Кіріспе

Яһудалық раввин (1877-1948) Джуда Леон Магнес (5 шілде 1877 - 27 қазан 1948) - АҚШ-та және Палестинада реформалық раввин. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі пацифистік қозғалыстың көшбасшысы, Палестинадағы екі ұлтты еврей араб мемлекетінің адвокаты және ХХ ғасырдағы американдық реформалық иудаизмнің ең танымал дауыстарының бірі ретінде есте қалады. Магнес Иерусалим еврей университетінің (1925) бірінші канцлері, кейіннен оның президенті (1935-1948) болды.

Нью-Йорк

Америкада ол өзінің кәсіби өмірінің көп бөлігін Нью-Йоркте өткізді, онда ол 1906 жылы Америка еврей комитетінің құрылуына көмектесті. Магнес сондай-ақ қаладағы еврей қауымын ұйымдастырудың ең ықпалды күштерінің бірі болды, ол 1908 жылдан 1922 жылға дейін оның президенті болды. Кехилла еврей мәдениетінің, дінінің, білім беруінің және еңбек мәселелерінің аспектілерін бақылады, сонымен қатар Американың неміс және Шығыс Еуропалық еврей қауымдастықтарын біріктіруге көмектесті. Ол сондай-ақ 1912 жылдан 1920 жылға дейін Иудаизмнің дамуы үшін қоғамның президенті болды. Реформашы раввин ретінде Магнестің мақтаған діни көзқарастары жалпыға танымал болған жоқ. Магнес өз замандастарының аса ассимиляциялық бейімділігінен қорыққандықтан, иудаизмге дәстүрлі көзқараспен қарауға талпынды. Магнес 1910 жылы Нью-Йорк қаласындағы Емануэль қауымында Құтқарылу мейрамына арналған уағыз айтты. Онда ол реформалау рәсіміндегі өзгерістерді дәстүрлі иудаизм элементтерін қосу үшін қолдады. Ол қауымның жас мүшелері басқа діндерден руханилықты іздеуге итермеленіп, қауымның Емануэль қауымында қол жеткізе алмайтынына алаңдаушылығын білдірді. Ол Бар-мицва рәсімін қалпына келтіруді жақтады және дәстүрлі дұға кітабына оралуды жақтап, Одақтық дұға кітабын сынға алды. Осы мәселе бойынша келіспеушілік оны сол жылы Емануэль қауымынан кетуге мәжбүр етті. 1911-12 жылдары Б'най Ешурун консервативті қауымының раввині болды.

Кехилла

Нью-Йоркте ол еврей қауымдастықтарын біріктіруді міндет етті. 1880 жылы қалада 50 000-ға жуық еврейлер болды, олардың көпшілігі неміс тектес. 1900 жылы мұнда шамамен бір миллион яһуди болды, олардың көпшілігі қазіргі Польша, Венгрия, Румыния, Беларусь және Украинадан келді, бұл оны Еуропа мен Ресей империясынан тыс ең үлкен яһуди халқы етті. 1908 жылы 11 қазанда ол еврей ұйымдарының конференциясына төрағалық етті, оған шақыруларға ағылшын және идиш тілдерінде еңбек көшбасшысы Джозеф Барондесс және судья Отто А. Розальский қол қойды. Конференция өкілдік етуші қауымның құрылуына рұқсат берді, Кехилла, және Магнеске атқарушы комитет тағайындау өкілеттігін берді. 25 адамнан тұратын комитетке профессор Соломон Шектер мен Джозеф Сильверман кірді. Олар 1909 жылдың ақпан айында құрылтайшы қауым құру үшін конгресс шақырды. Екі жүз жиырма екі ұйым жауап берді, оның ішінде 74 синагога және 42 өзара пайда қоғамдары, сол кезде қалада болған 3500 еврей ұйымының ішінде. Кехилланың мақсаты: "Шығыс Еуропа мен Батыс Еуропа, шетелдіктер мен жергілікті тұрғындар, қаладағы және қаладағы еврейлер, байлар мен кедейлер арасындағы жеккөрушілікті жою және бізді еврейлердің ортақ тарихы бар және ортақ үміттері бар бір халық екенін түсіндіру". Комитет бірнеше кеңестер немесе бюролар құрды: Білім (1910), Әлеуметтік мораль (1912), Өнеркәсіп (1914) және Филантропиялық зерттеулер (1916). Білім беру бюросының бірінші хатшысы Генриетта Шолд болды. Мордехай Капланның бір баяндамасында мектеп жасындағы 200 мыңдай еврей баласының 50 мыңнан астамы ғана еврей білімінің қандай да бір түрін алған екені айтылған. 1916 жылға қарай Бюро 200 мектепті, 600 мұғалімді және 35 000 оқушыны басқаратын немесе бақылаған. Қаржыландыру Джекоб Шифф, Феликс М. Варбург және Луис Маршалл сияқты Нью-Йорктің бай яһудилеріне байланысты болды, олар қыздардың білім алуына қаражат бөлді. Бюроның атауы кейіннен Нью-Йорк еврей білім беру комитеті болып өзгерді. Магнес сонымен қатар ақ құл саудасы мен еврейлердің астындағы дүниесін тергеген Әлеуметтік мораль бюросымен тығыз байланысты болды. Оның жұмысы еуропалық жасөспірімдер арасында қылмыстылықты 30% -дан 14 пайызға дейін азайтуға жауапты. Өнеркәсіп бюросында ол мехтерлер саудасының конференциясының төрағасы болды.

Америкалық еврейлік бірлескен тарату комитеті

1914 жылдың соңында Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Магнес Палестинадағы еврей халқына қаражат жинаумен айналысты. Келесі жылы Шығыс майданындағы соғыспен бірге одан да үлкен дағдарыс туындады, ол Еврейлер қонысының аумағын қиратты. Магнес барлық күш-жігерін осы мәселеге арнады. Ол ең алдымен апатқа қарсы күресу үшін құрылған үш органды үйлестіруді қолға алды. Бұл - Кехилла мен Американдық еврей комитетімен байланысты Американдық еврейлік көмек комитеті, православие қауымдастығынан Орталық көмек комитеті және еңбек ұйымдары құрған Халықтың көмек комитеті. Нәтижесінде Америка еврейлерінің бірлескен тарату комитеті деп аталатын бір орган құрылды. 1915 жылдың желтоқсанында Карнеги залында ақша жинау басталды, онда ол эмоционалды үндеу айтты, бұл миллион доллар садақа жинады. 1915 жылдың соңына қарай шамамен бес миллион доллар жиналды. 1916 жылдың көктемінде Магнес Германия мен Польшаға барып, қаражатты бөлуді ұйымдастырды. Скандинавия арқылы сапар Гамбург пен Берлинде басталды, содан кейін ол неміс билігінің көмегімен Польша мен Вильнюске барды. Ол Еуропадағы сионист басшыларының оған деген бейтараптығын жойып, күдіктерін жеңуге мәжбүр болды. Осыған қарамастан, ол Орталық және Шығыс Еуропаның еврей қауымдастықтары арасындағы алшақтықты тоқтау үшін қаржы бөлуді ұйымдастыра алды. Ол кездескен басшылардың арасында Германия еврей қоғамының (Хилфсверейн) басшысы Макс Варбург және Германия армиясының еврей капелланы раввин Лео Бек болды. Ол 1916 жылдың қысында Америкаға оралып, он миллион доллар жинауға жаңадан көмек шақырды. Бір кездесуде ол бір кешке бір миллион доллар жинап, садақа берді. Президент Вудро Вильсон соғысқа қатысу туралы шешім қабылдағанда, ол өзінің назарын соғысқа қарсы науқанға аударды.

Бейбітшілік және соғысқа қарсы қозғалыс

Магнес пацифистік белсенді болды. Израиль профессоры Артур А. Гореннің айтуынша, ол өзін Махатма Ганди мен Еремия пайғамбардың ізбасары деп санайды және әскери күшпен ұлтшылдықтың барлық түрлеріне қарсы болды. Ол 1898 жылы испан-американ соғысының нәтижесінде пацифистік көзқарасты дамытты. Магнес оны "әділсіз" соғыс деп санайды. АҚШ-ты Испаниямен соғысқа алып шыққан президент Уильям МакКинли анархист белсендімен өлтірілгеннен кейін, Магнес ата-анасына Еуропадан "бұл үшін анархистерге мүлдем ашуланбағанын" жазды. Менің ойымша, мемлекеттік қызметте адал емес адамдар 20 жылда бір рет президентті өлтіргендерден гөрі анағұрлым анархисттер". 1917 жылдың көктемінде АҚШ Еуропадағы соғысқа кіргеннен кейін, Магнес бар назарын оған қарсы науқанға аударды. Ол қозғалыстың жоғары деңгейдегі басшыларының біріне айналды. Оның басшыларының көпшілігі сияқты, оның да жақындары жұмысшы тапқа қараған. Өзінің қызметі үшін он жылға бас бостандығынан айырылған Юджин Дебс; Норман Томас; Роджер Нэш Болдуин; Скотт Ниринг; Нью-Йорк қаласына мэр сайлауында соғысқа қарсы платформа бойынша 22% дауыс жинаған Моррис Хиллквит; Освальд Гаррисон Виллард сияқты адамдар. Бұл ер адамдардың көпшілігі Американың демократия және бейбітшілік шарттары жөніндегі халықтық кеңесіне қатысқан. 1917 жылы 30 мамырда ол Мэдисон Сквер Гарднсте он бес мың адам жиналған жаппай жиналыста басты баяндама жасады. Миннеаполистегі келесі кездесуге тыйым салынды және оны шұғыл түрде Чикагода қайтадан шақырды, бірақ әскери күштер оны бұзумен қорқытты. Магнес көршілерінің жаулығынан Коннектикутқа көшіп барды және Әділет департаментінің агентімен сұхбат алды. "Joint" тобындағы оның әріптестерінің бірі Б.Д. Богенді Бас прокурор Томас Уотт Грегори Магнестің қызметі туралы сұхбатқа алды. Магнес бейбітшілдерді және ар-ождан алдындағы әскери қызметке қарсылық білдіргендерді қорғаған жаңа құрылған Ұлттық азаматтық бостандықтар бюросымен жұмыс істеді. Америкада 1917 жылғы Селективті қызмет туралы заң немесе 1917 жылғы Шпионаж туралы заң бойынша соғыс қарсыластарына қарсы 2000 -нан астам іс қозғалды; Магнес әскери қызметке шақыру жасынан асқандықтан, сотталудан аулақ болды. 1920 жылы ол қаржы жағынан тәуелсіз болды. Магнес Ресей революциясына құлшыныспен қарады. 1921 жылы Филадельфияда Кеңес Ресейіне медициналық көмек көрсету қоғамының өкілі болды. Ол итальяндықтар Сакко мен Ванцеттидің атынан да сөйледі.

Палестина

Магнес алғаш рет Осман Палестинасына 1907 жылы барған, еврей отаршылдарға қолдау көрсету үшін сакал өсірген. Яффадан кейін оған солтүстікке қарай тек еврейлер тұратын қала салу жоспарланып отырғанын айтады. Ол бұл оқиғаның болатынына күмәнмен қарады. Ол сол аймақты ұзақ аралап, ат үстінде жүріп, түнде қоныстанған. Бұл сапарға олар Хермон тауының шыңына дейін жетті. Ол Америкаға Гаагада өткен сионисттік конгресс арқылы оралды. 1912 жылы екінші рет сапарға шыққанда, оны әйелі ертіп барды. Олар Иерусалимде қалды, онда еврей университеті құру туралы талқылаулар болды. Олар Ғалилеядағы Мерхавия мен Деганияға да барған. Алайда Магнес сол кездегі реформалық иудаизмнің жалпы антисионистік ұстанымымен келісті; ол сионизм білдірген және қолдаған иудаизмдегі ұлтшылдық аспектілерді қатты мақұлдамады. Ол үшін диаспорадағы яһудилер мен Палестинада тұратын яһудилер яһуди діні мен яһуди мәдениеті үшін бірдей маңызды болды; ол Ерец Израильдегі қайта құрылған яһуди қауымы диаспорадағы яһуди өмірін жақсартады деп келісті. Магнес 1922 жылы мандатты Палестинаға көшіп барды және Эрец Израильге көшіп кету жеке адамның таңдауы екенін айтты; бұл "диаспораны жоққа шығару" немесе сионизмді қолдаудың ешқандай түрін көрсетпеді. Ол Исраилдің жерін "қадірлі түрде" немесе мүлдем салмай салу керек деп ойлады. Америкада да, Палестинада да Магнес 1918 жылы Альберт Эйнштейн мен Хаим Вейцманмен бірге Иерусалимдегі еврей университетінің негізін қалауда маңызды рөл атқарды. Алайда, үштігінің қарым-қатынасы жақсы болмады, 1928 жылы университеттің қаржысы мен әкімшілік қызметкерлеріне ғана жауапты болған Магнестің өкілеттігі академиялық және кәсіби мәселелерге дейін кеңейтілгенде, Эйнштейн директорлар кеңесінен кетті. Эйнштейн былай деп жазды: "Бұл бизнестің жаман жағы, жақсы Феликс Варбург өзінің қаржылық билігінің арқасында қабілетсіз Магнестің Институттың директоры болуына қам жасады, ол сәтсіз америкалық раввин, өзінің дилетанттық кәсіпорындары арқылы Америкадағы отбасына ыңғайсыздық туғызды, оны экзотикалық жерге құрметпен жіберуге үміттенді. Бұл амбициялық және әлсіз адам өзін басқа моральдық төмен адамдармен қоршады, олар онда кез-келген лайықты адамның табысқа жетуіне жол бермеді. Бұл адамдар атмосфераны толығымен уландырып, мекеменің деңгейін төмен ұстауға қол жеткізді. Магнес еврей университетінің алғашқы канцлері (1925) және кейіннен оның президенті (1935-1948; одан кейін Сер Леон Саймон 1948-1949 жылдар аралығында президент міндетін атқарушы болды). Магнес университет еврейлер мен арабтардың ынтымақтастығы үшін идеалдық орын деп санайды және осы мақсатты алға жылжыту үшін аянбай жұмыс істеді. Магнестің Палестинадағы 1929 жылғы араб көтерілісіне Палестинаға екіұлтты шешімді шақырумен жауап берді. Магнес қалған өмірін жергілікті арабтармен татуласуға арнады; ол әсіресе еврей мемлекеті туралы түсінікке қарсы болды. Оның пікірінше, Палестина еврей де, араб та болмауы керек. Керісінше, ол екі ұлттық мемлекетті қолдады, онда барша тең құқықты бөліседі, бұл пікірді Брит Шалом тобы бөлісті, Магнес жиі байланысты, бірақ ешқашан қосылмаған ұйым. 1929 жылғы тәртіпсіздіктерден кейін университет қайта ашылған кезде сөйлеген сөзінде Магнестің еврейлер мен арабтардың бірге өмір сүру мен жұмыс істеудің жолдарын табуы керектігі туралы айтқандары үшін аудитория мүшелері оны тоқтатты. Оған еврей баспасөзінде де шабуыл жасалды. 1937 жылдың соңында Магнес Хайэмсон Ньюкомбтің барлық азаматтардың тең құқықтары бар және әр қауымның дербестігі бар тәуелсіз Палестина мемлекетін құру туралы ұсынысын құптайды. Ол Палестинадағы еврейлер мен арабтар арасындағы "келісімге арналған порталдарды" ұсынды деп жазды. Бұл ұсыныс британдық арабшыл полковник Стюарт Ньюкомб пен белгілі британдық еврей бинационалисі Альберт М. Хаймсон жасаған құжат болды. Содан кейін Магнес бұл құжатты араптардың ортақ көзқарасына сәйкес, ресми британдық қолдаумен шектелмеген бөлінудің баламасына жұмыс істеуге тырысты, бірақ бұл іске аспады. Магнестің Ньюкомб Хаймсонның ұсынысына деген құлшынысын оның араб-иудей ынтымақтастығына, екі ұлттық мемлекетке деген берік адамы және араб келіссөзшілері үшін демографиялық теңгерімнің маңыздылығын мойындауымен түсіндіруге болады. Пиль комиссиясы 1937 жылы Палестинаны бөлу және халықты көшіру туралы ұсынымдар жасаған кезде, Магнес қоңырау шалып: Арабтардың рұқсатымен біз араб елдерінде жүздеген мың қуғындалған евре�...

Идиш және еврей тілдері

Магнестің идиш және неміс тілінде сөйлейтін әкесі 1863 жылы Сан-Францискоға келді, онда ол идишті тастады. Оның анасы да неміс тілінде сөйлейді. Магнес ағылшын тілін бірінші тіл ретінде меңгерген, бірақ неміс тілін меңгергені Германияда екі жыл оқыған. 1895 жылы ол орыс ораторы, раввин Хирш Маслянскийдің еврей тілінде дәріс оқығанын естіді, бұл оның қазіргі еврей тіліне деген қызығушылығын оятты. Германияда жүргенде ол еврей тілін үйренуге арналған сионист жастар тобына қосылды. Ол сондай-ақ, Нью-Йоркте жаңа көшіп келгендермен жұмыс істегенде идиш тілін үйренуге бел буды. Палестинаға келген соң, ол француз тілін, яғни Таяу Шығыста қолданылатын Еуропаның басқа бір негізгі тілін, еркін меңгерді. Сонымен қатар араб тілін оқыған, бірақ ресми алмасудан басқа еш нәрсеге қол жеткізе алмады. Еврей университеті оқу орнында еврей тіліне үйрету болды. 1927 жылы мамыр айында Мартин Бубер университетте дәріс беруге шақырылды. Бір топ студенттер ол неміс емес, еврей тілінде дәріс беруді талап еткенде, ол бас тартты және Магнестің сөзін алып тастамауға көндіруі керек болды. Сол жылы Нью-Йорктің "Дер Тог" күнделікті газеті баспасының баспашысы Дэвид Шапиро университетте идиш кафедрасы үшін 50 000 доллар жинақтайтынын мәлімдеді. Бұл қала бойынша университетті сатқындықта айыптайтын плакаттар мен "Жаргон креслосы, университеттің соңы" деген ұранмен Магнестің үйінің алдындағы демонстрацияларды туғызған, сондықтан Магнес ұсыныстан бас тартуға мәжбүр болды. 1949 жылы ғана университет идиш тілінде кафедраны иеленді, оның алғашқы оқытушысы Дэвид Седан болды. Магнес үлкен оқиғаларда еврейше айқын сөйлей алатын, бірақ ол американдық акцентпен және әдеби стильмен сөйлеген. Ол ағылшын тілінде көбірек сөйлейтін. Нью-Йоркте ол көпшілік алдында сөйлеген сөздерімен көпшілікке әсер ете алды, мысалы, 1915 жылы Карнеги залында бірлескен тарату комитеті үшін қаржы жинау немесе 1917 жылы Мэдисон скверінде соғысқа қарсы митинг. Бірақ еврей тілінде қоғамдық жиналыстарда талап етілетін Палестинада ол бірдей әсер ете алмады.

Шығармалары

Акнин, Жүсіп бен Яһуда. (Жарнамашы), Берлин, 1904 жыл. Нью-Йорк қаласының еврей қауымы. Нью-Йорк: n. п., 1909 жыл. Ортақ тарату комитетіне есеп беру. Берлин: Америкалық еврейлерге көмек көрсету жөніндегі комиссия, 1917 жыл. Ресей мен Германия Брест-Литовскте: бейбіт келіссөздердің деректі тарихы. Нью-Йорк: Рэнд әлеуметтік ғылымдар мектебі, 1919. Саяси тұтқындарға амнистия: 1919 жылы 17 сәуірде Вашингтон қаласында сөйлеген сөзі. Нью-Йорк: Ұлттық азаматтық бостандықтар бюросы, н. д. [1919]. Соғыс уақытындағы сөйлеулер, 1917-1921 жж. Нью-Йорк: Томас Селтцер, 1923 жыл. Барлық халықтар сияқты ма? Иерусалим, 1930 жыл. Еврей университетінің ректорының сөйлеген сөздері. Иерусалим: Азриел баспасы, 1936. Бонд. Мартин Бубердің Гандиге жазған екі хаты. Рубин массасы, Иерусалим, 1939 жылдың сәуір айы. Еврей университетінің ректорының сөйлеген сөздері. Иерусалим, 1946 жыл. "Уақыттың түйсіксіздігі" Иерусалим, 1946 жыл. Палестина бөлініп-жарылғаны ма, әлде бірігіп-жарылғаны ма? Біріккен Ұлттар Ұйымы алдындағы екіжақты Палестина мәселесі. М. Рейнермен бірге; Лорд Самуэль; Э. Симон; М. Смиланский. Иерусалим: Ихуд, 1947 жыл. Араб-иудей бірлігі: Іхуд (Одақ) қауымдастығының англо-американдық тергеу комиссиясы алдындағы куәлігі. Мартин Бубермен бірге. Лондон: Виктод Голанч. 1947 жылы. Палестинадағы одаққа қарай, сионизм және еврей-араб ынтымақтастығы туралы очерктер. М. Бубермен, Э. Саймонмен бірге. Ихуд, Иерусалим, 1947 жыл.