Кіріспе

Тар аудиторияға ақпарат тарату немесе маркетинг.

Тар ауқымды хабар тарату – бұл ақпаратты кең жұртшылыққа емес, белгілі бір мамандық иелерінен құралған тар аудиторияға тарату; ол жалпы хабар таратудың (broadcasting) қарама-қарсысы болып табылады. Бұл радио немесе подкаст, газет, теледидар, не осы цифрлық заманда интернет арқылы жарнамалау немесе бағдарламалар ұсынуға қатысты болуы мүмкін. "Мультикаст" термині кейде осы мағынада қолданылса да, қатаң айтқанда, ол қолданылатын технологияны, ал тар ауқымды хабар тарату – бизнес-модельді білдіреді. Тар ауқымды хабар тарату кейде ақы төлеп жазылған абоненттерге бағытталған, мысалы, кабельдік теледидарда.

Тарих және терминология

Тар аудио хабар таратудың дамуы кең ауқымды радио хабар таратудан туындады. 20 ғасырдың басында Чарльз Херрольд жалпы аудиторияға бағытталған радио хабар таратудан өзгеше, бір қабылдағышқа арналған радио хабарларын бөліп көрсетті. Merriam Webster сөздігі бұл сөздің алғаш рет 1932 жылы қолданылғанын хабарлайды. Содан кейін, компьютер ғалымы және қоғамдық хабар таратуды қолдаушы Дж. К. Р. Ликлайдердің арқасында "тар хабар тарату" термині кеңінен қолданысқа енді. Ол 1967 жылғы баяндамасында кішкентай, мамандандырылған аудиторияның қажеттіліктерін қанағаттандыруға бағытталған көптеген телеарналарды көздеді. "Осы жерде", - деді Ликлайдер, - "мен "тар хабар тарату" терминін енгізгім келеді, бұл терминді жалпыға арналған, біртұтас хабар тарату тәсілінен бас тартуды немесе оны жоюды атап көрсету үшін пайдаланамын". "Мультикаст" термині кейде осымен шатастырылып қолданылады, бірақ қатаң айтқанда, бұл қолданылған технологияны, ал тар хабар тарату – бизнес-модельді білдіреді. Тар хабар тарату кейде ақы төлеуші жазылушыларға бағытталған, мысалы, кабельдік теледидарда.

Теледидарда

1990 жылдардың басында, американдық теледидар әлі негізінен үш ірі телеарнаға (ABC, CBS және NBC) бағынышты болған кезде, ең үлкен жетістік – көптеген адамдарға арналған контентті насихаттау және жасау, ал аз аудиторияға қызығушылық тудыруы мүмкін жобалардан толығымен бас тарту саналды. Бұл негізінен теледидардың алғашқы жылдарында бәсекелестік аз болғандықтан болды. Дегенмен, тәуелсіз телеарналардың, кабельдік арналардың көбеюі және бейнекассеталардың сәттілігі артып, көрермендерге көбірек таңдау мүмкіндігі берген кезде жағдай өзгерді. Осылайша, бұрынғы бұқаралық бағытталған көзқарас, әрие, тар көзқарасқа қарай өзгере бастады. Кабельдік теледидардың пайда болуы көптеген өндірушілер мен бағдарламашыларға MTV сияқты, музыканы ұнататындар үшін арна ретінде басталган кішкентай аудиторияға бағытталуға мүмкіндік берді. Нароукастинг – бұқаралық аудиторияның жоқ екендігіне негізделген постмодернистік идея. Маркетинг сарапшылары мұндай контентке қол жеткізу нақты және анықталған болашақ тұтынушылар аудиториясына жол ашатындықтан, тар ауқымды медианы коммерциялық жарнама құралы ретінде жиі пайдаланады. Теория бойынша, мұндай бағдарламаларды көретін нақты демографиялық топтарды анықтау арқылы жарнама берушілер өз нарықтарын тиімдірек нысаналай алады. Алдын ала жазылған телебағдарламалар көбінесе таксилерде, автобустарда, лифттерде және кезекте тұрған адамдарға көрсетіледі. Мысалы, Лондонның қара таксилеріндегі Cabvision желісі такси жолаушыларына бағытталған жарнамамен араластырылған, шектеулі алдын ала жазылған телебағдарламаларды көрсетеді. Сату орнындағы жарнама – нароукастингтің бір түрі.

Саяси мақсаттар

Narrowcasting көбінесе белгілі бір саяси көзқарастағы аудиторияны мақсаттау үшін жиі қолданылады, мысалы, ойын-сауық индустриясының саяси сатирасы. Дональд Трамптың narrowcasting-ті де, broadcasting-ті де тиімді пайдаланғаны көп рет айтылды.

Басқа қолданыстар

Тар ауқымды тарату термині ақпаратты белгілі бір аудиторияға (жеке немесе қоғамдық) тарату үшін де қолданылуы мүмкін, бұл аудитория географиялық тұрғыдан шектеулі болады – мысалы, кеңсе қызметкерлері, әскери бөлімдер немесе конференцияға қатысушылар сияқты топтар. Мұндай жағдайда ақпаратты бір ортақ көзден жергілікті түрде тарату қажет. Мейманханалар, ауруханалар, мұражайлар және кеңселер өз қонақтары мен қызметкерлеріне қажетті ақпаратты көрсету үшін таркасты пайдаланады.

Интернет

Интернетте хабар тарату және таңдаулы хабар тарату үлгілері кездеседі. Соңғысына негізделген сайттар пайдаланушыдан тіркелгі тіркеп, мазмұнға қол жеткізу үшін кіруді талап етеді. Таңдаулы хабар тарату түрлі итермелеу технологияларын қолдануы мүмкін, олар ақпаратты тікелей жазылушыларға жібереді; электрондық пошта тізімдері, жазылушыларға электрондық хаттар жіберу – осының бір мысалы.

Оң

Бұл тар аудиторияға бағытталған таралымға қарай даму 1993 жылы Хамид Нафиси тарапынан талқыланды, ол осы өзгеріске Лос-Анджелесте ерекше назар аударды және мұндай тар аудиторияға арналған мазмұн әлеуметтік мәдениетке қалай әсер ететінін қарастырды. Мысалы, Таяу Шығыс телебағдарламаларының дамуымен, жалпы көрерменнің қызығуын тудырмаушылыққа түсетін мазмұнды жасауға және насихаттауға мүмкіндік туды. Бұл аз ұлт өкілдеріне телеарналарда өзін жақсырақ көрсетуге көмектесті.

Теріс

Тар ауқымды тарату, мәні бойынша, нақты адамдар тобына бағытталған, бұл топтар арасындағы жікке бөлінуге немесе тіпті қақтығысқа әкелуі мүмкін. Тар ауқымды тарату арқылы таратылатын саяси, әлеуметтік немесе басқа да идеологиялар қоғамға зиян келтіру қаупін тудырады.