Кіріспе

Қатты дененің екінші бір қатты дененің үстінен қозғалғанда қалдыратын із. Сырғанау іздері – қатты дененің қозғалуынан қалған көрінетін белгі және криминалистика мен сот-техникалық сараптамада маңызды дәлел болып табылады. Жолдағы шиналардың сырғанауынан пайда болатын іздер көлік дөңгелегінің айналуын тоқтатып, жол бетімен сырғанағанда немесе бұрлы-қарлы айналғанда пайда болады. Соқтығысу немесе оқиға алдындағы көліктің ең жоғары және ең төменгі жылдамдығын анықтау үшін сырғанау іздерін талдауға болады. Жолдағы қара мұз немесе дизель майының қалдықтары да сырғанауға себеп болуы мүмкін, бірақ олар із қалдырмауы да мүмкін.

Сипаттамалары

Жылжыған іздер "үдеу іздеріне" бөлінеді, егер қозғалтқыш шина бере алатын қуаттан артық күш берсе; "тоқтату іздері", егер тежегіштер "құлыптап", шинаның сырғанауына себеп болса; немесе "беткейлік іздер", егер шина бүйірге қарай сырғанаса. Әрбір жылжыған іздің ерекше белгілері болады, және тәжірибелі апатты жағдайды зерттеуші немесе сот-медициналық инженер шина қалдырған іздерді қарастырып, көліктің не істегенін анықтай алады. Жолдың әртүрлі жабындары әртүрлі жылжыған іздерді тудырады, олар кейде сырғанақ іздері немесе дөңгелек іздері деп те аталады. Асфальт жабынды жолдарда жылжыған іздер көбінесе асфальттағы битум майларының тежеу немесе үдеу кезінде үйкелістен қызып, бетке көтерілуінен пайда болады, нәтижесінде қара іздер қалады. Егер іздер өте қара болса және жол көліктік қозғалысы аз болса, мұндай іздер асфальтта бірнеше ай, тіпті бір-екі жылға дейін сақталуы мүмкін. Бетон сияқты басқа жабындарда іздер жол бетіне шина құрамының жиналуынан пайда болады. Мұндай жылжыған іздер әуежай ұшу-қону жолақтарына тән, оларды ұшу-қону жолағының үйкеліс коэффициентін төмендететін жиналған қоқыстарды жою үшін мерзімді түрде тазалау қажет. Бұл іздердің беріктігі жолдың пайдалануына, шина құрамына, ауа райына және жолдың тазалу жиілігіне байланысты. Тоқтату іздері автомобильде ABS бар-жоққа байланысты өзгереді. Егер ABS болмаса, екі сызық пайда болады. Сыртқы жағындағы қара іздер алдыңғы дөңгелектерден, ал артқы дөңгелектер жұқарақ іздер қалдырады. Бұл күш дөңгелектердің конус тәрізді пішінге енуіне себеп болады. Бұл жануарларға да қатысты болуы мүмкін, егер олар қышыманы немесе бітелуді жеңілдету үшін еденге сырғанаса (немесе жылжыса), нәтижесінде нәжіс іздері қалады.