Кіріспе
Американдық жазушы және белсенді, еврейлік жаңғыру қозғалысының пионері Мешулам Залман Шахтер Шаломи (28 тамыз 1924 – 3 шілде 2014), көбінесе "Реб Залман" деп аталады (толық еврей аты: Мешулам Залман Хия бен Чайя Гиттель және Шломо ХаКоэн), еврейлік жаңғыру қозғалысының негізін қалаушылардың бірі және дінаралық диалогтағы инноватор болды.
Meshullam Zalman Schachter Shalomi (28 August 1924 – 3 July 2014), commonly called "Reb Zalman" (full Hebrew name: Meshullam Zalman Hiyya ben Chaya Gittel veShlomo HaCohen), was one of the founders of the Jewish Renewal movement and an innovator in ecumenical dialogue.
Ерте өмір
1924 жылы Польшаның Жолкев қаласында Шломо мен Хайя Гиттель Шахтердің ұлы Месхулам Зальман Шахтер дүниеге келді. Әкесі либералды Бельзер хасиді болған, ол Залманды сионистік жоғары мектепте де, ортодоксал ешивада да оқытты. Шахтер Виши Франциясының ұстау лагерьлерінде ұсталды және 1941 жылы АҚШ-қа қашып, нацистердің шабуылынан құтылды. 1947 жылы ол Хабад Любавич хасидтік қауымында алтыншы Любавич Ребе, Йосеф Ицхак Шнеерсонның басшылығымен ортодоксал раввин болып бекітілді және Массачусетс пен Коннектикуттағы Хабад қауымдарына қызмет етті. 1948 жылы раввин Шломо Карлебахпен бірге Шахтер Любавич Ребе Менахем Мендель Шнеерсонның тапсырмасымен университеттерде сөз сөйлеу үшін жіберілді. 1958 жылы Шахтер еврей медитациясы туралы ағылшын тіліндегі алғашқы кітапты жеке жариялады. Кейін ол «The Jewish Catalog» журналында қайта басылды және оны еврейлердің бірнеше буыны, сондай-ақ христиан мистиктері оқыды. 1960 жылдары хиппи қозғалысының өркендеуімен және христиан мистикасымен танысуымен ол Хабад өмір салтынан алыстады. Бұл мүмкіндіктер оған көптеген еврей және бейеврей студенттермен рухани идеяларымен және тәжірибелік әдістерімен бөлісуге мүмкіндік берді, соның нәтижесінде есте қаларлық іздер қалдырды. Бостон университетінде оқу курсын жалғастыра жүріп (Говард Турманнан сабақ алды), ол интеллектуалдық және рухани өзгерістерге ұшырады. 1968 жылы Манитоба университетінің дін факультетінен демалыс алғанда, ол басқа еврейлермен бірге Сомервиллде (Массачусетс штаты) Хавурат Шалом деп аталатын хавура (кішігірім кооперативтік қауым) құрды. Ақырында ол Любавич қозғалысынан толығымен шығып, «Нұрдың ұлдары» деген мағынаны білдіретін Бнай Ор деген жеке ұйымын құрды. Осы кезеңде ол өзінің ізбасарлары арасында «Бнай Ор Ребе» деп танылды, ал оның тобы үшін жасаған дұға шалы «Бнай Ор таллит» деп аталды. Хавура тәжірибесі де, Бнай Ор да еврей жаңарту қозғалысының бастапқы белгілері ретінде қарастырылды. Кейін қауым атын гендерлік бейтараптығын көрсететін «Пнай Ор» («Нұр беттері») деп өзгертті және осы атпен әлі де жұмыс істеп келеді. 1980 жылдары Шахтер өзінің атына «Шаломи» (иврит сөзі «шалом», яғни бейбітшілік) деген сөзді қосып, Израильде және бүкіл әлемде бейбітшілік орнатуға деген ниетін білдірді. Өмірінің соңғы жылдарында Шахтер Шаломи Наропа институтында Дүниежүзілік Даналық Орталығын басқарды; ол Наропа мен Темпл университеттерінің құрметті профессоры болды. Сондай-ақ, ол Реконструкционистік раввиндер колледжінің, Омеганың, NICABM және басқа да институттардың оқытушысы болып жұмыс істеді. Ол раввин Артур Васкоумен бірге ALEPH: P'nai Or және The Shalom Center-ді біріктірген еврей жаңартуы үшін альянстың негізін қалады. Ол сонымен қатар ALEPH діни рәсімдер бағдарламасын құрушы болды. Оның құрған семинариясы 80-нен астам раввин мен канторларды даярлады. Шахтер Шаломи еврей діндерінің түрлі ағымдарынан келген раввиндер тобымен бірге Далай-ламамен кездесу үшін Үндістанға сапар шекті, олармен еврейлер мен тибет буддистерінің диаспорадағы өмір сүруін және яһудизмде ЛГБТ адамдарын толыққанды қабылдау мәселелерін талқылады. Оның еврей ғибадатындағы жаңалықтарына дәстүрлі еврей құрылымдарын және әуендерін сақтай отырып, ағылшын тілінде дұға оқу, діни диалогқа қатысу, ғибадат кезінде медитация жасау және спонтанды қозғалыс пен биді енгізу кіреді. Бұл әдістердің көбі еврей қауымдастығына да енді. Шахтер Шаломи өз студенттері арасындағы әртүрлілікті қолдады және оларды өздерінің таланттарын, көзқарастарын және әлеуметтік әділеттілік құндылықтарын иудаизмді зерттеуге және тәжірибеге енгізуге шақырды. Ижбицтік раввин Мордехай Йосеф Лайнердің хасидтік жазбаларына сүйене отырып, ол кез келген нәрсенің, тіпті басқалар күнә және ереске қарастыратын нәрселердің де Құдайдың еркі болуы мүмкін деп үйретті. Оның маңызды академиялық еңбегі «Рухани жақындық: Хасидизмде кеңес беруді зерттеу» Хабад хасидизмінде дамыған рухани бағыт жүйесіне қатысты докторлық зерттеуінің нәтижесі болды. Рав – Бұл рөл еврей қауымдарына қызмет ететін раввин ретінде де қызмет ететін хасидтік реббелерге қатысты. Шахтер Шаломи мысал ретінде Никольсбургтің Шмелькесі мен Пинхас Хоровицті келтірді. Санцтың Хаим Халберштам сияқты кейбір хасидтік реббелер үшін «Реббе» емес, «Рав» термині қолданылды. Жақсы еврей – Бұл рөл, идиш тілінде Гутер Ид деп аталады, Алланың ықыласына ие болған және мұралары күресіп жатқан хасидтердің жағдайына жауап берген реббелерді білдіреді. Бұл рөл Талмудтағы Хони Хамеагель сияқты тұлғалардың мұрагері ретінде қарастырылды. Мысал ретінде Шполалық Арие Лейб пен Краковтық Беришилді келтіруге болады. Көреген – Бұл рөл, иврит тілінде Хозе деп белгілі, хасидтік реббеге пайғамбарлық күштер тағайындалған. Мысал ретінде Люблин Көрегені мен оның шәкірті Цви Хирш Зидиховты келтіруге болады. Ғажайып жасаушы – Бұл рөл, иврит тілінде Баал Мофет деп белгілі, көбінесе хасидтер Практикалық Каббаладағы білімімен байланысты. Мысал ретінде Радошицтің Берін келтіруге болады. Емші – Бұл рөл жай ғана емдеумен ғана шектелмейді, сонымен қатар хасидтің емделуге лайық болу үшін өзін өзгертуіне де қатысты. Гаон – Емшінің бір түрі – Талмуд генийі (гаон), оның Талмудты оқығандарының арқасында бата беруге құқығы бар. Бұл дәстүр тек хасидизмге ғана емес, Прагалық Йехескель Ландау және Вильна Гаоны сияқты хасид емес раввиндерге де қатысты. Цадиктің ұлы немесе немересі – Бұл рөл хасидтік реббелерге, хасидтік атасының арқасында бата алуға мүмкіндік берді. Идиш тілінде «эйникл» (немере) термині қолданылды. Көбінесе бұл рөл хасидтік атасының қабіріне барып дұға етуді қамтыды. Мысал ретінде Хасидизмнің негізін қалаушы Баал Шем Товтың немересі Борух Меджибижді келтіруге болады. Блок Реббе – Бұл тип 1900-1940 жылдар аралығында Нью-Йорк қаласында дамыды және жергілікті еврей тұрғындарына әдемі әкелік рөл атқарды. Каббалист – Бұл рөл, иврит тілінде Баал М'кубал деп белгілі, еврей мистикасының теориялық тұжырымдамаларындағы білімімен байланысты. Мысал ретінде Лияды Шнеур Зальман (Хабад Хасидизмінің негізін қалаушысы), Исроэль Хопштейн (Кожниц Маггиді) және Исаак Комарноны келтіруге болады. Рухани жетекші – Бұл рөл, иврит тілінде Морех Дерех («Жол нұсқаушысы») деп белгілі, хасидтік түсінік бойынша Реббе Құдайға деген махаббат пен қорқыныш мәселелеріндегі сарапшы. Хасидтік Реббе Аарон Рот бұл терминді қолдануға талап еткен. Шахтер Шаломи хасидтер кітаптардан гөрі тірі жетекшіге баға беретінін атап өткенімен, кейбір Реббелер, мысалы Любавичтың Шалом Довбер, түрлі рухани ізденушілер үшін әртүрлі трактаттар жазды. Буынның Цадикі – Бұл рөл, иврит тілінде Цадиқ Хадор немесе Рашей Алафим («Мыңдардың басы») деп белгілі, Киелі кітаптағы басшылардың мәртебесін шақырады және осы буынның еврей халқы үшін барлық батаның арнасы ретінде мистикалық тұрғыдан қарастырылады.
Өлім
Залман Шахтер Шаломи 2014 жылы 89 жасында дүниеден озды.
Құрметтер
Раввин Зальман Шахтер Шаломи 1997 жылы Нью-Йорк Ашық орталығында рухани жаңаруы үшін құрметпен марапатталды. 2012 жылы оның "Давенинг: мағыналы еврей дұғасына нұсқаулық" кітабы Қазіргі еврей өмірі және практикасы сыйлығын жеңіп алды (Ұлттық еврей кітап сыйлықтарының бірі). Ол Америка Құрама Штаттары мен Киелі жерде Пир Вилаят Ханның суфилік орденінде шейх ретінде де танылды.