Кіріспе
Қытайдың тарихи аймағы Гуанчжун (, бұрын Kwanchung деп романшаланған) аймағы, Гуанчжун алабы, Вэй өзені алабы немесе сейрек кездесетін Шэньчжун аймағы деп те аталады, бұл Қытайдың тарихи аймағы, қазіргі Шэньсидің орталық бөлігіндегі жарты айлық бассейнге сәйкес келеді, оңтүстіктегі Цинлинг таулары (Гуанчжунның "Оңтүстік таулары" деп аталады) және солтүстіктегі Хуанлон тауы, Меридиан қырқасы және Ұзын таулар (жалпы алғанда "Солтүстік таулар" деп аталады). Бассейннің орталық жазық жері Гуанчжун жазығы (关中平原; пиньинь: Guānzhōng Píngyuán) деп аталады, ол төменгі Вэй өзені мен оның көптеген салаларының бойындағы аллювиалды жазықтардан тұрады, сондықтан оны Вэй өзені жазығы деп те атайды. Облыс Цзинь-Шань алабының белдеуінің бір бөлігі болып табылады және солтүстік-шығысқа қарай оның геологиялық бауырынан - Юньчэн алабынан - Люлианг тауларының оңтүстік-батысында және Шаньси, Шаньси және Хэнань арасындағы үш провинциялық қиылыста Сары өзеннің бұрылысынан солтүстікке қарай бөлінеді. Гуанчжун атауы "ұңғымалардың ішінде" дегенді білдіреді, бұл аймақты қорғаған төрт ірі тау үсті бекіністеріне қатысты. Бұл аймақ Чжоу дәуірі кезінде Цинь мемлекетінің дәстүрлі орталығы болғандықтан, оны "Цинь жерінің 800 ли" деп атайтын. Сары өзен, Люлианг таулары және Цинлингтің шығыс шетіндегі аймақ стратегиялық Хангу асуының шығысында орналасқан (сонда) саяси ортодоксальды Орталық жазықтан бөлінеді, сондықтан тарихи түрде Цинь халқы Гуандун ("ұңғыманың шығысы") аймағы деп атаған, кейіннен шығыс мемлекеттерді жаулап алып, Қытайды орталықтандырылған империя ретінде біріктірді. Кейіннен Хан және Тан (екеуі де Қытайдың тарихи алтын дәуірі деп саналады) сияқты кейінгі көрнекті династиялар да Гуанчжун аймағында патшалық жерді құрды.
the geographic region
Guanzhong (, formerly romanised as Kwanchung) region, also known as the Guanzhong Basin, Wei River Basin, or uncommonly as the Shaanzhong region, is a historical region of China corresponding to the crescentic graben basin within present day central Shaanxi, bounded between the Qinling Mountains in the south (known as Guanzhong's "South Mountains"), and the Huanglong Mountain, Meridian Ridge and Long Mountain ranges in the north (collectively known as its "North Mountains"). The central flatland area of the basin, known as the Guanzhong Plain (关中平原; pinyin: Guānzhōng Píngyuán), is made up of alluvial plains along the lower Wei River and its numerous tributaries and thus also called the Wei River Plain. The region is part of the Jin Shaan Basin Belt, and is separated from its geological sibling — the Yuncheng Basin to its northeast — by the Yellow River section southwest of the Lüliang Mountains and north of the river's bend at the tri provincial junction among Shaanxi, Shanxi and Henan. The name Guanzhong means "within the passes", referring to the four major mountain pass fortresses historically defending the region. The region was the traditional heartland of Qin state during Zhou Dynasty and thus often nicknamed the "800 li of Qin land". The Yellow River, Lüliang Mountains and the eastern end of the Qinling separate the region from the (then) politically orthodox Central Plain, which is located east of the strategic Hangu Pass and therefore was historically referred as the Guandong ("east of the pass") region by the Qin people, who later conquered the eastern states and unified China as a centralized empire — the Qin dynasty — for the first time during the 3rd century BC. Afterwards, subsequent prominent dynasties such as the Han and Tang (both considered China's historical golden ages) also had the crownland established in the Guanzhong region.
Климат
Жылдық орташа температура шамамен 600 мм. Кейбір жылдары жауын-шашын аз түсіп, булану жиілігі жоғары болғандықтан, аймақтың табиғи өсімдіктері орман мен дала араласқан. Адамдар елді мекендерді ауыл шаруашылығына айналдырмас бұрын, онда түрлі жануарлар тіршілігі өмір сүрген.
Тарих
Гуанчжун аймағы Чжоулардың орталығы болды, өйткені Цзи тайпасының басшысы Гугонг Данфу өз халқын Биннен (қазіргі Бинчжоу, Шэньси) оңтүстікке көшірді. Гуанчжун аймағынан Чжоу мемлекеті өркендеп, ақырында Шан әулетін басып алып, 1046 жылы Чжоу әулетін құрды. Шэн маркизінің көмегімен Куанронг көшпелілері Чжоу патшасы Юны өлтіріп, Чжоу астанасы Хао Цзиньді б. з. д. 771 жылы талан-таражға салғаннан кейін, Батыс Чжоу әулеті құлдырап, тірі қалған Чжоу соты шығысқа, Луойиге қашып кетті. Қытай өркениетінің батыс шекарасындағы буферлік мемлекет ретінде Лонгси алабында орналасқан кішігірім маршкер вассал болған Ин кланы Жоу патшасы Пингті сапарға шығарып салу үшін әскерлерін жіберді. Алғыс білдіру үшін Пинг хан Ыңның басшысы Ксян графына орта деңгейдегі дворяндыққа иелік етуге және оның кланы көшпелілерден қайтарып алатын кез келген жерді тұрақты түрде талап етуге уәде берді. Нәтижесінде пайда болған Цинь мемлекеті келесі бірнеше ғасырларды солтүстік пен батыстағы түрлі көшпелілермен күресіп, ақыр соңында Гуанчжун жазығы мен Лосс жазығында өз негізін нығайтты. Содан кейін Цинь астанасы шығысқа қарай Киньиден (қазіргі Ганьсудағы Циншуй округінде) Ёнға (қазіргі Шансидің Фэнсиан округінде), содан кейін Юэянға (қазіргі Шансидің Сианьдағы Янлиан ауданында) және ақыр соңында Вэй өзенінің арғы жағындағы Шиняньға (солтүстік-шығысқа қарай) қираған ескі Чжоу астанасы Фэнхаодан көшірілді. Бұл жаңа орталықты шығыс пен батыстан келген жау шабуылына қарсы қорғауға төрт өткел салынды. Соғысты мемлекеттер кезеңінде Цинь Шан Яньның заңгерлік реформалары кезінде күшті болды және әскери жағынан одан сайын сәтті болды. Оның шығыстағы қарсыластары Цинь әскерін "тайғырлар мен қасқырлар жасағы" деп мәлімдеді. Чжэнгуо каналы сияқты суландыру жүйелерін салғаннан кейін, қазірдің өзінде құнарлы Гуанчжун аймағы өте өнімді болды, бұл Цинь мемлекетінің басым күш болуға мүмкіндік берді, қайта-қайта жеңіліп, шығыстағы бәсекелестерінен көбірек аумақтарды басып алды және ақырында Қытайды біріктірді және 221 жылы Цинь әулетін құрды. Бірінші императордың өлімінен кейін Цинь әулеті көп ұзамай Цинь Эр Ши мен Чжао Гаоның жемқорлық билігі салдарынан хаосқа ұшырады және әртүрлі көтерілістер болды. 206 жылы көтерілісші Лиу Банг Гуанчжунға басып кірді және Цинь әулетінің соңғы билеушісі Цзииньді астанасы Сианьянды тапсыруға мәжбүр етті. Лю Банг бейбіт жолмен астанаға кірді және әскерлеріне жергілікті тұрғындарға зиян келтіруді және тонауды тыйым салатын қатаң бұйрық шығарды. Алайда, ол басқаруды басқа, әлдеқайда күшті көтерілісші көшбасшы Сян Юге беруге мәжбүр болды, ол Сянянды тонап, өртеп жіберді, содан кейін Гуанчжун аймағын үш бас тартқан Цин генералдарына, Чжан Ханға, Сима Синге және Донг Иге, "Үш Цин" деп аталады. Алайда, төрт айдан кейін Лю Бан өзінің жаңа тағайындалған генерал-сиссимусы Хан Синмен бірге Гуанчжун аймағын қайтадан басып алды және оны өзінің базасы ретінде пайдаланып, кейіннен азаматтық соғыста Сян Юды жеңді. Хан әулетін құрғаннан кейін Лю Банг Чанъань деп аталатын жаңа астана құрды, ол Wei өзенінің арғы жағында қираған Цин астанасы Сианьяннан орналасқан. Батыс Чжоу әулетінен бастап бұл аймақ Қытайдың жалпы саны 12 әулетінің астанасы болды, соның ішінде Цинь, Батыс Хан, Суй және Тан. Тан династиясы кезінде Қытайдың экономикалық орталығы оңтүстікке Янцзы бассейніне ауысты, ал Гуанчжун Гранд-канал арқылы тасымалданатын тауарларға тәуелді болды. Танның соңғы жылдарында Чанъань жойылғаннан кейін Гуанчжун кейінгі династияларда саяси және экономикалық жағынан маңыздылығы төмендеді.