Кіріспе
Перушоттам Дас Тандон (1 тамыз 1882 – 1 шілде 1962) – Үндістанның Уттар-Прадеш штатының Аллахабад қаласынан шыққан Үндістан азаттық күрескері. Ол Үндістанның бөлінуіне қарсы күресімен және хинди тіліне Үндістанның мемлекеттік тілі мәртебесін берудегі еңбегімен кеңінен танымал.
Purushottam Das Tandon (; 1 August 1882 – 1 July 1962) was a freedom fighter from Allahabad, Uttar Pradesh, India. He is widely remembered for his opposition to the partition of India, as well as efforts in achieving the Official Language of India status for Hindi.
Ерте өмір
Прушоттам Дас Тандон Аллахабад қаласында орта тапқа жататын хатри отбасында дүниеге келген. Заң және тарих салаларындағы білімін аяқтағаннан кейін 1906 жылы заңгерлік тәжірибесін бастады, ал 1908 жылы Теж Бахадур Сапрудың шәкірті ретінде Аллахабад жоғары сотының адвокатурасына қосылды. 1921 жылы қоғамдық қызметке толыққандай көңіл бөлгендіктен заңгерлік практикасын тоқтатты. Тандон мырза Гуалиордағы Виктория колледжінде хинди тілінен профессор болып жұмыс істеді.
Бостандық үшін күрес
Ол 1899 жылы студент кезінен бастап Үндістан Ұлттық Конгресінің мүшесі болды. 1906 жылы Аллахабадтан Бүкіл Үндістан Конгресі Комитетіне өкіл болды. 1919 жылы ол Жаллианвалабаг оқиғасын зерттеген Конгресс партиясы комитетімен байланысты болды. 1920-жылдары және 1930-жылдары ол ынтымақсыздық қозғалысына және тұз сатьяграхасына қатысқаны үшін тұтқындалды. Ол және Джавахарлал Неру 1931 жылы Лондондағы Дөңгелек үстел конференциясынан Мохандас К. Ганди оралмас бұрын тұтқындалғандардың арасында болды. Ол шаруалар қозғалысындағы еңбектерімен танымал болды және 1934 жылы Бихар провинциялық Шаруалар кеңесінің (Қисан Сабха) төрағасы болды. Ол сондай-ақ 1921 жылы Лала Ладжпат Рай құрған әлеуметтік қызмет ұйымы – Халыққа қызмет етушілер қоғамының (Хинди (ISO): Лока Севака Мандала) президенті болды. Ол 1937 жылдың 31 шілдесінен 1950 жылдың 10 тамызына дейін 13 жыл бойы қазіргі Уттар-Прадеш штатының Заң шығарушы Ассамблеясының спикері қызметін атқарды. 1946 жылы ол Үндістан Конституциялық Ассамблеясына сайланды. Ол Үндістанның көрнекті қайраткері болды.
Тәуелсіздік алғаннан кейінгі кезең
Ол 1948 жылы Паттабхи Ситарамайяға қарсы Конгресс партиясының президенті лауазымына талпыныс жасады, бірақ 1950 жылғы даулы және қиын сайлауда Ачарья Крипланиге қарсы сәтті сайланды, осылайша Нагпур сессиясын басқарды. Ол Нехрумен болған келіспеушіліктерге және сайлауда жеңіске жету үшін Нехрудың беделіне қажеттілік болғандықтан, Конгресс президенті лауазымынан көп ұзамай кетті. Нехру премьер-министр болып тұрғанда, 1951 және 1952 жылдары Конгресс төрағасы болды. Ол 1952 жылы Лок Сабхаға, ал 1956 жылы Раджа Сабхаға сайланды. Содан кейін нашар денсаулығына байланысты қоғамдық өмірден шеттетілді. 1961 жылы ол Үндістанның ең жоғары азаматтық наградасы – «Бхарат Ратна» орденімен марапатталды.
Діни төзімділік
Прушотам Дас Тандонның өмірінде көптеген даулы мәселелер мен қайшылықтар кездеседі. Ол индустар мен мұсылман мәдениеттерінің ұқсастығын баса көрсеткенімен, оны жұмсақ индус ұлтшыл көшбасшысы деп санайды. Рада Соами сектасымен байланысы болғанына қарамастан, ол мемлекеттік қызмет саласында діни идеалдарды Гандидей тиімді пайдалана алмады. Ол және К. Мунши діни үгіт-насихатқа және бір діннен екіншісіне өтуге қарсы болғандардың ішінде болды. Олар конституциялық құрылтайда діни сенімді өзгертуді конституцияда айыптауды қатысты түрде талап етті.
Үндістанның бөлінуіне қарсылық
1947 жылғы 12 маусымда Конгресс жұмыс комитеті жиналып, Үндістанның бөлінуін қабылдаған резолюцияны қабылдады. Осы шешім 14 маусымда АИКК-де бекітілген кезде, наразылық білдіргендердің бірі Тандон болды. Сол кезде ол: "Резолюцияны қабылдау – британдықтар мен Мұсылман лигасына толық мойынсұну болар еді. Жұмыс комитетінің мойындауы – әлсіздіктің мойындауы және үмітсіздікке берілгендіктің нәтижесі. Бөліну екі қауымның ешқайсысына да пайда әкелмейді – Пәкістандағы индуистер де, Үндістандағы мұсылмандар да қорқынышпен өмір сүреді" деді. Осылайша, ол Үндістанның бөлінуіне қарсы күресті.
Нехрумен қарым-қатынасы
Ол және Джавахарлал Нерудің арақатынасы бастапқыда жақсы болды; 1930 жылы Тандон бастаған «Салық жоқ» науқанын мақтаған Неру. 1940 жылдары олардың арасындағы келіспеушіліктер артты. Тандон билікке құмар емес деп есептелгенмен, оның Нерумен қарым-қатынасы жақсы болған жоқ және ол Сардар Валлабхай Пателдің қолдауында болған деп саналды. 1950 жылы Неру қолдаған деп саналған Ачарья Крипланиға қарсы Конгресс Төрағасы лауазымына сәтті сайлануы Неруді қиын жағдайға түсірді. Сол кезеңде партия мен үкімет арасындағы қарым-қатынас нашарлады. Содан кейін үкімет басшысы партия төрағасы болуы немесе кем дегенде, бұл лауазымға ыңғайлы кандидат болуы белгілі бір ережеге айналды. Бөліністен кейін Патель мен Неру Үндістанның мұсылман азшылығымен қалай қарым-қатынас жасау керек деген мәселеде келіспеушіліктер тудырды, әсіресе Пәкістанда индустарға қарсы зорлық-зомбылық күшейген кезде. Неру Үндістанның мұсылман азшылығының қауіпсіздігіне қатысты конституциялық міндеттемесі Пәкістанның индус азшылығына қалай қарауына байланысты емес деп мәлімдеді. Пателге жақын болған Тандон Нерумен бұл мәселеде келіспеді. Сондықтан Неру өзінің партиясының сайланған төрағасына қарсы ішкі саяси күрес бастады және партия ұйымын өзінің секуляризм идеясын қолдауға итермеледі. Кейіннен елдің премьер-министріне өз партиясының сайланған төрағасы қарсы бола алмайтыны анық болды және Тандон Неруге жол беру үшін Конгресс төрағасы лауазымынан кетті. Тандон 1950 жылы төраға болып сайланды, ал кейін Неру 1951 және 1952 жылдары екі рет сайланды.
Хинди тіліне қолдау көрсету
Ганди және басқа да көшбасшылар хинди мен урдудың қосылысынан құралған хиндустани тілін мемлекеттік тіл ретінде қабылдауды жақтағанымен, ол деванагари әрпін қолдануға және урду әрпін, сондай-ақ араб-парсы түбірлі сөздерді қабылдамауға талап қойды. Бұл оның Нехру тарапынан саяси реакционер деп аталуына әкелді. Тілді санскриттендіруге, яғни оны ресмилендіруге қатысты көзқарасы да әңгімеге толы болды. Оның деванагари әрпіндегі сандарды халықаралық жүйеден артық таңдауы және Конституциялық жиналыста хинди тілін мемлекеттік тіл ретінде қабылдау мәселесі бойынша болған пікір таластары дравидтік көшбасшыларды наразылыққа толтырды.
Анекдоттар
Спикер бейтарап болуға тиіс, сондықтан спикерлер әдетте партиялық жиналыстарға қатыспайды. Бірақ Тандон партиялық жиналыстарға белсенді қатысып тұратын, себебі ол оларды бөлек-бөлек қарастыра алатынын және ешқандай мәселе туындамайтынын білді. Палата төрінде осы тұрысы туралы сұрақ қойылғанда, ол палата мүшелерінің бірі сенімсіздік білдірсе, өзі қызметтен бас тартатынын айтты. Ешбір мүше бұл мәселені көтерген жоқ. Ахимсаға берілген адам болғандықтан, былғарыдан аулақ болу үшін резеңке табандарды кие бастады. Раджарши Пурушоттам Дас Тандон сол кезде парламент мүшесі еді. Бір күні ол Парламент кеңсесінен жалақысын алуға келгенде, кеңсе қызметкерінен ақшаны тікелей "Халыққа қызмет ету қорына" аударуды сұрады. Ондағы қызметкерлер оның жомарттығына қуанды. Жанында тұрған әріптесінің бірі: "Сенің айлық толықсымаң бірнеше жүз рупия ғана. Ал сен оның бәрін қоғамдық игілікке жұмсайсың ба?" деді. Сонда Тандон мырза қарапайымдылықпен: "Көріп тұрсың, менің жеті ұлым бар, олардың барлығы отбасын асырауға жеткілікті табыс табады, әрқайсысы маған айына жүз рупия жібереді. Мен олардан үш-төрт жүз рупия ғана жұмсаймын, ал қалғанын қайырымдылыққа жұмсаймын. Парламент мүшесі ретіндегі бұл жәрдемақы маған сияқты адамға артық. Неге мен оны өзім үшін немесе отбасым үшін жинауым керек?" деді. Осы табиғи қарапайымдылығы мен жеке мүдделерден бас тартуының арқасында оны "Раджариши" деп атады. Махатма Ганди оны сүйіспеншілікпен Раджариши деп атаған.