңіз және теміржол арқылы – шамамен 30 күн. Бұл қызмет алдағы айларда күнделікті рейске айналуы күтілуде. Норвегияның Киркенес портынан Солтүстік Финляндиядағы Кемиярви немесе Колари арқылы Лапландияға теміржол желісін салу жобалары жоспарлануда. Алайда, бұл жоспарларға экологиялық және мәдени факторлар әсер етеді, ал жергілікті саами халқы ұсынылып отырған желі бұғы шабындыларынан өтеді деп алаңдап отыр. Сонымен қатар, қазір Симпеледен Елисенваараға дейінгі жаңа теміржол желісі ұсынылып отыр, бұл желіде теміржолдың екі еселенуі және 25 кВ 50 Гц айнымалы тоқпен электрлендірілуі көзделген. Елисенваарадан Сортавала және Суоярви арқылы Петрозаводскке дейін жолаушылар пойыздары (фин екі қабатты вагондарымен) Хельсинкиден Петрозаводск, Киров, Красноярск және Хабаровскке (Байкал-Амур магистралі арқылы) қатынайтын болады.

Стандартты кеңістікке ауыстыру

2022 жылы Еуропалық Одақтың барлық жаңа теміржол желілерін стандартты өлшемде салу және басқа өлшемдерді еуропалық стандартты өлшемге ауыстыруды көздейтін жоспар он жылға дейін дүрбелең тудырады. Бұл ұсынысты өткір сынға алған Финляндия шығын мен пайданың арақатынасына қатысты сұрақтар қойып отыр.

Операторлар

Ұлттық теміржол компаниясы VR жолаушылар тасымалында монополияға ие болды. Хельсинкидегі қалалық көліктерде Sm5 класындағы ЭМУ пойыздары Pääkaupunkiseudun Junakalusto Oy компаниясына тиесілі, бірақ оларды VR басқарады. Жеке теміржол операторлары 2007 жылдан бері жүк тасымалын жүзеге асыра алады, алайда пойыздардың көп бөлігі әлі де VR компаниясымен жүргізіледі. Ratarahti Oy компаниясына Финляндияның Көлік қауіпсіздігі агенттігі 2011 жылдың қыркүйегінде қауіпсіздік сертификатын берді және ол 2013 жылы Иматра теміржол депосында маневрлеу жұмыстарын бастайды, алғашқы сынақ жүргізулер 2012 жылдың 5 желтоқсанында өтті. Fenniarail Oy 2011 жылдың мамыр айында қауіпсіздік сертификатын алды және 1524 мм фин стандарттық кеңдігіне ауыстырылған, Чехиядан әкелінген қолданылған локомотивтерді пайдалана бастады, ал 2016 жылдың шілдесінде қызмет көрсетуді бастады. Финляндияда бір жеке теміржол компаниясы бар – Кархула-Сунила теміржолы, Котка қаласының жанындағы Кархула қаласындағы тек жүк тасымалымен ғана жұмыс істейтін қысқа тармақ желісі. Бұл тармақ желісін Финляндияның Көлік басқармасы емес, теміржолдың иесі басқарады. VR Group компаниясымен байланысы жоқ бірнеше музейлік теміржолдар бар.

Электрмен жабдықтау

Финляндияның кейбір жекеменшік темір жолдары 19 ғасырдың соңында электрлендірілсе, негізгі темір жол желісін электрлендіру жұмыстары тек 1960-шы жылдардың соңында басталды. Қазіргі уақытта негізгі желілердің көпшілігі электрлендірілген. Қолданылатын жүйе – 25 кВ 50 Гц айнымалы ток әуе желісі, сым биіктігі қалыпты және одан да жоғары, ал сым биіктігінің аралығы белгілі бір шектен асып, басқа шекке дейін өзгереді. Электрлік локомотивтердің ең ірі класы – 1973 жылы пайдалануға берілген Sr1 локомотивтері. Олар енді Sr2 және Sr3 класындағы электрлік локомотивтермен және жоғары жылдамдықты Sm3 Pendolino пойыздарымен толықтырылды. Алғашқы электр пойыздары 1969 жылдың 26 қаңтарында Хельсинки қалалық қозғалысында, бастапқыда Хельсинки мен Киркконумми арасында, ал 1972 жылдың 31 қаңтарында Риихимекиге дейін баяу кеңейтілді. Солтүстікке қарай электр желілері 1975 жылы Сейняйокиге, 1981 жылы Кокколаға, 1983 жылы Оулуға, 2004 жылы Рованиемиге және 2014 жылы Кемиярвидегі ең солтүстік нүктеге жетті. Кемиярвиге дейінгі желіден басқа, 2011 жылы Сейняйокиден Ваасаға дейінгі желі де жақында электрлендірілді. Электрлендірілетін келесі темір жол желісі – Түркудан Уусикаупункиге дейінгі темір жол. Электрлендіру 2019 жылы басталуы жоспарлануда.

Жүгіру жылдамдықтары

Жолаушылар тасымалы үшін ең жоғары жылдамдық - , бірақ ол тек Керава–Лахти темір жол желісінде ғана қол жеткізіледі. Жүк пойыздарының ең жоғары жылдамдығы - . Нақты жылдамдық шектері пойыз түріне және жол бөлігіне қарай өзгереді. Күз және қыс айларында ауа райының нашарлауына байланысты (мысалы, қатты жел) кейбір кешігулер болуы мүмкін.

Қауіпсіздік

Финляндия теміржол желісінде қолданылатын сигналдау жүйесі түсті шамдар мен бекітілген белгілерден тұрады. Олар ATP VR/RHK (EBICAB 900) – пойызды қорғау жүйесімен, әдетте JKV деп аталатын, жылжымалы құрамда міндетті түрде қолданылады. Аталған жүйе алдағы жылдары ERTMS/ETCS-ке жаңартылуы жоспарланған, алайда қазіргі пойызды қорғау жүйесінің салыстырмалы түрде жаңа болуына байланысты басқа еуропалық елдерге қарағанда бұл процесс кейінірек жүзеге асырылады. Алғашқы ETCS құрылғылары 2013 жылы жылжымалы құрамға орнатылуы күтілуде, ал ERTMS сигналдау жүйесімен жабдықталған теміржол учаскесінің бірінші бөлігі 2019 мен 2025 жылдар аралығында пайдалануға берілуі тиіс.