Кіріспе

Үстелдік ғылыми фантастика рөлдік ойыны

Метаморфоз Альфа – 1976 жылы жарық көрген ең алғашқы ғылыми фантастикалық рөлдік ойындардың бірі. Оны Джеймс М. Уорд жасады, ал бастапқыда «Dungeons & Dragons» баспасынан TSR шығарған.

Сипаттама

Түпнұсқа басылым ұрпақтарға арналған ғарыш кемесінде, «Варден» жұлдыз кемесінде өтеді, оны көптеген отарлаушылар мен экипаж мүшелерінің қаза болуына себеп болған белгісіз, құрылыс бұзған оқиға шапты. Кейіпкерлер өздері әлем деп санайтын кемедегі міндеттерін орындауы керек. Олар айналасындағы технологияны түсінбейді және көптеген мутацияланған жандарға кездеседі. Ойыншылар адам, мутацияланған адам, мутацияланған өсімдік немесе мутацияланған жандарды сомдай алады. «Дракон» журналындағы мақалалар бұл мүмкіндіктерді клондар мен роботтарды қоса, сондай-ақ кибернетикаға қатысты ережелермен кеңейтті. Ойыншылардың бес қасиеті бар: радиацияға төзімділік, психикалық төзімділік, ептілік, күш және дене құрылысы. Адамдардың алтыншы қасиеті – көшбасшылық әлеуеті, ал мутацияланған адамдар мен жандар физикалық және психикалық мутациялардың кездейсоқ санымен толықтырылады. «Метаморфоз Альфа» ұрыс ережелері «Dungeons & Dragons» (D&D) түпнұсқа басылымындағы ережелерге ұқсас. «Метаморфоз Альфа» – TSR өндірген «Gamma World» (1978) ойынының интеллектуалдық алғы тамыры. Көбінесе алғашқы ғылыми-фантастикалық RPG ретінде танылғанымен, ол Кен Сент-Андренің 1976 жылғы «Starfaring» ойынынан бұрын баспаға шығарылды.

Ғылыми фантастика ма, әлде ғылыми фантастика ма?

Метаморфоз Альфа супер ғылымға және ғылыми фантастика элементтеріне баса назар аударады (мұны 2006 жылы ойын авторы Джеймс М. Уорд растаған). Уорд бұл ойынның "қатаң ғылыми фантастика" емес екенін айтты. 1980 жылы TSR AD&D модулі S3: Expedition to the Barrier Peaks-ті жариялады. Модуль, TSR негізін қалаушы Гэри Гигакс айтқандай, Уорден сияқты ғарыш кемесінің (бірақ өзі Уорден емес) D&D әлемінде қалып қою идеясына негізделген. Модульдің кіріспесінде Гигакс бұл модульдің мақсаты – Метаморфоз Альфаны D&D оқырмандарына кеңінен таныстыру және ғылыми фантастика мен фантастиканы біріктірудің қалай жүзеге асырылатынын көрсету екенін жазады.

Шабыт

Ойынның авторы Джеймс М. Уорд ойынға алғашқы шабыт берген Брайан Олдисстің ғылыми фантастикалық романы "Non Stop" (сонымен қатар "Starship", 1958) болғанын айтты. Британдық RPG журналы "White Dwarf" 1-ші санында Иан Ливингстон ойын туралы рецензия жазып, Олдисс кемесінде "Метаморфоз Альфаны" ойнау үшін өзінің қосымша ережелерін жариялады. Дегенмен, ойынның 1941 жылы Роберт А. Хайнлайнның "Аспан жетімдері" романынан әсерленгені жиі айтылады. Джеймс М. Уорд 1973 жылғы канадалық "Жұлдыз жоғалды" телесериалымен таныс емес екенін, оның ұқсас идеяға негізделгенін және "Метаморфоз Альфа" осы сериалға негізделмегенін мәлімдеді.

Меншік және құқықтар

"Метаморфоз Альфа" атты туындының авторлық құқығы Джеймс М. Уордқа тиесілі болды. Уорд сонымен қатар бұрын "Dragon" журналында жарияланған "Метаморфоз Альфа" материалдарының барлық құқығына да ие болды. WardCo. (Уордтың баспа бизнесі) Стив Джексон ойындары және Судьялар Гильдиясы (Боб Бледсо ағаның мұрагерлері) тарапынан кейбір материалдарды орналастыруға және қайта жариялауға рұқсат алды. 2008 жылы Уорд, өзінің түпнұсқа ережелерінің және бұрын "Dragon" журналында жарияланған материалдардың лицензиясыз көшірмелерін орналастыратын сайттарды алып тастауды қоғамдық форумдар арқылы сұрады, себебі бұл оның авторлық құқығын бұзу болып табылады және ол сататын өнімдермен тікелей бәсекелесті. WardCo. компаниясының атынан сатылатын материалдардан басқа, "Метаморфоз Альфа" ережелерін және "Dragon" журналындағы "Метаморфоз Альфа" мақалаларын орналастыруға берілген барлық рұқсаттар ресми веб-сайттан басқа сайттарда күшін жойды. 2010 жылы Signal Fire Studios Hasbro-ның D&D 4-ші басылымына негізделген ойынның жаңа басылымын шығару құқығын алды. 2011 жылы Уорд "Метаморфоз Альфа" графикалық романын жасау бойынша келісімге келгенін хабарлады. Бұл келісім 2024 жылдың наурыз айында Джеймс Уорд қайтыс болғанға дейін жасалып, аяқталды.

Екінші басылым (1994)

1981 жылы Уорд ойынды "Метаморфоз Альфадан Омегаға" деп қайта жазу жоспарларын жариялады, бұл Gamma World ережелерінің 1-ші басылымына арналған қосымша болды. Gamma World қосымшасы ешқашан аяқталмады, бірақ 1994 жылы TSR Слэйд Хенсон жазған Amazing Engine жүйесіне арналған қосымша үшін "Метаморфоз Альфадан Омегаға" деген атауды пайдаланды.

Бесінші басылым (2016)

Metamorphosis Alpha 5th Edition Signal Fire Studios компаниясы шығарды. Бұл басылымда Уорд және Джейми Чемберстің материалдары кірген, ал System 26 ережелер жиынтығы қолданылады.

Қабылдау

The Space Gamer журналының 10-шы санында Роберт Р. Тейлор: «Ойын жоғары деңгейде және өте жақсы. MA-ны алғашқы рөлдік ойын сатып алуға қызығушылық танытқандарға ұсынуға болады, себебі ережелер ойыншыға өз кемесін құруға көмектесетін кеңестерге толы» деді. Джон Джексон «The Playboy Winner's Guide to Board Games» кітабында бұл ойынның мазмұны мен механикасы басқа TSR ғылыми-фантастикалық ойыны «Гамма әлеміне» ұқсас екенін, «мутацияға ұшыраған адамдар, жануарлар мен өсімдіктер, сондай-ақ у мен радиацияның екі қаупін» бөлісетінін атап өтті. Джексон материалды жақсы ұйымдастыру және қызықты картасы бар «Гамма әлемін» «Метаморфоз Альфадан» артық деп санайтын. Арес журналының тұңғыш санында ойын дизайнера Эрик Голдберг ойынның ауқымы тым шектеулі екенін айтты: «Метаморфоз: Альфа – ғарыштағы «Тұңғыштар мен Айдаһарлар». Өкінішке орай, керемет идеяны осы деңгейге дейін ғана созуға болады; бұл ұсыныс көптеген ойыншылардың санасында қабылдану үшін тым қиын». Голдберг ойынға 9 балдық шкала бойынша 3 бал берді. 1980 жылы жарық көрген «The Complete Book of Wargames» кітабында ойын дизайнера Джон Фримен: «Джеймс Уордтың «Метаморфоз Альфа» ойыны – «Тұңғыштар мен Айдаһарлар» ойынын жасаған адамдардың әрекеті, және болжауға болатындай, ол ата-аналық ойынның көптеген кемшіліктерін бөліседі. Ережелер жақсы құрастырылған, бірақ ойын өзін тым маңызды санап, кейбір жерлерде асыра сілтейді» деді. Фримен ойынға «Жарқын» деген жалпы баға берді, сонымен қатар: «Ойын – жасырылған «Тұңғыштар мен Айдаһарлар»; оны оңай «Зымырандар мен Мутанттар» деп атауға болады. Шыншыл фантазия ретінде, ол көптеген ойындардан нашар болмас еді. «Ғылыми фантастика» ретінде ол «Горго жұлдыздық соғысқа кездеседі» сияқты көрінеді» деді. 1990 жылы жарық көрген «Рольдік ойындар туралы толық нұсқаулық» кітабында ойын сыншысы Рик Сван: «Ғарыш кемесінің лабиринттерін зерттеу үңгір желісін немесе басқа да тұңғыш сияқты жабық кеңістікті шарлаумен бірдей» деп атады. Сван ойынға 4 балдық шкала бойынша 2,5 бал берді, ескі ойынның нағыз құндылығы коллекционерлік зат ретінде екенін айтты. Дэвид М. Эвальт «Диска мен адамдар» кітабында «Метаморфоз Альфа» ойынының «ғылыми фантастикалық әлемі бар алғашқы рөлдік ойын ретінде ерекшеленетінін» атап өтті. «Ойын Warden ғарыш кемесінде өтеді, оны ойыншылардың ата-бабалары салған; белгілі бір апаттан кейін олардың ұрпақтары кемеде аман қалады, бірақ оның технологиясын түсінбейді және тірі қалу үшін мутацияға ұшыраған жаратылыстармен күресуге мәжбүр». Metamorphosis Alpha 2007 жылы жарық көрген «Хобби ойындары: 100 үздік» кітабына қосылды. Ойын дизайнера Гэри Гигакс: «Метаморфоз Альфа – деңгейлерді өрлеу жүйесінен бас тартатын, бірақ ойыншыларға қоршаған орта туралы білімнен бастап, кейіпкерлердің пайдалы мутацияларына, үйренген дағдыларға және техникалық заттар мен жабдықтарды алуға дейін көптеген сыйақылар ұсынатын ойын. Бұдан әрі ол фантазияны ерекше және супер ғылыммен біріктіреді, бұл қиялы бар ойыншыларға тартымды. Metamorphosis Alpha – кез келген нұсқада – қиялды ынталандырады, өткір ойлауға шақырады және әдеттегі фантастика мен ғылыми фантастикадағы рөлдік ойындардың қалыптарын бұзады. Егер бұл оны ең жақсы хобби ойындарының бірі етпесе, онда не болатынын білмеймін» деді. 2023 жылы жарық көрген «Monsters, Aliens, and Holes in the Ground» кітабында RPG тарихшысы Стю Хорват бұл ойынның шын мәнінде ғылыми фантастика ма, әлде тағы бір фантастикалық RPG ма деп күмән келтірді, себебі ойын ортасы – 17 деңгейлі үңгір сияқты жабық кеңістік. «Ойыншылар кемені гексагон бойынша «дала» немесе инженерлік секторлардың тұңғыштарында шаршы бойынша зерттеуге мәжбүр, бәрі материалдық сыйақылар үшін. Мұндай экспедициялар D&D тәжірибесінің ядросы болып табылады және мен үшін бұл фантазиямен тығыз байланысты, тіпті лазерлік қарулар мен мутанттардың болуы да бұл байланысты жоймайды».

Басқа да ақпарат құралдарында

2004 жылы ешқашан шығарылмаған Metamorphosis Alpha монеталық ойынына қалып жасалды. Бұл қалып ақ, сары, көк, жасыл және қызыл түстердегі әртүрлі нұсқалары бар 10 монетадан тұрды. Қалып 2022 жылдың мамыр айында eBay арқылы жеке коллекционерге сатылды.

Starship Warden кемесіндегі оқиғаларды толықтай баяндайтын бірнеше кітап жарық көрді. 2017 жылы – Metamorphosis Alpha: Warden хроникалары, 1-том: Уорд пен автор Крейг Мартеллдің бірлесіп жазған әңгімелер жинағы. 2017 жылы – Metamorphosis Alpha: Starship Warden хроникалары, 2-том: Крейг Мартелл редакциялаған әңгімелер жинағы. Оған Джим Уордтың, сондай-ақ Алекс Бейтс, Крейг Дж. Брэйн, Боб Бринкман, Кристофер Кларк, Валери Эмерсон, Э. Ишервуд, Скотт Кинг, Стивен А. Ли, Крейг Мартелл, Скотт Мун, Билл Паттерсон, Стив Пик және Томас Р. Рок жазған әңгімелер кірді. Авторлардың үшеуі (Брэйн, Бринкман және Кларк) бұрын Джим Уордпен Metamorphosis Alpha жобаларында жұмыс істеген. 2019 жылы – Metamorphosis Alpha: Starship Warden хроникалары, 3-том: Крейг Мартелл редакциялаған әңгімелер жинағы. Оған Джим Уордтың, сондай-ақ Алекс Бейтс, Кристофер Кларк, Джеймс Дермонд, Валери Эмерсон, Брайан Хокинс, Стивен А. Ли, Крейг Мартелл, Скотт Маккинли, Стив Пик, Скотт Перри, Джин Рэйб және Натаниел Симс жазған әңгімелер кірді. 2019 жылы – Metamorphosis Alpha: Red is the Android: Джеймс М. Уорд пен Крейг Мартеллдің бірлескен романы, ол Finnur Starsign-нің қызыл андроидтарға қарсы күресін көрсетеді. 2024 жылы – Wolfoid: Уордтың әңгімелер жинағы. Оның ішіндегі тек аталы әңгіме ғана Metamorphosis Alpha тақырыбына арналған.