Кіріспе
Финляндияның көлік инфрақұрылыма шолу Финляндияның көлік жүйесі жақсы дамыған. Қозғалысқа әсер ететін факторлар: сирек халық тығыздығы, қалалар арасындағы ұзақ қашықтық, су жолдарының мұздауы және қыста қармен жабылған жер, сондай-ақ суық климат. Ішкі жүк және жолаушылар тасымалының көп бөлігі кең жол жүйесі арқылы жүзеге асырылады. 2010 жылғы мәліметтер бойынша, елдің негізгі жолдар желісінің жалпы ұзындығы шамамен және барлық мемлекеттік жолдар. Автомобиль жолдарының желісі қосымша жолдармен бірге, жалпы ұзындығы автокөліктер үшін ғана арналған. Жол желісіне жұмсалатын шамамен 1 миллиард еуро көлік және отын салығынан түсетін қаражат есебінен төленеді, олар тиісінше 1,5 миллиард және 1 миллиард еуроны құрайды. Негізгі халықаралық жолаушылар қабылдау орталығы – Хельсинки-Вантаа әуежайы, 2018 жылы ол 20 миллионнан астам жолаушыны қабылдады. Шамамен 25 әуежайда жолаушылар рейстері іске қосылған. Олар бәсекелестік алымдар есебінен қаржыландырылады, ал ауылдық әуежайларға субсидия берілуі мүмкін. Хельсинки-Вантаа базасындағы Finnair (Азияға бағытталған стратегиясымен танымал) және Nordic Regional Airlines ішкі және халықаралық әуе тасымалын жүзеге асырады. Хельсинки Батыс Еуропа мен Алыс Шығысты тікелей байланыстыратын қашықтықтар үшін стратегиялық жағдайға ие. Сондықтан көптеген халықаралық саяхатшылар Азия мен Еуропа арасында Хельсинкиде аялдама жасайды. Халық тығыздығы төмен болғанына қарамастан, салық төлеушілер жыл сайын шамамен 350 миллион еуроны көптеген ауылдық қалаларға дейін теміржол желісін ұстауға жұмсайды. Жекешелендіру жүзеге асырылды және қазіргі уақытта жалғыз оператор – мемлекеттік VR компаниясы. Оның жолаушылар нарығындағы үлесі 5 пайызды құрайды (оның 80 пайызы Үлкен Хельсинкидегі қалалық сапарлар), ал жүк нарығындағы үлесі 25 пайызды құрайды. Хельсинкиде қалалық теміржол желісі бар. 23 портты жыл бойы ашық ұстау үшін мұзжарғыш кемелер пайдаланылады. Хельсинки мен Турку қалаларынан Таллинн, Мариехамн, Швеция және басқа да бірнеше бағыттарға пароммен жолаушылар тасымалы жүзеге асырылады.
The transport system of Finland is well developed. Factors affecting traffic include the sparse population and long distance between towns and cities, and the cold climate with waterways freezing and land covered in snow for winter. The extensive road system is utilized by most internal cargo and passenger traffic. as of 2010, the country's network of main roads has a total length of around and all public roads The motorway network totals with additional reserved only for motor traffic. Road network expenditure of around €1 billion is paid with vehicle and fuel taxes that amount to around €1.5 billion and €1 billion, respectively. The main international passenger gateway is Helsinki Vantaa Airport with over 20 million passengers in 2018. About 25 airports have scheduled passenger services. They are financed by competitive fees and rural airport may be subsidized. The Helsinki Vantaa based Finnair (known for an Asia focused strategy), Nordic Regional Airlines provide air services both domestically and internationally. Helsinki has an optimal location for great circle routes between Western Europe and the Far East. Hence, many international travelers visit Helsinki on a stop over between Asia and Europe. Despite low population density, taxpayers spend annually around €350 million in maintaining railway tracks even to many rural towns. Operations are privatized and currently the only operator is the state owned VR. It has 5 percent passenger market share (out of which 80 percent are urban trips in Greater Helsinki) and 25 percent cargo market share. Helsinki has an urban rail network. Icebreakers keep the 23 ports open all year round. There is passenger traffic from Helsinki and Turku, which have ferry connections to Tallinn, Mariehamn, Sweden and several other destinations.
Жолдар
Финляндияда автомобиль көлігі, әсіресе темір жол желісі жетпейтін ауылдық аймақтарда, ең көп таралған көлік түрі болып табылады. 2011 жылғы мәліметтер бойынша, елде жалпы ұзындығы барлық қоғамдық жолдардың ішінде асфальтталғандары бар.
Жылдамдық шектері
Жыл мезгіліне байланысты жылдамдық шектері өзгеріп отырады; автожолдарда жаздағы ең жоғары жылдамдық шегі және қыстағысы болып табылады. Басты жолдарда әдетте сағатына 100 км немесе жылдамдық шектері болады. Қала ішіндегі жылдамдық шектері аралығында өзгереді және егер басқа жылдамдық шегі көрсетілмесе, Финляндиядағы жалпы жылдамдық шегі құрылыс аймақтарында және олардың за пределами болып табылады.
Көлік құралдары
2013 жылы 4,95 миллион автомобиль тіркелген, оның ішінде 2,58 миллионы жеңіл автомобиль. Автомобильдердің орташа жасы (музейлік автокөліктерді есептемегенде) 12,5 жыл (кейбір аймақтарда тіпті 15 жыл), ал көбінесе автомобильдер 24 жасқа келгенде пайдаланудан шығарылады. 2015 жылы Финляндияда шамамен 123 000 жаңа көлік тіркелді. Жыл сайын Финляндияда шамамен 550 000–600 000 қолданылған автомобиль сатылады. 2011–2014 жылдары ең көп сатылған автомобиль маркасы Volkswagen болды. Оның жаңа автомобильдер нарығындағы үлесі 12% құрады.
Қоғамдық көлік
Көліктерді негізінен жеке компаниялар басқарады және олар ел бойынша кеңінен қызмет көрсетеді. Барлық ірі қалалар мен маңызды ауылдық аймақтарға қатынайтын ExpressBus қызметтерінің кең желісі, сондай-ақ дамып келе жатқан OnniBus "арзан автобус" желісі бар. Автобус станцияларын Matkahuolto компаниясы басқарады. Қалалар мен қалалардағы жергілікті автобус қызметтерін әдетте қалалық әкімдіктер қатаң түрде реттейді. Көптеген қалалық әкімдіктердің өздеріне қарасты автобус операторлары бар, мысалы, Tampere City Transit (TKL), олар жекеменшік компаниялармен бәсекелесіп, кейбір автобус бағыттарын коммерциялық негізде пайдаланады. Аймақтық автобус бағыттарын облыстық әкімшілік ескі көлік компанияларын қолдау үшін реттейді, бұл Түрки аймағындағы TLO сияқты картельдік жағдайларға әкеліп соқты. Бірақ, Хельсинки аймақтық көлік басқармасы (HSL/HRT) сияқты күшті аймақтық реттеуші органдар да бар, олардың бағыттары тендерге қойылады және 2010 жылдардағы кезеңсіз өтуден кейін бұл қалыпты жағдайға айналады.
Апаттар
2015 жылы жеке жарақаттарға әкеп соққан жол-көлік оқиғаларының саны 5164 болды. Осы оқиғаларда 266 адам қаза тапты. Бір миллион тұрғынға шаққандағы жол апатынан қаза тапқандар саны еуропалық орташа көрсеткіштен аздап төмен. Жол қауіпсіздігі 1970-жылдардың басымен салыстырғанда едәуір жақсарды, сол кезде әр жыл сайын жол апатынан мыңнан астам адам көз жұмады.
Жүк қою
Қалалық заңның 30-31-тармағы 1990 жылдан бері референдум өткізу құқығын береді. Турку қаласының тұрғындары бір ай ішінде жер асты паркингіне қарсы референдум үшін 15 000 қол жинады. Сайлау кезінде паркинг компаниясынан белгісіз қаржыландыру алған саясаткерлер азаматтардың пікірін назарға алмады. Халықаралық қоғамдық көлік қауымдастығы (UITP) мәліметінше, тұрақ орындары қалада жеке көліктерді пайдалануды ынталандырудың ең тиімді жолдарының бірі болып табылады. Сондықтан 1990-шы жылдардан кейін көптеген еуропалық қалалар қымбат жер асты паркингтерін жойды. Еуроодақтың ұсыныстары автомобиль қозғалысының сыртқы шығындарын ішкі шығындарға айналдыру үшін қалаларда да қолданылатын нақты шараларға қатысты нұсқаулықтарды әзірлеуді қамтиды. Финляндияда дүкендер әдетте жеке көліктерге тегін тұрақ ұсынады.
Велоспорт
Финляндияда халықтың 13% велосипедті басты қозғалыс құралы деп есептейді. 2016 жылы Финляндияда алғашқы велосипед бөлісу жүйесі – Helsinki City Bikes ашылды.
Темір жолдар
Финляндияның теміржол желісі 1524 мм енді рельстермен салынған теміржолдардан тұрады. Желінің бір бөлігі электрленген. Қазіргі таңда ол 800 шақырымнан асатын Финляндияның магистральдық желісінің (päärata) бір бөлігі болып табылады. Қазіргі таңда жолаушылар пойыздарын мемлекеттік компания VR басқарады. Олар барлық ірі қалалар мен көптеген ауылдық аймақтарға қызмет көрсетеді, қажет болған жерде автобус байланыстарымен толықтырылады. Жолаушылар пойыздарының көпшілігі Хельсинкидің орталық теміржол вокзалында басталады немесе аяқталады, ал жолаушылар теміржол желісінің көп бөлігі Хельсинкиден шығады. Жоғары жылдамдықты Pendolino қызметтері Хельсинкиден басқа ірі қалаларға, мысалы, Ювяскюля, Йоэнсуу, Куопио, Оулу, Тампере және Туркуға қызмет көрсетеді. Қазіргі заманғы InterCity қызметтері Pendolino желісін толықтырады, ал жолаушылар саны аз аймақтарда арзан және ескі ұзақ және қысқа қашықтыққа арналған пойыздар жұмыс істейді. Хельсинки аймағында үш қалалық теміржол жүйесі бар: трамвай, метро және қала маңындағы жолаушылар теміржолы. Қазіргі уақытта Хельсинкиде, сондай-ақ елдің басқа екі ірі қалалық орталығы – Турку мен Тампереде жеңіл теміржол жүйелері жоспарланып жатыр.
Метро
Хельсинки метрополитені – Хельсинки қаласының орталығын шығыс аудандарымен және батыс Эспоомен байланыстыратын 43 шақырымдық кең рельстік метро жүйесі. Аймақтың бас қаласында әлемдегі ең солтүстік метро жүйесі және Финляндиядағы жалғыз метро жүйесі бар. Хельсинки метрополитені 1982 жылдың 2 тамызында ашылды, бастапқыда Раутиентиори мен Итакескус арасында. 2017 жылдың 18 қарашасында Länsimetro метро желілерін қаланың ішкі бөлігінен батысқа қарай, Лауттасаари арқылы Тапиола және Матинкиляға дейін, ал 2022 жылдың 3 желтоқсанында тікелей Кивенлахтиге дейін ұзартты.
Жоғары жылдамдықты темір жол
Хельсинкиді Турку мен Тампереге жоғары жылдамдықты теміржол желілерімен қосу жоспарлануда, нәтижесінде астана мен екі қала арасындағы сапар уақыты бір сағатқа дейін азаяды. Куволаға да байланыс құру жоспарланған. Бұл желілердің жалпы құны 10 миллиард евроға бағаланады.
Трамвайлар мен жеңіл теміржолдар
Финляндияда трамвайлармен төрт қала болған: Хельсинки, Турку, Вийпури және Тампере. Ескі жүйелердің ішінде тек Хельсинкиде ғана трамвай желісі сақталды. 1945 жылы КСРО-ға өткен Вийпуридегі трамвайлар 1957 жылы тоқтатылды, ал Турку трамвай желісі 1972 жылы жабылды. 2016 жылдың қараша айында Тампере қалалық кеңесі жаңа жеңіл рельстік жүйені салуға келісім берді. 1-кезеңнің құрылысы 2016 жылдың соңында басталды және 2021 жылы аяқталды. Тампере трамвайлары қазірден жұмыс істеп жатыр, бірақ ресми ашылу күні 2021 жылдың 9 тамызы. Туркуда да жаңа трамвай жүйесін салу жоспары бар, бірақ оны салу туралы әлі шешім қабылданбады. Хельсинки қазіргі таңда 10 трамвай желісін пайдаланады, олардың жалпы ұзындығы шамамен жолаушылар тасымалы үшін қолданылады. Трамвайлар жыл сайын 57 миллион жолаушыны тасымалдайды.
Әуе көлігі
148 әуеайлақ бар, оның 74-і асфальтталған жолдарға ие. 21 әуежайда жолаушылар рейстері кесте бойынша орындалады. Ең ірі әуежай – Хельсинки-Вантаа әуежайы, ал жолаушылар ағыны бойынша екінші орында Оулу әуежайы тұр. Ірі әуежайларды мемлекеттік Finavia (бұрынғы Финляндия азаматтық авиация басқармасы) басқарады. Finnair, Nordic Regional Airlines және Norwegian Air Shuttle ішкі рейстердегі басты әуе тасымалдаушылары. Хельсинки-Вантаа әуежайы – Финляндияның әлемге ашылған қақпасы, Бангкок, Пекин, Гуанчжоу, Нагоя, Нью-Йорк, Осака, Шанхай, Гонконг және Токио сияқты қалаларға тікелей, үздіріліссіз рейстер бар. Хельсинки Батыс Еуропа мен Қашық Шығыс арасындағы әуе жолдары үшін стратегиялық жағдайда орналасқан. Әуежай Хельсинки қаласының орталық бөлігінен солтүстікке қарай, Вантаа қаласында шамамен 19 шақырым қашықтықта орналасқан, осыдан оның аты Хельсинки-Вантаа. Халықаралық рейстерді жүзеге асыратын тағы бірнеше әуежайлар: Коккола-Пиетарсаари әуежайы, Мариехамн әуежайы, Тампере-Пирккала әуежайы, Турку әуежайы және Вааса әуежайы.
Су көлігі
Финляндия теңіз басқармасы Финляндияның су жолдары желісін күтіп-ұстауға жауапты. Финляндияның су жолдары жағалау бойындағы су жолдары мен Финляндияның ішкі су жолдарынан (өзендер, каналдар және көлдер) тұрады. Сайма каналы Сайма көлін және осы арқылы Финляндияның ішкі су жолдары жүйесінің көп бөлігін Виборг (Випури) қаласындағы Балтық теңізімен байланыстырады. Дегенмен, каналдың төменгі бөлігі қазір Ресейде орналасқан. Тасымал процесін жеңілдету үшін Финляндия каналдың ресейлік бөлігін Ресейден жалға алады (бұл келісімнің бастапқы нұсқасы КСРО-мен 1963 жылы жасалған). Ең ірі жалпы мақсаттағы порт – Хамина-Котка порты. Хельсинки порты жолаушылар айналымы бойынша ең қарбалас, сонымен қатар жүк тасымалы да маңызды. Жүк көлемі бойынша ең қарбалас бес порт: Хамина-Котка, Хельсинки, Раума, Килпилахти және Наантали. Мұзжарғыш кемелер қыс мезгілінде де 23 портты ашық ұстап тұрады. Ботния шығанағындағы порттарға жылына орташа алты ай мұзжарғыш кемелер қажет, ал Фин шығанағындағы порттарға үш ай мұзжарғыш кемелер қажет. Финляндия мен Эстония және Швеция арасында үнемі паром қатынасы бар. Балтық теңізі круиздік лайнерлері де Хельсинки портына үнемі келіп тұрады. Ішкі қатынастарда паромдар Финляндия аралдарын материкпен байланыстырады. Финляндияның жүк порттары Финляндияның өзінің қажеттіліктері үшін де, сондай-ақ Ресейге қайта тиеу үшін де жүк тасымалдайды.
port of Helsinki as well. In domestic service, ferries connect Finland's islands with the mainland. Finland's cargo ports
move freight both for Finland's own needs and for transshipment to Russia.
Су жолдары/каналдар
Финляндияның каналдары негізінен ішкі суларда орналасқан. Фин теңізінің каналдары көбінесе шағын қайық жүруге арналған. Су тасымалы тұрғысынан, каналдар салудың маңызды себебі – ағаш ағызу операциялары болған. Су шаруашылығы үшін каналдар, әсіресе, ағаштан су тарту және гидроэлектростанциялар салу үшін салынды. Похьяланьярви көлін төмендету және құрғату мақсатында Раутайоки өзенінің төмендігі каналдар арқылы тереңдетілді. Су жолдарының дамуын және каналдар құрылысын ілгерілету үшін 1981 жылы Финляндия Су Жолдары Қауымдастығы құрылды.