Кіріспе

Берхану Нега (; 1958 жылы 6 желтоқсан күні туған) – эфиопиялық саясаткер, қазіргі Эфиопияның білім министрі. 2005 жылғы Эфиопияның жалпы сайлауында ол Аддис-Абеба қаласының сайланған мэрі болған. Ол "Радуга Эфиопия: Демократия және әлеуметтік әділдік қозғалысы" ұйымының негізін қалаушы төрағасы және "Бірлік және демократия үшін коалиция" (CUD) төрағасының орынбасары, сонымен қатар олардың сайлау науқанының бас стратегі болған. Ол сондай-ақ үкіметке қарсы көтерілісшіл топ – Ginbot 7-нің негізін қалаушысы және жетекшісі. 2018 жылдың ортасына дейін Эфиопия үкіметі оны террорист деп сақтаған.

Ерте өмір

Берхану 1958 жылдың 6 желтоқсанында Дебрезайтеде, белгілі кәсіпкер Ато Нега Боңгердің (қайтыс. 2021) және 12 баланың екіншісі Войзеро Абебех Вольдегиоргистің ұлы болып дүниеге келді. Ол Аддис-Абеба университетінде оқыды, онда бірінші курста оқыған кезінде биліктегі Дерг үкіметіне қарсы студенттік қозғалысқа қатысты. 1977 жылы үкімет саяси қарсыластарға шара қолданғанда, Берхану және басқа радикалды студент-белсенділер Эфиопияның солтүстігіндегі Асимба тауына қашты. Эфиопия халықтық революциялық партиясы (ЭХРП) ішіндегі жікке бөліністен кейін, ол ЭХРП ішіндегі кісі өлтіруді ашық сынағаны үшін қамауға алынды. Бірнеше айдан кейін оны ұстағандар босатып жіберді, ол Суданға өтіп, екі жыл тұрды, содан кейін АҚШ-та саяси пана сұрады. Ол Нью-Йорк штатының Нью-Пальц қаласындағы мемлекеттік университетінде экономика мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алып, Нью-Йорктегі New School for Social Research университетінде экономика ғылымдарының докторы болды. Осы кезеңде ол "Африка мүйізі" тақырыбындағы жылдық конференцияның ұйымдастырушыларының бірі болды, онда аталған суб-аймақтағы саяси, әлеуметтік және экономикалық жағдайлар талқыланып, талданды. Бес жылдан астам уақыт бойы ол Африканың осы бөлігіндегі жағдайға қызығушылық танытқан саяси лидерлер, саясатты талдаушылар және зерттеушілер арасындағы зияткерлік диалог үшін платформа болды.

2005 жылғы жалпы сайлау

2005 жылғы сайлау кезінде Берхану Мелес Зенавимен пікір алысты. Сайлаудан кейінгі саяси дағдарысқа қарамастан, қалалық кеңестегі 138 орынның 137-сін жеңіп алған CUD мүшелері 20 тамызда жиналып, Берхануды Аддис-Абебаның мэрі етіп сайлады. Дәрігер Адмасу Гебееху мен Әсефа Хабтевольд осы жиын кезінде қала әкімінің орынбасары және қалалық ассамблеяның төрағасы болып сайланды. Бірақ қазан айындағы наразылықтар Берханудың, CUD төрағасы Хайлу Шаулдың, профессор Месфин Вольдемариамның, БҰҰ-ның бұрынғы аға прокуроры доктор Якоб Хайле Мариамның және CUD-ның басқа да басшыларының, сондай-ақ бірнеше азаматтық құқық қорғаушылары мен тәуелсіз журналистердің тұтқындалуына әкелді. Олар геноцид және мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айып тағылды. Amnesty International және Еуропалық Одақ тұтқындарды саяси тұтқындар деп мойындады және оларды дереу және ешқандай шартсыз босатуды сұрады. Калити түрмесінде отырғанда Берхану "Енэтсанет Гох Сикэд" ("Азаттықтың шығысы") атты кітап жазып, шығарды. Кітаптың басылым бетінде көрсетілгендей, ол Уганданың Кампала қаласында MM Publisher баспасымен 2006 жылдың мамырында жарық көрді. Алайда, кітаптың нағыз жариялаушылары – Адис-Абебада орналасқан Alafa баспасымен ынтымақтасқан жас зиялылардың тобы болды. 600 беттен астам көлемдегі кітап өте танымал болды және алғашқы аптаның соңында 10 000-нан астам данасы сатылып, түгелдей таусылып, бағасы 5 есеге артқан қара нарық пайда болды. Сондықтан үкімет кітаппен ұсталған адамдарды мазақтауға, көліктерді тоқтатып, тексеруге кірісті, ал халық кітапты қара нарықта саудалап жүрді. Жергілікті баспагерлер кітапты басып шығарудан қорқып, сырттан қосымша даналар әкелінді.

Түрмеден шыққаннан кейін

2005 жылы Аддис-Абеба қалалық сайлауында, АҚШ-та болған кезде, Берхану бұрынғы партиясы үкімет тарапынан таратылғанын және жаңа саяси топ – «Гинбот 7» құрылғанын жариялады. Барлық жағынан қолдау көрсету арқылы азаматтық қарсылықты жүзеге асыру мақсатында құрылған «Гинбот 7» Эфиопия мен шетелде мыңдаған адамды өз қатарына тартты. Қазір «Гинбот 7» – Эфиопияда бостандық пен демократия үшін күресіп жатқан маңызды оппозициялық ұйымдардың бірі. Биліктегі үкімет 2009 жылдың 24 сәуірінде «Гинбот 7» мүшелері бастаған үкіметті құлатуға бағытталған төңкеріс әрекетіне тоқтау бергенін мәлімдеді және олардың құрамында болды деп санайтын 35 адамды тұтқындады. Тұтқындалғандардың арасында генерал Тефера Мамо, Берханудың туысы Гету Ворку және сол кезде елден қуылған танымал оппозициялық қайраткер Андргачев Цигенің 80 жастағы әкесі Циге Хабте Мариам болды. «Гинбот 7» бұл айыптаудың үкіметтің қарсыластарын заңсыз қызметтерге айыптап, оларды «көшпенді сотта» соттап, наразылық білдірушілерді толыққанды жою саясатының бір бөлігі екенін мәлімдеді. 2009 жылдың соңында Эфиопия соты Берхануды және тағы төрт адамды (олар да қалыс қалған күйде сотталды) өлім жазасына кесті, ал 33 адамды өмір бойына түрмеге кесті. Берхану 2015 жылдың көктемінде Бакнелл университетінің толық профессоры атанды. 2015 жылдың шілдесінде Берхану Эритреяға барып, Қызыл теңіз мемлекетінің ұзақ жылдар бойы басшысы болған Исаяс Афеверки үкіметінен көмек алып жүрген «бостандық күрескерлеріне» тұрақты қосылды. 2016 жылдың қаңтар айында ол АҚШ-қа оралып, өзінің жақтастарына жағдайды жеткізіп, ұйымы үшін қаражат жинады.

2018 жылғы реформа және Эфиопияға оралу

Әби Ахметтің премьер-министрлікке тағайындалуынан және оның нәтижесінде саяси жағдайдың ашылуынан (Ginbot 7 бас хатшысы Андргачев Цигедің жоғары деңгейде босатылуы да осының ішінде) кейін, Берхануға тағылған айыптар кең ауқымды, бір жақты кешірімнің бөлігі ретінде алынып тасталды және ол Эфиопияға оралып, бейбіт саяси оппозиция рөлін қайта басталды. 2019 жылдың мамыр айында Берханудың Ginbot 7 партиясы «Демократия және әділдік үшін біріккен» және «Көк партия» сияқты тағы алты консервативті ұлтшыл оппозициялық партиямен бірігіп, «Эфиопия азаматтары әлеуметтік әділдік үшін» (EZEMA) партиясын құрды, және Берхану оның төрағасы болып сайланды.

Білім министрлігі

2021 жылғы Эфиопиядағы жалпы сайлаудан кейін Премьер-министр Әби Ахмет басқаратын Даму партиясы үлкен жеңіске жетті. Осының нәтижесінде Премьер-министр Әби Ахмет жаңа үкімет құрды. Берхану Неганың партиясы – ЕЗЕМА 4 мандат жеңіп алды. Сайлау науқаны барысында берген уәдесіне сәйкес, Премьер-министр Әби сайлауға қатысқан оппозициялық партиялардың басшыларын үкімет құрамына қатысуға шақырды. 2021 жылдың 6 қазанында Премьер-министр Әби Ахмет Берхану Неганы Білім министрі етіп тағайындады. Сол күні Халық өкілдерінің палатасы оның тағайындалуын, сондай-ақ басқа министрлерді де бекітті. Бұрынғы Білім министрі Гетаун Мекуриядан Берхануға өкілеттік беру рәсімі 2021 жылдың 13 қазанында өтті.

Жеке өмір

Берхану 1989 жылы эфиопиялық-америкалық оптометрист, доктор Нардос Минассеге үйленді. Олардың екі баласы бар: Карнеги-Меллон университетін инженер мамандығы бойынша бітірген Ноа және Пенсильвания университеті мен Гарвард бизнес мектебін бітіріп, қазір қаржы саласында жұмыс істейтін Иясу. Оның отбасы Пенсильвания штатында тұрады, ал әйелі доктор Нардос сонда оптометриямен айналысады. Берхану "Арсенал" футбол клубының, "Кливленд Кавальерс" баскетбол командасының және "Филадельфия Иглз" американ футбол командасының жанкүйері.