Кіріспе

Американдық педагог (1855–1902)

Элис Фриман Палмер (туған есімі Элис Эльвира Фриман; 21 ақпан 1855 – 6 желтоқсан 1902) – американдық педагог. Элис Фриман атымен ол 1881 жылдан 1887 жылға дейін Велсли колледжінің президенті болды, кейін Гарвард профессоры Джордж Герберт Палмерге үйлену үшін қызметтен кетті. 1892 жылдан 1895 жылға дейін ол жаңадан құрылған Чикаго университетіндегі әйелдер деканы болды. Ол әйелдердің жоғары білім алуын қолдады, олардың колледжге түсу мүмкіндіктерін жақсарту үшін колледжге дайындық, қаржылық қолдау, қоғамдық лекциялар және көптеген білім беру ұйымдарындағы қатысуы арқылы жандандырды. Ол Колледж бітірушілер қауымдастығының (Association of Collegiate Alumnae) негізін қалаушы және президенті болды, кейін ол Америка Университет әйелдер қауымдастығы (American Association of University Women) болып өзгерді. Ол Ұлы американдықтардың Даңқ залына енгізілді. Ол әйелдердің жоғары білім алуын қажет деп есептеді, өйткені егер олар өзін-өзі асырауға мұқтаж болса, олар үшін қажетті дағдыларға ие болады. Ол 19 ғасырдың «Жаңа әйелінің» (New Woman) бейнесі ретінде танылады.

Ерте өмір

Элис Эльвира Фримен Нью-Йорк штатының Коулсвилл қаласында Элизабет Жозефина Хигли мен Джеймс Уоррен Фрименнің төрт баласының ең үлкені ретінде дүниеге келді. Ол әкесінен "адамгершілік сұлулығын", сондай-ақ бойының ұзындығы мен шашының қызыл реңін мұра еткен. Палмер бала кезінде анасымен тығыз байланыста болды, себебі анасы оны туғанда он жеті жаста болған, сонымен қатар кіші туындарына күтім жасау және шаруашылық жұмыстарын атқару бойынша ортақ жауапкершіліктері болды. Элизабет балалар мен әйелдердің құқықтары мен денсаулық сақтауды, сондай-ақ тыйым салу қозғалысын қолдады. Оның әкесі, бастапқы жылдары фермер болған, реформалық қозғалыстар арқылы емес, тікелей адамдардың өміріне өзгеріс енгізуге ұмтылды және білім мен ғылымға деген қызығушылығын қызымен бөлісті. Оның ата-анасы екеуі де Нью-Йорк штатының оңтүстігіндегі Сусквеханна аңғарында ерте қоныстанған және ірі жер иелері болған. Олар шаруашылық және ағаш өңдеумен айналысты. Үш жасында ол өздігінен оқуға үйреніп, өмір бойы дауыстап оқудан ләззат алуын дамытты. 1861 жылы әкесі Олбани медицина мектебіне түсіп, 1864 жылы бітірді, бұл оның анасына әкесі болмағанда шаруашылықты басқаруға қосымша жүктеме салды. Сол кезде ол ауылдық мектепке қатысты. Ол қайтып келгеннен кейін, ол алты жаста болғанда, отбасы Нью-Йорк штатының Виндзор қаласындағы жалға алынған үйге көшіп, әкесі қалада медициналық практика ашты. Он жасында ол туған қаласындағы Виндзор академиясына баруын бастады. Ол Йель университетінің студенті Томас Барклеймен туған қаласында танысты, ол оқу ақысын төлеу үшін мұғалім болып жұмыс істеді. Ол оның білімге деген құштарлығын оятып, оған кеңесші болды. Олар жақын дос болып, 14 жасында кездесуге келісті, бірақ 1871 жылдың ақпанында бұл келісім бұзылды. Ол "білім алуға және қалыпты мінез-құлықты қалыптастыруға табиғатының күштерімен ынталы, амбициялық студент" деп сипатталды. Палмер өңдемелері мен аймақтық дебаттардағы өнер көрсетуі үшін жүлделер жеңіп алды. Ол Анна Элизабет Дикинсонның лекциясынан шабыттанып, қоғамдық қызметке қатысты, колледжге түсу үшін жинаған ақшасының бір бөлігін қайырымдылыққа берді, оның қысқы пальтосы жоқ кезде. Академиядағы соңғы жылы ол Пресвитериан шіркеуіне мүше болды, бұл оның күтілген әрекеті болды және жеке сенімінің көрінісі болды. Биограф Рут Биргитта Андерсон Бордин Палмердің Барклеймен болған қарым-қатынасы, оратор Анна Дикинсонның ықпалы және отбасының қаржылық тұрақсыздығынан туған қажеттіліктердің салдарынан колледж білімі алуға ұмтылғанын болжайды. Палмер кейінірек жоғары білім алудың "қыздың өмірін сақтайтын сақтандыру" екенін айтты, егер оған қаржылық тұрғыдан өзін қамтамасыз ету қажет болса. Оның ата-анасы бір ғана баласын, ұлын колледжге жіберуге қаржылық мүмкіндігі болмады. Сондықтан олар Палмердің ағасы және басқа туыстарының да колледжге баруы үшін қаржылық қолдау көрсету шартымен қаржыландыруға көмектесуге келісті.

Білім

1870 жылы Мичиган университеті әйелдерді қабылдауға бастады. Палмер 1872 жылы Мичиган университетіне, сол кездегі елдегі ең ірі университет, емтихан тапсырды және кейбір пәндер бойынша жетіспеушіліктері болғаны анықталды. Ол университеттің президенті және тіркеушісі Джеймс Б. Ангелге жақсы әсер қалдырды. Ол екінші курсқа дейін қажетті пәндерді оқып бітіру шартымен қабылданды, және ол оны оқудың екінші жылына дейін орындады. Джеймс 1873 жылы тәуекелді кеніш ісіне инвестиция жасады, бірақ ол сәтсіз аяқталып, фермасы мен мүлкін жоғалтты. Ол Палмерден үйге қайтуын өтінді. Бірақ, профессорларының көмегімен, ол Иллинойс штатының Оттава қаласында грек және латын тілінен сабақ беруші болып жұмысқа орналасты. Осы келісім бойынша, оған үшінші курс студенті ретінде оқуын жалғастыруға рұқсат берілді. Ол сол кезден бастап өзін-өзі қамтамасыз етіп қана қоймай, қаржылық тәуелсіздікке де қол жеткізді. Палмер курста бірінші орынды иеленді және Студенттердің Христиандық қауымдастығының мүшесі болды. 1876 жылы диплом беру салтанатында ол «Ғылым мен поэзия арасындағы қақтығыс» тақырыбында сөз сөйледі.

Алғашқы жылдар

Мичиган университетін бітіргеннен кейін ол Висконсин штатының Женева қаласындағы жеке пансионда бір оқу жылы сабақ берді. 1877 жылдан бастап ол Мичиган штатының Шығыс Сагинау қаласындағы орта мектеп директоры қызметін атқарды. Оның әкесі 1877 жылы банкрот болды, ал Элис оның қарыздарын өтеуді өз мойнына алып, отбасын Сагинауға жалға алынған үйге көшірді, ол үй оның директорылық қызметінен алған жалақысымен және анасының пансион қызметінен түскен табысымен төленді. Оның әкесі қалада сәтті айналған тәжірибе құрды. Ол 19 жасынан бері тынымсыз жұмыс істегендіктен денсаулығы нашарлай бастады.

Уэлсли колледжі

Велсли колледжінің негізін қалаушы Генри Фаул Дюрант Палмерге колледжде үш рет оқытушылық қызметке ұсыныс жасады, біріншісі математикадан, содан кейін грек тілінен. Апасының ауыр сырқатының себебінен ол бұл ұсыныстарды қабылдамады. 1879 жылы ол тарихты оқыту үшін үшінші профессорлық ұсынысты қабылдады. Сол жылдың өзінде оның кіші әпкесі Эстель ауырып қайтыс болды. 1881 жылдың қазан айында ол Велслидің міндетті президенті болып тағайындалды. Дюрант қайтыс болған кезде Палмер 26 жасында колледж президенті болып сайланды, бұрынғы президент, ұлттық деңгейде танымал колледждің басшысы болған Ада Ховардты алмастырды. Палмер Велслидегі академиялық бағдарламаны жақсартты. Палмер «бастапқыда христиандық тұрмыстық өмірге бағытталған мектепті елдегі әйелдерге арналған жетекші колледждердің біріне айналдырды». Ол академиялық оқу жоспарын жетілдірді, мектепке қабылдау стандарттарын көтерді, колледжге дейінгі дайындық үшін 15 «дайындау мектебін» құрды және беделді оқытушыларды тартты. Ол білім әйелдің әйелдігіне немесе денсаулығына зиян келтіреді деген басым пікірге қарсы, білімді әйелдің беделін жақсартты. Ол енгізген «коттедж жүйесі» оқытушылар мен студенттерді шағын үйлерде біріктірді. Ол жеке өзі студенттермен және қызметкерлермен тікелей байланыста болды, ал оған жақын адамдар оған «Принцесса» деген құрметті лақап ат берді. Президенттік қызметін атқару кезеңінде ол «өкпесі әлсіздігінен» ауыр сырқатқа шалдықты және оған өмір сүруге алты ай ғана қалды дегенді естіді. Оған оңтүстік Францияға барып емделуге кеңес берілді. 1887 жылдың маусым айында ол Велслиден зейнеткерлікке шықты. Палмер 1882 жылы Мичиган университетінен құрметті философия докторы (Ph.D.) және 1887 жылы Колумбия университетінен құрметті әдебиет докторы (L.H.D.) дәрежесін алды.

Қоғамдық спикер және адвокаты

Ол әйелдердің жоғары білімін және білімді әйелдердің бейнесін дамытудың пионері болды. Ұлттық тұлға ретінде ол өзін «Жаңа әйел» ретінде көрсетті, және әсіресе Бостонда «қадірлі, қаржылық тәуелсіз, әйелдер білімін дамытуға арналған, табысты академиялық әйел» ретінде танылды. Ол журналдарда және жаңалықтарда жарияланды, сондай-ақ көпшілік алдында сөйлеуге шақырылды. Уэлслиден зейнеткерлікке шыққаннан кейін, ол ірі журналдарға мақалалар жазды. 1881 жылы Палмер Колледж бітірушілер қауымдастығын (Association of Collegiate Alumnae) құрды, ол кейін Америка Университет әйелдер қауымдастығына (American Association of University Women) айналды. Ол 1885 жылдан 1887 жылға дейін және 1889 жылдан 1890 жылға дейін оның президенті қызметін атқарды. 1887 жылдан 1889 жылға дейін Палмер әйелдердің жоғары білімі туралы лекциялар оқыды. Чикаго университетінде жұмыс істегеннен кейін, ол лекция оқып, әйелдер білімін қолдады. Ол Массачусетс штатының білім беру кеңесіне мүше болып тағайындалды. Палмер көптеген ұйымдардың мүшесі болды және білім беру мәселелерін шешуге жұмыс істеді. Бір колледждің мүшесі қызметінен, түсіне байланысты жас әйелге оқуға рұқсат бермегенін білгеннен кейін, ол қанағаттанбады. Палмер отставкаға кеткеннен кейін мектеп өз саясатын өзгертті. 1893 жылы Чикагодағы Дүниежүзілік көрме үшін Әйелдер үйін ұйымдастыруға көмектесті. Палмер 1895 жылы Юнион колледжі мен Висконсин университетінен құрметті докторлық диплом (L.L.D.) алды. Ол 1889 жылдан 1902 жылға дейін Массачусетс штатының білім беру кеңесінің мүшесі болды. 1891 жылдан 1901 жылға дейін ол Бостондағы Әйелдер білім беру қауымдастығының президенті болды. Ол Колледж бітірушілер қауымдастығының бас хатшысы, Әйелдердің ғылыми зерттеулерін ілгерілету қауымдастығының бас атқарушы директорларының бірі және Испаниядағы Халықаралық қыздар институтының президенті болды.

Чикаго университеті

1892 жылы Палмер жаңа Чикаго университетінің президенті жасаған ұсынысты қабылдады, ол әйелдер бөлімінің немесе колледждер мен аспирантураның қалыптасқан емес деканы лауазымы болды. Оның күйеуіне де лауазым ұсынылған, бірақ ол Кембриджде қалуды жөн көрді. Ол оқу жылының үштен бір бөлігін қалыптасу үшін міндетті түрде болуы керек еді. Оның кеңсесінің мақсаты студенттерге білім беру жолын жоспарлауға және университет пен оның студенттері арасында әлеуметтік байланыс орнатуға көмектесу болды. Әйелдер бөлімінің деканы қызметін атқарган кезінде ол мектептегі қыз студенттердің үлесін 24%-дан 48%-ға дейін екі есеге арттырды, бұл басым көпшілігі ер адамдардан тұратын факультет мүшелерінің наразылығын тудырды. Факультет пен қызметкерлердің реакциясы оны көңілсіздікке түсірді, сондықтан ол 1895 жылы лауазымынан кетті.

Жеке өмір

Мичиган университетінде оқып жүргенде және мансабын бастаған кезде оның көптеген күйеуге талапкерлері болды, бірақ ол мансабында орнығып, жайлы табысқа ие болғанша некеге тұруды күтті. Палмерді «Жаңа әйел» бейнесінің символы ретінде де қарастырды, сондықтан кейбір адамдар оның тәуелсіз, отбасы құрмаған әйел болып қалуына разы болды. Уэлслиде оқығанда ол Гарвард университетінде сабақ берген болашақ күйеуі Джордж Герберт Палмермен танысты. Ол Джорджқа тұрмысқа шығуға келісіп, 1887 жылғы маусымда Уэлсли колледжіндегі қызметінен, денсаулығының нашарлауына байланысты, қанағаттанды. Онда туберкулездің алғашқы белгілері байқалды және ол шаршап құлады. Оның жаңа күйеуі де оның университетті жақсартуға үлкен үлес қосқанын мойындады. Ол денсаулығын қалпына келтіру үшін демалысқа шықты. Элис пен Джордж 1887 жылғы 23 желтоқсанда үйленді, содан кейін ол әйелдердің жоғары білімі туралы көпшілік алдында лекция оқуға кірісті. Олардың некесі – өзара түсіністік пен сыйластыққа негізделген одақ болды. Екеуі де жеке мансаптарын қуа берді, ал Джордж, әсіресе Элис Иллинойс университетінде жұмыс істеген кезде, үй шаруашылығын жүргізуге көмектесті. Жазда күйеуінің Массачусетс штатындағы Боксфордтағы үйінде болғанда, ол айналасымен танысып, тігін тікті, құстарды бақылады және фотографиямен айналысты. Джорджтың үш демалысы барысында олар Еуропаға ұзақ сапарлар жасады, сүйікті қалаларында тұрып, ауылды велосипедпен аралап көрді. Ол көптеген әдемі өлеңдер жазды, олардың кейбіреулерін «Алиса Фриман Палмердің өмірі» және «Неке циклі» кітаптарында кездестіруге болады. 1901 жылы ол «Қандай тәтті және тыныш орын» (қасиетті ән) гимнін жазды. 1902 жылғы желтоқсанда, Палмерлер Парижде демалыста болғанда, ол ішек бітелуін жою үшін операция жасау қажет болған ауырсынуларға шағымданды.

Өлім

Операциядан кейін қалпына келген кезде Элис Палмер жүрек талмасынан қайтыс болды. Оның өмірі 1903 жылы Гарвард университетінде өткен жоралықта еске алынды, онда ол жақсы білген колледж президенттері және академиядағы басқа да көрнекті тұлғалар қатысты. Оның күйеуі Джордж оның күлін 1909 жылға дейін сақтап, содан кейін мүсінші Дэниел Честер Френч Уэлсли колледжінің Хоутон капелласында ескерткіш орнатты. Оның тілегі бойынша, Джорджтың күлін 1933 жылы әйелінің қасына жерледі.

Өлімнен кейінгі марапаттар

Элис Фриман Палмер институты, көбінесе Палмер мемориалдық институты деп аталады, 1902 жылы Солтүстік Каролина штатының Седалия қаласында афроамерикалық студенттер үшін Шарлотта Хокинс Браун құрды. Палмер оның біліміне демеушілік жасап, оны қолдады. Браун Палмерді қайтыс болғанға дейін, мектепке қаржы жинаған кезде көрген. Ол желтоқсанда қайтыс болған Палмердің құрметіне аталды. 1922 жылы мектеп Алис Фримен ғимаратын салды, онда аудитория, кітапхана, сыныптар мен кеңселер орналасқан. Бұған қоса, ол өнер шедеврлерінің көшірмелерінен тұратын жинақ құрды, бұл Оңтүстіктегі афроамерикалық студенттерге арналған алғашқы мектеп болды. 1971 жылы өрт шығып, ғимарат қирады. 1908 жылы Палмердің естелігінде AAUW-де әйелдердің колледждерге қатысуына, зерттеулер жүргізуіне және диссертациялар жазуына көмектесу үшін алғашқы қаржылық қор құрылды. 1920 жылы Алис Фриман Палмер Ұлы американдықтардың Даңқ залына сайланды. 1921 жылы Уиттиер колледжінде жаңа әйелдер әдеби қоғамына оның есімі берілді. Колледждің мақсаты – әйелдердің әдеби қоғамын құру және Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында жойылған осындай ұйымдарды Уиттиер колледжіне қайтару болды. Фуллертон ЖШС-ге ауысқан Джессамин Уэст және оның достары 19-ғасырдың соңында әйелдер үшін жоғары білімді ынтамен қолдағандығы үшін осы ұйымды Элис Фриман Палмердің есімімен атау үшін көп ізденіс жасады. Бастапқы жылдары Палмер қоғамы – колледждер аралық қоғам болды, ол мектептің қарсыласы Оксидентал колледжімен бірге пьесаларды оқыды және қойды. Бүгінде Палмер қоғамының мақсаты әлі де «америкалық әйелдіктің ең жоғары идеалдарын қанағаттандыру» болып табылады.